ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Επιστροφή στα θρανία

Τι είναι το σχολείο; Ένας τρόπος να επιβληθεί ένα μοντέλο σκέψης ή το μέσο
που θα προσφέρει στα παιδιά την πνευματική αποσκευή για να κατακτήσουν στη
συνέχεια την ελευθερία;

Υπαίθριο σχολείο: στα υψίπεδα της Βολιβίας, το 1994

Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει ξεσπάσει ο «πόλεμος των κουμπιών». Έκπληκτοι, και
εμφανώς δυσαρεστημένοι, οι μαθητές και οι μαθήτριες ανακάλυψαν ότι θα πρέπει
φέτος να συμμορφωθούν με ένα σύνολο καινούργιων κανόνων που αφορούν τον τρόπο
που ντύνονται. Τα αγόρια δεν επιτρέπεται να επιδεικνύουν τη μάρκα ή το χρώμα
των εσωρούχων τους. Στα κορίτσια, αντίθετα, η πέτρα του σκανδάλου είναι ο
αφαλός, που επιβάλλεται να είναι πλέον αόρατος: το «πάνω» και το «κάτω» πρέπει
έτσι να συναντιούνται, τα κενά απαγορεύονται. Αν κάποτε το πρόβλημα βρισκόταν
κοντά στα άκρα, στο μάκρος της φούστας ή στο βάθος του ντεκολτέ, τώρα
μετατοπίστηκε στη μέση. Ο Ολιβιέ Κυλμάν και ο Ματ Ζακόμπ δεν μπόρεσαν να
παρακολουθήσουν αυτόν τον πόλεμο γιατί είχαν ολοκληρώσει πια την αποστολή
τους. Οι δύο ανεξάρτητοι Γάλλοι φωτογράφοι ξεκίνησαν το 1993 ένα ταξίδι στον
κόσμο προσπαθώντας να ανακαλύψουν ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος του σχολείου.
Ύστερα από έξι χρόνια περιπλάνησης, και αφού επισκέφθηκαν κάπου ογδόντα
σχολεία σε είκοσι χώρες, κατάλαβαν ότι το ερώτημά τους δεν επιδέχεται μία
απάντηση, αλλά πολλές. Αν το μοντέλο του σχολείου είναι παντού λίγο-πολύ αυτό
που διαμόρφωσε ο δυτικός πολιτισμός (μια ορθογώνια αίθουσα, ψηλά παράθυρα,
ένας μαυροπίνακας και ένας δάσκαλος που αντιπροσωπεύει την εξουσία), οι
απαιτήσεις, οι προσδοκίες και οι συμπεριφορές είναι στενά συνδεδεμένες με την
κοινωνική πραγματικότητα. Οι μαθητές της Αϊτής μοιάζει με το χαμόγελό τους να
θέλουν να νικήσουν (ή μήπως να ξεχάσουν;) τη φτώχεια. Τα σχολεία του Χονγκ
Κονγκ δίνουν προτεραιότητα στη διαφήμιση. Και στη Νέα Υόρκη, εκείνος ο
αγριωπός έφηβος θέλει με το πιστόλι που απεικονίζεται στη μπλούζα του να
«σκοτώσει όλους τους καλλιτέχνες».

Το λεύκωμα «Οι κόσμοι του σχολείου» (εκδ. Marval) αντανακλά τον πλούτο μιας
εκπαίδευσης που παγκοσμιοποιείται το ίδιο στρεβλά και άνισα με την οικονομία.
Πού κινήθηκαν πιο ελεύθερα οι δύο φωτογράφοι; Στο Παρίσι; Στο Κέημπριτζ; Ή στο
υπερσύγχρονο Τόκυο; «Πουθενά δεν μας υποδέχθηκαν τόσο ζεστά όσο στην Κούβα»,
λέει ο Ματ Ζακόμπ. «Ήμασταν απολύτως ελεύθεροι να τραβήξουμε φωτογραφίες ακόμη
και στο πιο παλιό και βρώμικο σχολείο της παλιάς Αβάνας». Συνάντησαν,
αντίθετα, μεγάλες δυσκολίες στην Κίνα. Ήλθαν αντιμέτωποι με αντιπαθητικούς
δασκάλους και ένα προβληματικό εκπαιδευτικό σύστημα στη Γαλλία. Δεν μπόρεσαν
να επισκεφθούν το Βιετνάμ. Και αφιερώνουν μια μαύρη σελίδα στο Μαρόκο, όπου
ήταν απολύτως αδύνατο να δουλέψουν. Μα γύρισαν νωρίς. Και δεν πρόλαβαν τα
παιδιά ούτε της ιντιφάντα ούτε του Μπέλφαστ. Γιατί θα έπρεπε τότε να
προσθέσουν ακόμη μια σελίδα στο βιβλίο τους, μια σελίδα κόκκινη, όπως το αίμα.