Αλήθεια και υπερβολές

Οι φυσικοί πόροι εξαντλούνται. Ο πληθυσμός της Γης αυξάνεται. Η διαθέσιμη
τροφή μειώνεται. Πολλά είδη απειλούνται με εξαφάνιση, τα δάση εκλείπουν, ο
αέρας και το νερό μολύνονται ολοένα και περισσότερο. Είναι πράγματι αυτό το
αληθινό «πορτρέτο» του περιβάλλοντος;

Φυσικοί πόροι. Υπάρχουν ακόμα αποθέματα, λέει ο Μπγιορν Λόμποργκ, αρκεί να γίνει σωστή εκμετάλλευση

Οι περισσότεροι περιβαλλοντολόγοι, ανάμεσά τους επιφανείς επιστήμονες, όπως ο
Πολ Έλρικ από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και ο Λέστερ Μπράουν από το Ινστιτούτο
Worldwatch, ενώνουν τις φωνές τους σε ένα σήμα κινδύνου: η κατάσταση πηγαίνει
από το κακό στο χειρότερο και αν η τάση αυτή διατηρηθεί, το μέλλον διαγράφεται
ζοφερό. Ο Δανός Μπγιορν Λόμποργκ, όμως, στατιστικολόγος στο Πανεπιστήμιο του
Άαρους και συγγραφέας του βιβλίου Ο σκεπτικιστής περιβαλλοντολόγος
(The Skeptical Environmentalist) έχει διαφορετική άποψη. Και αποκρούει
έναν προς έναν τους φόβους που απειλούν το περιβάλλον.

Άφθονα αποθέματα

Κατ’ αρχάς, γράφει ο Λόμποργκ στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού The
Economist, το ενδεχόμενο εξάντλησης των φυσικών πόρων στο προσεχές
τουλάχιστον μέλλον είναι απίθανο. Υπάρχουν ακόμα άφθονα αποθέματα και μπορεί
πράγματι να είναι πεπερασμένα, διότι και η μάζα του πλανήτη είναι πεπερασμένη,
τα όριά τους όμως είναι πιο ελαστικά από ό,τι θέλουν κάποιοι να μας κάνουν να
πιστέψουμε. Η μεγαλύτερη τροχοπέδη στη διαθεσιμότητα των φυσικών πόρων είναι ο
εντοπισμός τους, μια ιδιαίτερα πολυδάπανη διαδικασία.

Και περνάμε στο πρόβλημα της δημογραφικής έκρηξης του πλανήτη. Το 1968, ο Πολ
Έλρικ προέβλεπε στο βιβλίο του Η πληθυσμική βόμβα (The Population
Bomb) ότι “ο αγώνας σίτισης της ανθρωπότητας έχει τελειώσει. Στη διάρκεια
της δεκαετίας του 1970, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι θα πεθάνουν από την
πείνα”. Τίποτε τέτοιο δεν συνέβη.

Αντιθέτως, και σύμφωνα με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, η γεωργική παραγωγή
στις ανεπτυγμένες χώρες έχει αυξηθεί κατά 52% από το 1961. Η καθημερινή
πρόσληψη τροφής στις φτωχές χώρες έχει αυξηθεί από 1.932 θερμίδες το 1961 σε
2.650 θερμίδες το 1998 και αναμένεται να φτάσει τις 3.020 θερμίδες μέχρι το
2030· το ποσοστό των κατοίκων που σιτίζονται ανεπαρκώς έχει μειωθεί από 45% το
1949 σε 18% σήμερα, και αναμένεται να φτάσει το 6% το 2030. Όσο για την
καλπάζουσα πληθυσμική αύξηση, ο ΟΗΕ εκτιμά ότι μέχρι το 2100 ο πληθυσμός της
Γης θα έχει σταθεροποιηθεί στα 11 δισεκατομμύρια.

Μέχρι τότε, όμως, θα έχουν εκλείψει και τα μισά είδη, έτσι δεν είναι; Η απειλή
για την βιοποικιλότητα είναι αληθινή, υποστηρίζει ο Λόμποργκ, αλλά
μεγαλοποιημένη. Μόνο ένα 0,7% των ειδών αναμένεται να εκλείψουν μέσα στα
επόμενα 50 χρόνια, όχι το 25-50% που προβλέπουν πολλοί.

Ο πλανήτης. Σύμφωνα με τον Μπγιορν Λόμποργκ, το μέλλον του δεν διαγράφεται τόσο ζοφερό όσο θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε πολλοί περιβαλλοντολόγοι

Οι περισσότερες εκτιμήσεις έχουν γίνει βάση ενός μοντέλου που συσχετίζει άμεσα
την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος με την καταστροφή της
βιοποικιλότητας. Ο γενικός κανόνας θέλει την εξαφάνιση του 90% ενός δάσους να
σημαίνει την εξαφάνιση του 50% των ειδών του. Και καθώς τα τροπικά δάση
υλοτομούνται με ανησυχητικούς ρυθμούς, οι προβλέψεις μιλούν για ετήσια
εξαφάνιση 20.000 έως 100.000 ειδών. Η πραγματικότητα, όμως, εμφανίζεται
διαφορετική. Αφενός τα είδη αποδεικνύονται πολύ πιο ανθεκτικά από ό,τι
νομίζαμε, αφετέρου τα τροπικά δάση καταστρέφονται με ετήσιο ρυθμό 0,5% και όχι
2% ή 4% όπως υποστηρίζουν πολλοί.

Η απάντηση

Θα μας πείτε τώρα, κύριε Λόμποργκ, ότι υπερβάλλουμε και όσον αφορά την μόλυνση
του περιβάλλοντος; Δεν γίνεται καθημερινά πιο ανθυγιεινός ο αέρας που
αναπνέουμε, πιο βρώμικα τα ποτάμια και οι θάλασσές μας; Πολλές αναλύσεις,
έρχεται η απάντηση, δείχνουν ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση υποχωρεί όταν μια
κοινωνία αποκτήσει την πολυτέλεια να ανησυχεί για το περιβάλλον. Στο Λονδίνο,
για παράδειγμα, η ατμοσφαιρική ρύπανση έφτασε στο ζενίθ της το 1890. Σήμερα, ο
αέρας είναι αγνότερος από ό,τι το 1585. Η γενική αυτή εικόνα ισχύει λίγο πολύ
για όλες τις ανεπτυγμένες χώρες. Και παρόλο που το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής
ρύπανσης οξύνεται σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, το μοτίβο θα επαναληφθεί:
όταν αποκτήσουν επαρκή πλούτο, θα αρχίσουν κι αυτές να περιορίζουν τους
ρύπους.

Ο Μπγιορν Λόμποργκ δεν συνιστά τον εφησυχασμό. Δεν είναι αυτός ο ρόλος του
Σκεπτικιστή περιβαλλοντολόγου. Υποστηρίζει την λήψη μέτρων για την
προστασία του περιβάλλοντος, την καλλιέργεια οικολογικής συνείδησης. Απλώς
πιστεύει ότι η αντικατάσταση της κινδυνολογίας με την αλήθεια είναι απαραίτητη
προκειμένου να λάβει η ανθρωπότητα τις καλύτερες δυνατές αποφάσεις για το
μέλλον.