Η γρίπη κρύβει… θάνατο

Χάρη σε μικρές αλλαγές στη δομή του, ο ιός της γρίπης υπάρχει κίνδυνος να
μετατραπεί σε απειλή για το ανθρώπινο είδος.

Στο τελευταίο τεύχος της εβδομαδιαίας αμερικανικής επιθεώρησης «Science»
δημοσιεύεται σειρά εργασιών που αποκαλύπτουν τους μοριακούς μηχανισμούς από
τους οποίους ο παράγοντας της γρίπης μπορεί να αυξήσει τη δύναμή του και να
γίνει αιτία για μαζικούς θανάτους ζώων ή ανθρώπων. Για τη μοριακή δομή αυτού
του ιού γνωρίζουμε τα πάντα ή σχεδόν τα πάντα, ωστόσο δυσκολευόμαστε να
παρακολουθήσουμε τις ταχείες γενετικές μεταλλάξεις του. Σύμφωνα με τις έρευνες
που δημοσιεύονται στη «Science», πολύ μικρές μετατροπές της γενετικής
κληρονομιάς του ιού μπορεί να καταλήξουν σε μια μεγάλη καταστροφή, για την
οποία τα υπάρχοντα εμβόλια είναι πιθανόν να αποδειχθούν δραματικώς ανεπαρκή.

Η γρίπη είναι η συνέπεια της μόλυνσης του οργανισμού από έναν ιό της
οικογένειας των ορθομυξοϊών ­ από τις τρεις μεγάλες ομάδες (Α, Β και C) που
αποτελούν αυτήν την οικογένεια, η Α είναι αυτή που δημιουργεί τους
μεγαλύτερους κινδύνους για την υγεία. Και πρόκειται για ιούς που μερικές φορές
είναι τρομεροί. Η ιστορία των λοιμωδών νόσων αναφέρει πως από την αρχή του
20ού αιώνα και την «ισπανική γρίπη» του 1918, οι πανδημίες γρίπης έχουν
προκαλέσει δεκάδες εκατομμύρια θύματα. Διακρίνουμε εδώ τρεις περιόδους: της
ισπανικής γρίπης (που οφειλόταν σε έναν ιό τύπου Η1 Ν1, που κυκλοφορούσε από
το 1918 ως το 1957), η ασιατική γρίπη (ιός τύπου Η2 Ν2, που κυκλοφορούσε από
το 1957 ως το 1968) και, εδώ και τριάντα χρόνια, η γρίπη του Χονγκ Κονγκ (ιός
Η3 Ν2).

Για τους ειδικούς, δεν υπάρχει πλέον αμφιβολία ότι τα άγρια υδρόβια και
αποδημητικά πτηνά αποτελούν τις πρώτες «δεξαμενές» των ιών της γρίπης. Τα
πουλιά μολύνουν στη συνέχεια ζώα της κτηνοτροφίας και μετά οι ιοί κυκλοφορούν
και αναπαράγονται με διάφορους τρόπους στους χοίρους και στον άνθρωπο. Τότε
είναι που αλλάζουν τα αντιγόνα των δύο πρωτεϊνών τους, Η και Ν, με τρόπους
ποικίλους που μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση νέων, παθογόνων, εξαιρετικά
απρόβλεπτων και επικίνδυνων παραγόντων. Το 1983, μια μικρή αλλαγή μερικών
αμινοξέων σε μια από τις δύο επιφανειακές πρωτεΐνες του επέτρεψε στον ιό να
προσβάλλει τα κύτταρα των πνευμόνων και του πεπτικού συστήματος των πουλιών,
με αποτέλεσμα τον θάνατο 22 εκατομμυρίων πουλιών στην Πενσυλβανία.

Μία από τις ομάδες των ερευνητών που δημοσιεύουν στο «Science» ασχολείται με
τη μοριακή ανάλυση του νέου ιού που εντοπίστηκε στα τέλη του 1997 στο Χονγκ
Κονγκ και στον οποίο οφείλεται η «γρίπη των πουλερικών». Τότε είχαν σφαγιαστεί
περισσότερο από ένα εκατομμύριο κοτόπουλα για να προληφθεί η μετάδοση στον
άνθρωπο ενός ιού Η5 Ν1, ο οποίος προσέβαλε συνολικά 18 ανθρώπους και σκότωσε 6
απ’ αυτούς. Η ομάδα των ερευνητών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι διαδικασίες
μετάλλαξης και δομικής αναδιάρθρωσης μπορούν να καταλήξουν στην εμφάνιση ενός
εξαιρετικά παθογόνου μικροβίου πολύ πιο εύκολα απ’ ό, τι φαντάζονταν.