Διαστάσεις Το έσχατο σκάνδαλο

Λ. Αντλέρ και Μ. Νταριεσέκ: «Γιατί δεν καταλάβαμε τίποτα;»

To ένα βιβλίο λέγεται «Σύντομο πέρασμα από τους ζωντανούς» (εκδ. POL), αλλά το
νεκρό παιδί δεν αναφέρεται παρά ελάχιστα. Είναι επειδή η οικογένειά του δεν
αντέχει να κατονομάσει αυτό που συνέβη, μα παρά ταύτα προσπαθεί να συνεχίσει,
γιατί όλες οι οικογένειες με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο συνεχίζουν. Η Μαρί
Νταριεσέκ είναι μέλος αυτής της οικογένειας. Αλλά δεν γράφει για να μετριάσει
τον πόνο της για τον θάνατο του μικρού της αδελφού. Δεν μετριάζεται αυτός ο
πόνος. Ο θάνατος ενός παιδιού, λέει στο περιοδικό Λ’Εξπρές, είναι το
έσχατο σκάνδαλο. Ο πολιτισμός μας έχει ξεχάσει ότι τα παιδιά είναι θνητά.
Είναι απίστευτος ο αριθμός των βιβλίων και των ταινιών που έχουν βγει τα
τελευταία χρόνια πάνω στο θάνατο. Ο θάνατος ενός παιδιού, όμως, παραμένει
ακόμη και σήμερα αφόρητος.

Το άλλο βιβλίο λέγεται «Θα τα πούμε απόψε» (εκδ. Gallimard). Η Λωρ Αντλέρ
ξεκίνησε να το γράφει το βράδυ που επέστρεψε στο σπίτι της ύστερα από ένα
τροχαίο που είχε προκαλέσει, και κόντεψε να της στοιχίσει τη ζωή. Εκείνη τη
μέρα συνειδητοποίησε ότι το ατύχημα είχε συμβεί δεκαεπτά ακριβώς χρόνια (ίδια
μέρα, ίδια ώρα) μετά τον θάνατο του γιου της. Κι αυτή η διαπίστωση
απελευθέρωσε κάτι μέσα της που δεν μπορούσε να το εξηγήσει. Όταν βιώνεις τον
απόλυτο πόνο, είναι σαν να κινείσαι με τον αυτόματο πιλότο. Τοποθετείς την
εμπειρία σου σε ένα μπαούλο, κάνεις πως υπάρχεις και ξαφνικά, χωρίς να το
θέλεις, το μπαούλο ανοίγει. Το ατύχημα ήταν το κλειδί που άνοιξε το μπαούλο.
Επί τρεις μήνες, η γυναίκα αυτή ξυπνούσε κάθε νύχτα κι έγραφε, χωρίς να
καταλαβαίνει τι της συμβαίνει. Ήξερε όμως ότι μόνο με τις λέξεις μπορεί κανείς
να προσπαθήσει να βρει τρόπο να συνεχίσει να ζει. Ούτε εκείνη ήθελε να
καταπραΰνει τον πόνο της. Το βιβλίο της συνιστά μια αποδοχή του πεπρωμένου,
μια γαλήνια αποδοχή της κοινότητας που συγκροτούμε, όλοι μαζί, ζωντανοί και
πεθαμένοι. Μέσα από αυτή την οδυνηρή εμπειρία, οι δύο Γαλλίδες συγγραφείς
έφτασαν σε ορισμένα συμπεράσματα. Πρώτον, ο χρόνος δεν επουλώνει τα τραύματα,
μας υποχρεώνει απλώς να ζούμε μαζί με τους νεκρούς μ’ ένα γαλήνιο τρόπο.
Δεύτερον, δεν υπάρχει «ασφαλής απόσταση» από το θάνατο, ο καθένας προσπαθεί να
τα βγάλει πέρα με τον εαυτό του, ανάλογα με τη στιγμή. Τρίτον, η γραφή ούτε
παρηγορεί ούτε λυτρώνει. «Είμαι απαρηγόρητη», λέει η Αντλέρ. «Όταν κάποιος
πεθαίνει, αισθανόμαστε πάντα ένοχοι», συμπληρώνει η Νταριεσέκ. «Η Μαργκερίτ
Ντυράς έχασε ένα παιδί, και αυτό επηρέασε αποφασιστικά το έργο της».

Δύο βιβλία, δύο γυναίκες, δύο αφόρητες απώλειες, το ίδιο ερώτημα: «Γιατί δεν
καταλάβαμε τίποτα;».