ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τουρισμός χωρίς περιέργεια

Ανοίγετε το διαφημιστικό φυλλάδιο ή το περιοδικό και σας αρπάζουν από τον
λαιμό. «Ανακαλύψτε τα τώρα!». Σας το δείχνουν και σας το λένε μήνες τώρα. Πως
υπάρχει πάντα μια θαλάσσια σπηλιά σ’ εκείνο το νησί που μπορεί να καταπλήσσει
ακόμη. Πως απομένει πάντα ένα φαράγγι σ’ ένα βουνό για να σας κόψει την
αναπνοή.

Ξεφυσάτε και γυρίζετε σελίδα. Δύσκολο να πιστέψει κανείς πως ταξιδεύοντας θα
ανακαλύψει κάτι. Τα έχουν βρει όλα πριν απ’ αυτόν και έχουν μοιράσει τις
φωτογραφίες τους παντού. Μερικοί, ωστόσο, το ξανασκέφτονται και σε λίγο
αλλάζουν γνώμη. Κάνουν πως πιστεύουν στη δυνατότητα μιας συγκίνησης επειδή το
να μην κάνουν τίποτα είναι γι’ αυτούς χειρότερο.

Όμως σχεδόν ποτέ ούτε οι τόποι ούτε τα πράγματα κατορθώνουν να προσφέρουν αυτό
που υπόσχονται τα έντυπα. Γιατί ο σύγχρονος ταξιδιώτης βλέπει ακριβώς μόνο
τόπους και πράγματα γύρω του. Αν αισθανθεί κάτι, δεν θα τον ρωτήσει κανείς
σχετικά μ’ αυτό. Η παράξενη σπηλιά είναι εκεί, σιωπηλή, για να την θαυμάσει
στην αρχή ο εξερευνητής και αμέσως μετά να πλήξει μαζί της.

Μόνο αν υπήρχε η εντύπωση πως από κάπου θα ξετρυπώσει μια μορφή, από κάπου θα
ακουστεί μια φωνή, μόνο τότε η υπόθεση θ’ άρχιζε να αποκτά ενδιαφέρον.

Σύμφωνα μ’ ένα θρύλο των Βεδουίνων, ο ταξιδιώτης στην έρημο είναι υποχρεωμένος
να περάσει από μια κρίσιμη δοκιμασία. Ξαφνικά στη μέση της πορείας του θα
εμφανιστούν μπροστά του δαιμόνια και φαντάσματα. Μέσα στον τρόμο του θα
νομίσει για μια στιγμή πως τον έχουν κιόλας καταδικάσει σε πείνα και δίψα
θανάσιμη. Αν μπορέσει όμως να κοιτάξει κατάματα τις απειλητικές οπτασίες,
αυτές θα εξαφανιστούν κι εκείνος γλιτώνοντας θα συνεχίσει τον δρόμο του.

Αυτό που λείπει στο σύγχρονο ταξίδι είναι η προθυμία να κοιτάει κανείς
κατάματα τον άγνωστο. Όχι τα καινούργια μέρη, αλλά αυτούς που τα κατοικούν και
τα εμψυχώνουν. Να ανακαλύψουμε λοιπόν πώς σκέφτεται ένας Τυνήσιος ή ένας ψαράς
στη Σαμοθράκη; Δεν είναι τυχαίο που ο οργανωμένος τουρισμός αποφεύγει κάθε
παρόμοιο σύνθημα. Αν το υιοθετούσε, το πιθανότερο είναι ότι θα προκαλούσε
κύματα αμηχανίας. Τι πάει να πει «πώς σκέφτεται» ένας αλλόκοσμος;

Στα μάτια του επισκέπτη ο γηγενής μοιάζει συνήθως με φυσικό δεδομένο. Είναι
ένα ον σχηματισμένο (όπως είναι μια βάρκα), κινείται βέβαια, μιλάει, λέει
αστεία ­ αλλά δεν έχει σχέδια. Δεν έχει τον χρόνο ο επισκέπτης να φανταστεί
πως αυτός ο άνθρωπος πότε πότε βγαίνει έξω από το παρόν, πως ρίχνει τα δίχτυα
του στο μέλλον. Τον βλέπει να στέκεται αντίκρυ του. Είναι αυτός που είναι.
Ηλιοκαμένος οριστικά.

Όταν ο Αθηναίος ρωτάει τον ντόπιο για το πώς τα βγάζει πέρα, θέλει να
συγκρίνει τον μόχθο του χειρώνακτα με τη δική του εργασία στην πόλη και να
βγάλει συμπέρασμα. Επιστρέφει στον εαυτό του διαμέσου του άλλου. Είμαι
τυχερός, σκέφτεται, που δεν βασανίζομαι, όπως εκείνος, τόσο πολύ για τόσο
λίγα. Το αν ο ντόπιος τον θεωρεί τόσο τυχερό όσο ο ίδιος νομίζει, ή αν η
επαρχία γενικότερα ξεδίνει πιο εύκολα από την πρωτεύουσα, αντισταθμίζοντας
έτσι τις ταλαιπωρίες της, αυτό το ζήτημα θα μεταφερθεί στις επόμενες διακοπές.

Δεν πρέπει, άλλωστε, να εξαντλούμε ποτέ την περιέργειά μας. Πρέπει πάντα να
έχουμε κάτι να ρωτάμε, προτού οι άλλοι προλάβουν και ρωτήσουν για μας.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.