Η ευθύνη της πολιτείας

Ο νόμος-πλαίσιο, Ν. 1268/82, που διέπει τη λειτουργία των Ανωτάτων
Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, περιέχει 311 εδάφια και ο Ν. 2003/92 προσθαφαίρεσε
άλλα 217. Η πανεπιστημιακή κοινότητα διαμαρτυρήθηκε ότι οι νόμοι αυτοί δεν
αποτελούν «πλαίσιο», αλλά θανάσιμο νομικό εναγκαλισμό. Οι συντάκτες του Ν.
1268/82 αναγνώρισαν, προς τιμήν τους, το λάθος σε δύο άρθρα που δημοσιεύθηκαν
αργότερα στην εφημερίδα «Το Βήμα» με τον τίτλο «Mea Culpa». Την ευκαιρία αυτή
δεν εκμεταλλεύθηκε η πολιτεία και οι νόμοι έμειναν. Κάθε πανεπιστήμιο θα
έπρεπε ­ μέσα σ’ ένα γενικό πλαίσιο ­ να λειτουργεί βάσει εσωτερικών
κανονισμών που και την αυτοτέλεια θα εξασφάλιζαν και την ιδιαίτερη
προσωπικότητα κάθε σχολής θα αναδείκνυαν. Έτσι τα πανεπιστήμια επορεύοντο
υποβαθμιζόμενα βραδέως, αλλά σταθερώς.

Εν έτει 2001 με τον Ν. 2889/01, που προκάλεσε την έκρηξη στην ιατρική
εκπαίδευση, το υπουργείο Υγείας επιχειρεί να εκσυγχρονίσει το Σύστημα Υγείας.
Είναι πραγματικά κατ’ αρχήν θεμιτή και θετική προσπάθεια. Ο νόμος 2882/01 έχει
διατάξεις όπως είναι αυτές που αφορούν την αποκέντρωση, τη στροφή προς την
πρωτοβάθμια φροντίδα, τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια κάθε
νοσοκομείου, την οργάνωση τμημάτων επειγόντων περιστατικών και την επέκταση
του ΕΚΑΒ που κατ’ αρχήν κινούνται προς την ορθή κατεύθυνση, παρά τις επιμέρους
επιφυλάξεις που αφορούν ιδιαιτέρως στην αδυναμία εξασφάλισης μιας αξιοκρατικής
διάρθρωσης. Το λάθος είναι ότι ένα καθ’ ύλην αναρμόδιο υπουργείο, το υπουργείο
Υγείας, παρεμβαίνει και «ρυθμίζει – απορρυθμίζει» θέματα που άπτονται
ουσιαστικώς και της ιατρικής εκπαίδευσης. Σημειώνεται ότι ο αρμόδιος υπουργός
Παιδείας, σ’ όλο αυτό το διάστημα, τηρεί εύγλωττη σιωπή, διότι προφανώς ως
έμπειρος περί την κοινή γνώμη διέβλεπε την επερχόμενη θύελλα και προσπάθησε ν’
αποστασιοποιηθεί.

Α. Συνταγματικά / Νομικά προβλήματα

Ο πρόεδρος της Νομικής Σχολής καθηγητής κ. Ν. Κλαμαρής, με την αυθεντικότητα
και το κύρος που του προσδίδει ο τίτλος του και η επιστημοσύνη του, αλλά και η
αντικειμενικότητά του, αφού δεν θίγονται «ίδια συμφέροντα», με πολλή σαφήνεια
εξήγησε σε εμπεριστατωμένο άρθρο του («Η Καθημερινή», Κυριακή 19.8.01, σελ.
8-9) τα σημεία που ο Ν. 2882/01 πάσχει. Δεν είμαι συνεπώς ο αρμοδιότερος για
την ανάλυση της νομικής πλευράς, αλλά επιγραμματικώς θα αναφέρω ­ για όσους
δεν έτυχε να γίνουν κοινωνοί των σκέψεών του ­ τα ακόλουθα:

1) Στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης, με ευθύνη της πολιτείας
δεν έχουν ιδρυθεί αμιγώς πανεπιστημιακά νοσοκομεία, όπως συμβαίνει σε όλες
σχεδόν τις χώρες. Οι πανεπιστημιακές κλινικές έχουν εγκατασταθεί σε νοσοκομεία
του ΕΣΥ για να εκπληρώνουν την αποστολή τους. Το υπηρετούν σ’ αυτές προσωπικό
διέπεται από τις διατάξεις των νόμων του υπουργείου Παιδείας. Είναι αδιανόητο
το αναρμόδιο υπουργείο Υγείας να μπορεί «να απολύσει» πανεπιστημιακό γιατρό
όπως προβλέπει ο νέος νόμος παραβιάζοντας την αυτοτέλεια του πανεπιστημίου.

2) Η αυτοτέλεια – αυτοδιοίκηση του πανεπιστημίου επεκτείνεται ασφαλώς
και σε όλη την κλίμακα και δομή διοίκησης των Πανεπιστημιακών Μονάδων
Κλινικών/Εργαστηρίων. Και αυτό παραβιάζεται με τον διορισμό διοικητών με τον
νέο νόμο.

