ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δημιουργική ονειροπόληση

Τα σπίτια του καλοκαιριού είναι ανάμεσα στους τόπους της ονειροπόλησης, οι
οποίοι συνδέονται άμεσα με μια ιδιαίτερη κατάσταση του χρόνου. Πρόκειται για
ένα χρόνο ανάλαφρο, μετέωρο, κινούμενο ανάμεσα στην πραγματικότητα και το
όνειρο. Στην αναπόλησή του, τα πρόσωπα, τα οικοδομήματα και η φύση
ανακατώνονται σε μια αξεχώριστη ποιητική ενότητα.

Οι ποιητές στις «κοσμικές» ονειροπολήσεις τους συνδέουν τα μικρά σύμπαντα των
πραγμάτων, με λέξεις αρχέγονες, με εικόνες πρωταρχικές. Ένα είδος ονειρικής
ετυμολογίας συνδέει τη φύση με τον άνθρωπο. Ο G. Bachelard, στην «Ποιητική
της ονειροπόλησης», εξηγεί ότι η ονειροπόληση δεν αναφέρεται μόνο στη
νωθρότητα, τη χαλάρωση και την υπνηλία, έχει και μια άλλη όψη, η οποία
συνδέεται άμεσα με τη δημιουργικότητα, παράγει έργο ποιητικό.

Αυτή η ονειροπόληση είναι μια κατάσταση ψυχής, ενσωματώνεται σε κάθε ποιητικό
οικοδόμημα, γραπτό ή κτισμένο.

Εικόνες που έχουν τη δύναμη μιας ονειρικής ολοκλήρωσης, μας εισάγουν
ταυτόχρονα σ’ έναν κόσμο υλικό και πνευματικό. Σ’ αυτόν η ύλη δεν στέκει στην
επιφάνεια, έχει σώμα, υπόσταση, βάθος και ρίζες. Ο Οδυσσέας Ελύτης, τον
περιγράφει με ενάργεια:

«Φτενό στα πόδια σου το χώμα,

για να τραβάς του βάθους ολοένα»

Ο οικείος χώρος του ποιητή: η διαφάνεια του φωτός, οι επαλληλίες των βουνών,
το απροσμέτρητο βάθος των επιπέδων παραπέμπουν στον ατέρμονα χώρο του
βυζαντινού ναού, στον έναστρο ουρανό και τα σύννεφα ­ το υλικό των ονείρων
στην «Τρικυμία» του Σαίξπηρ. Τα σύννεφα, με τη σχηματοποιημένη ασάφειά τους,
πλησιάζουν ή απομακρύνονται, πυκνώνουν ή αραιώνουν, δημιουργώντας χώρους
μαγικούς.

Στον κόσμο της ονειροπόλησης η υπέρβαση της πραγματικότητας γονιμοποιεί τη
φαντασία.

Αυτές οι ποιητικές εικόνες αντιστοιχούν σε μια συνεπή μετάβαση από την ποίηση
που φτιάχνεται με λέξεις, στη φύση, τα κτίσματα και τους ανθρώπους.

Πρόκειται, όπως γράφει ο Ο. Ελύτης, για την καθιέρωση μιας ορθογραφίας:

«Όπου το κάθε ωμέγα, το κάθε ύψιλον, η κάθε οξεία, η
κάθε υπογεγραμμένη δεν είναι παρά ένας κολπίσκος, μια κατωφέρεια,
μια κάθετη βράχου πάνω σε μια καμπύλη πλεούμενου…».

Ένας κόσμος οικείος στη δική μας παράδοση, όπου η σύζευξη της «κουλτούρας» με
τη γη, του πολιτισμού με τη φύση έχει πραγματοποιηθεί.

Στα πιο μικρά αντικείμενα και εργαλεία, τα λαϊκά σπίτια, τα αρχοντικά και τους
οικισμούς αναγνωρίζουμε την ίδια ευγένεια και γνώση των αναλογιών. Δεν
πρόκειται όμως για τη μετριότητα του μέσου όρου, αλλά για μια ανοιχτή ερμηνεία
του «τύπου», όπου οι παραβάσεις δεν αποκλείονται, αλλά λειτουργούν έτσι όπως
όταν χαρακτηρίζουμε «τύπο» ένα άνθρωπο με τις ιδιορρυθμίες του που τον κάνουν
ξεχωρίζει από το σύνολο.

Αυτά τα κινήματα ψυχής δεν αναπαράγονται στη σημερινή πραγματικότητα,
φωτίζουν όμως ένα δρόμο για την επανεκτίμηση της κλίμακας και του ήθους των
εγχειρημάτων μας.

Αναρωτιέμαι συχνά στις αρχιτεκτονικές περιηγήσεις μας σε χώρους ποιητικούς,
που ευτυχώς σε πείσμα των καιρών υπάρχουν ακόμα, έστω και σαν παρα-δείγματα,
ποια είναι τα χαρακτηριστικά που παρακινούν τη φαντασία και πλουτίζουν τη
μνήμη; Ποιο είναι το μυστικό της μεταμόρφωσής τους σε κάλυκες ευαισθησίας που
διατηρούν τη δροσιά της παιδικότητας, πηγή αναμνήσεων και ανεξάντλητη δύναμη
δημιουργικότητας;

Δεν πρόκειται βέβαια για την πολυτέλεια και την επιδεικτική χλιδή που έχει
γίνει αυτοσκοπός, ούτε για τις κάλπικες αντιγραφές και τα κακέκτυπα της
παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, αλλά για οικοδομήματα που έχουν σχεδιαστεί,
κατασκευαστεί και κατοικηθεί με το ποιητικό δυναμικό της ονειροπόλησης…

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.