Δρόμοι

Δύσκολα…

… μπορεί να φανταστεί κανείς, όταν μάλιστα τριγυρνάει στις
ακροθαλασσιές και περιεργάζεται τις ρίγες είτε από τα μαγιό των λουομένων είτε
από τα σημάδια που έχει αφήσει πάνω στην επιδερμίδα τους ο καυτός ήλιος, πως
οι ρίγες έχουν ένα μάλλον κακόφημο παρελθόν. Αν ζούσαν στον Μεσαίωνα, οι
κύριοι και οι κυρίες που σήμερα φορούν με την άνεσή τους ριγωτά ρούχα σίγουρα
θα αισθάνονταν δυσάρεστα, αφού στην εικονογραφία και στη λογοτεχνία εκείνης
της περιόδου η ριγωτή ενδυμασία έχει ένα εντελώς διαφορετικό και αποκλειστικό
κοινό: πόρνες, δημίους, προδότες, μοιχαλίδες, όπως γράφει ο Μισέλ Παστουρό στο
βιβλίο του «Η ενδυμασία του Διαβόλου: ιστορία των ριγωτών ρούχων» (εκδ.
Columbia University Press).

Η ριγωτή…

… ενδυμασία στη μεσαιωνική εποχή μοιάζει με «καταναγκαστικό έργο» –
υποχρεωτική φορεσιά που δηλώνει το ηθικό έλλειμμα του φέροντος και που μοιάζει
γι’ αυτό με προειδοποίηση προς κάθε νομιμόφρονα πολίτη να κρατιέται μακριά. Σε
ριγωτή ενδυμασία «φυλάκιζαν» κάθε ανεπιθύμητο, τόσο τους λεπρούς όσο και τους
αιρετικούς. Έπρεπε να έρθει η Αναγέννηση για να μπορέσουν να
«αποχαρακτηριστούν» οι ρίγες και μάλιστα πανηγυρικά: ο Κλουέ ζωγραφίζει τον
Φραγκίσκο με ριγωτή ενδυμασία, όπως και ο Χολμπάιν τον Ερρίκο Η’. Στην
Αμερική, οι ρίγες έγιναν σύμβολο ελευθερίας και από εκεί επέστρεψαν
θριαμβευτικά στην Ευρώπη. Η Γαλλική Επανάσταση ταυτίζεται με αυτές στην
τρίχρωμη σημαία. Και ακόμη και οι Άγγλοι, μολονότι εναντίον τους ξεδιπλώθηκε η
πρώτη ριγωτή επαναστατική σημαία, αρχίζουν να βάζουν και αυτοί ρίγες όπου
βρουν: σε φορέματα, σακάκια, κάλτσες, κορδέλες.

Οι ρίγες…

… μπορεί να αποκαταστάθηκαν ιστορικά, αλλά δεν έπαψαν να δηλώνουν
κάτι εκτός νόμου. Σε ένα μεγάλο μέρος του εικοστού αιώνα, ριγωτό είναι το κατ’
εξοχήν ένδυμα των καταδίκων. Πάντως, την ίδια ώρα, οι ρίγες αποκτούν νέες
χρήσεις και σημασίες: στις πιτζάμες, στα παιδικά ρούχα και στις παραλίες, όπου
είναι σχεδόν το μοναδικό σχήμα που βλέπει κανείς τις παραμονές του Α’
Παγκόσμιου Πολέμου.

Τον Μεσαίωνα…

… για να ξαναγυρίσουμε σε αυτόν, φαίνεται πως οι ρίγες ήταν η άλλη
όχθη αυτού που εκείνη την εποχή εθεωρείτο πολιτικά «ευπρεπές». Στη μεσαιωνική
νοοτροπία, η ιδέα της διαφορετικότητας και η ρίγα ήταν πολύ στενά δεμένες
μεταξύ τους. Στα μεσαιωνικά λατινικά, ας πούμε, συχνά χρησιμοποιούνται οι
λέξεις «ριγωτός» και «διαφορετικός» ως απολύτως συνώνυμες, σε μια ιστορική
περίοδο που για τα ήθη της κάθε διαφορετικότητα ήταν κατακριτέα: η
διαφορετικότητα (varietas) δηλώνει δόλο, διαστροφή και λέπρα, όλα αυτά μαζί.
Σήμερα, που βλέπουμε τη διαφορετικότητα σαν κάτι επιθυμητό, σχεδόν ευλογία, οι
ρίγες μοιάζουν να έχουν αλλάξει όχθη. Οριστικά; Κανείς δεν μπορεί να πει με
σιγουριά. Γιατί στο ηρακλείτειο ποτάμι της ζωής τίποτα δεν μένει απαράλλαχτο.
Και εύκολα μπορεί να βρεθεί κανείς στην αντίπερα όχθη ­ πίσω από τις «ρίγες».