Ισορροπία του «τρόμου» για την παγκόσμια οικονομία

«Πρέπει να μειώσουμε τα επιτόκια», φαίνεται να ψιθυρίζει ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος της Αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας, στον Ευρωπαίο συνάδελφό του Βιμ Ντουϊζενμπεργκ

Το σίγουρο είναι ότι κλάδοι όπως ο τουρισμός, οι ασφάλειες και οι
αερομεταφορές θα δεχθούν βαριά πλήγματα, ενώ στην περίπτωση αποσταθεροποίησης
στη Μέση Ανατολή, λόγω πιθανών αντιποίνων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η τιμή
του πετρελαίου θα πάρει φωτιά.

Η αμερικανική οικονομία έχει από τα τέλη του περασμένου χρόνου επιβραδύνει
σημαντικά τους ρυθμούς ανάπτυξής της. Το τρίμηνο Απριλίου – Μαΐου 2001 ο
ρυθμός του αμερικανικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος έπεσε στο 0,2% σε
ετήσια βάση, δηλαδή ουσιαστικά μηδενίστηκε. Αυτό που διατηρούσε την οικονομία,
έστω και οριακά, μακριά από την ύφεση ήταν η κατανάλωση και η διατήρηση σε
ικανοποιητικά επίπεδα της καταναλωτικής εμπιστοσύνης.

«Σε αυτό το σημείο οι καταναλωτές μπορούν να κάνουν δύο πράγματα», λέει ο
Άντονι Καν, αναλυτής μεγάλου αμερικανικού οίκου οικονομικών μελετών. «Να
φοβηθούν ότι η οικονομία θα βυθιστεί σε ύφεση ή να συνεχίσουν να δίνουν ζωή
στην οικονομία παραμένοντας επικεντρωμένοι στις εργασίες, ενώ θα προσπαθούν να
διατηρήσουν στα ίδια καταναλωτικά πλαίσια που κινούνταν πριν από την
τρομοκρατική επίθεση. Ελπίζω να ακολουθήσουν το δεύτερο».

Ο δεύτερος μεγάλος κίνδυνος για την αμερικανική οικονομία προέρχεται από την
πιθανή επιδείνωση του επιχειρηματικού κλίματος λόγω της αποσταθεροποίησης των
αμερικανικών αγορών και των πληγμάτων που θα δεχθούν επιμέρους κλάδοι της
αμερικανικής οικονομίας από το τρομοκρατικό χτύπημα. Είναι χαρακτηριστικό ότι
σειρά μεγάλων ξένων επιχειρήσεων ανακοίνωσαν τη ματαίωση έκδοσης
επιχειρηματικών ομολόγων τους λόγω της διακοπής της λειτουργίας των
αμερικανικών αγορών και γενικότερα του άσχημου κλίματος που δημιουργήθηκε στην
παγκόσμια χρηματοπιστωτική αγορά ­ και κυρίως στα χρηματιστήρια ­ μετά την
τρομοκρατική επίθεση.

Από την άλλη, κλάδοι όπως ο τουρισμός, οι αερομεταφορές και κυρίως οι
ασφάλειες θα νιώσουν πρώτοι τις επιπτώσεις της επίθεσης. Η μείωση της
επιβατικής κίνησης στα αεροσκάφη και του αριθμού των τουριστών προς τις
Ηνωμένες Πολιτείες θα επιδράσει αρνητικά στην κατανάλωση. Από την άλλη, η
παγκόσμια ασφαλιστική βιομηχανία ­ και κυρίως η αμερικανική ­ θα κληθεί να
πληρώσει τον άνευ προηγουμένου στην ιστορία υπέρογκο λογαριασμό των
καταστροφών και των απωλειών ζωών που προκάλεσαν οι τρομοκράτες. Μάλιστα,
εκφράζονται φόβοι ότι ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες μπορεί να οδηγηθούν σε
πτώχευση, προκαλώντας αλυσιδωτές αντιδράσεις στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Ο φόβος του πετρελαίου

Η παγκόσμια αγορά ενέργειας αντέδρασε την Τρίτη στις επιθέσεις στέλνοντας την
τιμή του αργού πετρελαίου στα ύψη. Από τα 27 δολάρια που διαμορφωνόταν πριν
από την επίθεση, έκανε άλμα στα 31 δολάρια ανά βαρέλι. Τις επόμενες ημέρες,
ωστόσο, υποχώρησε στα 28 δολάρια. Σε αυτό έπαιξε σημαντικό ρόλο και η
διαβεβαίωση από την πλευρά του πετρελαϊκού καρτέλ, του ΟΠΕΚ, ότι δεν υπάρχει
πρόβλημα προσφοράς στην αγορά πετρελαίου, καθώς και ότι είναι έτοιμος να
προχωρήσει στην αύξηση της παραγωγής στην περίπτωση που η τιμή ανέβει στα ύψη.
Παρόλα αυτά, ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή ύστερα από μια
πιθανή κίνηση αντιποίνων των Ηνωμένων Πολιτειών είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει
σε άνοδο της τιμής του μαύρου χρυσού. Στον βαθμό που αυτή η άνοδος διατηρηθεί,
η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα θα συμπιεστεί λόγω του «φόρου πετρελαίου»
που θα κληθούν να πληρώσουν οι καταναλωτές σε όλον τον κόσμο, ενώ ανοδικά θα
κινηθεί και ο πληθωρισμός.

Η ασιατική και η ευρωπαϊκή οικονομία

Οι ήδη εύθραυστες ασιατικές οικονομίες διοχετεύουν το μεγαλύτερο μέρος των
εξαγωγών τους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το σενάριο ύφεσης της μεγαλύτερης
οικονομίας του κόσμου προβλέπει ότι η μείωση της κατανάλωσης στις Ηνωμένες
Πολιτείες θα συμπιέσει και τη ζήτηση για τα ασιατικά προϊόντα. Σημειώνεται ότι
η ιαπωνική οικονομία, η μεγαλύτερη της περιοχής, συρρικνώνεται ­ το δεύτερο
φετινό τρίμηνο το ιαπωνικό ΑΕΠ μειώθηκε κατά 0,8% ­ και μια μείωση των
εξαγωγών προς την Αμερική θα επιδεινώσει περισσότερο την κατάσταση.

Οι μεγαλύτερες οικονομίες της ζώνης του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως η
Γερμανία και η Ιταλία, έχουν ουσιαστικά μηδενίσει τους ρυθμούς ανάπτυξής τους.
Οι κυριότεροι κίνδυνοι για την Ευρώπη από μια πιθανή ύφεση στις Ηνωμένες
Πολιτείες είναι από τη μια η μείωση του όγκου εξαγωγών προς την άλλη όχθη του
Ατλαντικού και από την άλλη η συμπίεση των εξαγωγών προς όλον τον κόσμο λόγω
της πιθανής ενίσχυσης του ευρώ έναντι του δολαρίου.

Οι κεντρικές τράπεζες των μεγαλύτερων οικονομιών του πλανήτη προχώρησαν μετά
την επίθεση και το μίνι κραχ που σημειώθηκε στα χρηματιστήρια στην παροχή
ρευστότητας στις αγορές, δείχνοντας ότι είναι έτοιμες να μειώσουν και τα
επιτόκια προκειμένου να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη των αγορών, των
καταναλωτών και των επιχειρήσεων προς τις οικονομίες τους.