3) Δεν μπορεί το υπουργείο Υγείας να παραχωρεί ακαδημαϊκούς τίτλους
(π.χ. κλινικού καθηγητού) ή να βαφτίζει «ακαδημαϊκά» νοσοκομεία του ΕΣΥ, όπως
προβλέπει ο νέος νόμος. Δεν διανοήθηκε φαντάζομαι ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ να παρέχει
τέτοιους τίτλους σε μηχανικούς του υπουργείου του.

4) Το υπουργείο Παιδείας, με σχετικό πρόσφατο νόμο (Ν. 2530/97)
καθορίζει τις εργασιακές σχέσεις όλων των πανεπιστημιακών. Με τον νόμο 2882/01
τίθενται περιορισμοί μόνο στα μέλη ΔΕΠ της Ιατρικής, κατά παράβαση της αρχής
της αναλογικότητας. Για παράδειγμα, ο καθηγητής του Πολυτεχνείου μπορεί να
είναι σύμβουλος, ενώ της Ιατρικής είναι στερημένος αυτού του δικαιώματος που
του το παρέχει ο νόμος 2530/97 του κράτους. Βεβαίως, με καθορισμένες
υποχρεώσεις, αλλά και δικαιώματα, όπως άλλωστε στις περισσότερες χώρες του
κόσμου. Αλλά και οι καθηγητές Ιατρικής διαχωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τους
δυναμένους και τους μη.

5) Δεν είναι δυνατόν να γίνεται διαχωρισμός (όπως επιχειρείται με τον
νέο νόμο) μεταξύ κλινικού και εκπαιδευτικού έργου, αφού είναι κοινός τόπος, μη
χρήζων καν νομικών επεξηγήσεων, ότι η ιατρική εκπαίδευση είναι συνυφασμένη με
την κλινική άσκηση.

Β. Λειτουργικά προβλήματα

Θα αναφερθω σε δύο κατηγορίες προβλημάτων:

1) Η απαγόρευση άσκησης της ιατρικής σε ιδιωτικά θεραπευτήρια.
Αναφύεται το ερώτημα: Ο ιατρός που θα εξετάσει ασθενή στο ιατρείο του (που
επιτρέπεται) ο οποίος έχει ανάγκη άμεσης χειρουργικής επέμβασης, πού θα
χειρουργήσει τον ασθενή και ποιες οι ηθικές ή και οι νομικές του ευθύνες όταν
αρνηθεί την περαιτέρω βοήθεια;

2) Μετά εξάμηνο κάθε πανεπιστημιακός γιατρός θα έχει το δικαίωμα να
εξετάζει τους ασθενείς του μέσα στο νοσοκομείο, αντί αμοιβής. Σε ποιο
νοσοκομείο; Ο ασθενής θα πρέπει να εξετασθεί μεταξύ ερμαρίων, αποβλήτων,
εφθαρμένων φακέλων και κατεστραμμένων επίπλων; Και ποιο από τα υπάρχοντα
νοσοκομεία είναι έτοιμο να δεχτεί το πρόσθετο φορτίο εκατοντάδων «ιδιωτικών
ασθενών»; Με ποια υποδομή σε χειρουργεία και σε προσωπικό, όταν σήμερα οι
κατάλογοι αναμονής και τα ράντζα ταλανίζουν τους πολίτες; Με ποιο ηθικό
δικαίωμα ο «ιδιωτικός» άρρωστος θα προηγείται έναντι του εγγεγραμμένου στη
λίστα;

Γ. Εκπαιδευτικά

Είναι αδύνατο στους ανεπαρκέστατους χώρους να στοιβάζονται το προσωπικό, οι
ασθενείς, οι «ιδιωτικοί» ασθενείς, οι γιατροί και οι φοιτητές. Όπου
εφαρμόσθηκαν ανάλογες ρυθμίσεις (π.χ. Μεγάλη Βρετανία) παρατηρήθηκε μαζική
φυγή των εκλεκτών της Ακαδημαϊκής Κοινότητας. Brain drain = Διαφυγή εγκεφάλων,
χαρακτηρίσθηκε το φαινόμενο. Και αυτό οδήγησε αργότερα στο να δοθεί και πάλι
το δικαίωμα της παράλληλης ελεύθερης ιατρικής.

Η ελληνική ιατρική βρίσκεται στην πρωτοπορία των επιστημών: 1. Οι
«καλύτεροι» νέοι μας επιλέγουν την Ιατρική. 2. Οι Έλληνες γιατροί –
απόφοιτοι των σχολών μας διαπρέπουν στο εξωτερικό, 3. Η απήχηση των
εργασιών των Ελλήνων ακαδημαϊκών δασκάλων είναι δυσανάλογα υψηλή στη διεθνή
βιβλιογραφία. Άρα οι Έλληνες πανεπιστημιακοί γιατροί παράγουν έργο διεθνώς
αναγνωρισμένο. Είναι κρίμα αυτό το οικοδόμημα να καταρρεύσει. Οι αλλαγές είναι
ευπρόσδεκτες, είχε πει ο Τζων Κέννεντυ. Αλλά δημιουργούν αντιδράσεις και
χρήζουν σύνεσης και συναίνεσης. Τι δέον λοιπόν γενέσθαι;

Ο Ι. Παπαδημητρίου είναι καθηγητής της Χειρουργικής στο Πανεπιστήμιο της
Αθήνας και πρόεδρος της Εταιρείας Μεταμοσχεύσεων