Διαστάσεις «Η ζωή μου, Παρίσι, Σαράγεβο, Βελιγράδι»

Ενκί Μπιλάλ. Μετέφερε στο Βελιγράδι, από την γκαλερί Ντεμπουά του Παρισιού, την έκθεση Enkibilandeuxmilleun

Δεν τις ξεχωρίζει. Τις αγαπά εξίσου. Συνιστούν άλλωστε, μαζί με το Παρίσι, το
«τρίγωνο της ζωής» του. Το Σαράγεβο και το Βελιγράδι. Εκεί όπου μετέφερε
πρόσφατα, από την γκαλερί Ντεμπουά του Παρισιού, την έκθεση
Enkibilandeuxmilleun.

Επιστροφή στις ρίζες για τον σκιτσογράφο και σκηνοθέτη Ενκί Μπιλάλ, τον γιο
του ράφτη του Τίτο που εξορίστηκε στο Παρίσι σε ηλικία δέκα ετών· ο πατέρας
του ονειρευόταν την Αμερική, εκεί όμως η οικογένεια δεν έφτασε ποτέ. Επιστροφή
στο Σαράγεβο, την πόλη που αγαπά για την «ομορφιά» της και διότι αποτελεί
«σύμβολο της επιμειξίας πολιτισμών και θρησκειών», και στο Βελιγράδι, «την
πόλη των παιδικών μου χρόνων». «Παρίσι, Σαράγεβο, Βελιγράδι, είναι ένα
τρίγωνο. Είναι η ζωή μου».

Ο νόστος στην πρώην Γιουγκοσλαβία ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια. Από το
Σαράγεβο. «Διότι ήταν η πόλη του μαρτυρίου». Το τελευταίο ταξίδι του στη
Γιουγκοσλαβία χρονολογείται από το 1988. Όταν έγιναν τα γυρίσματα της ταινίας
του Bunker Palace Hotel. «Τη χρονιά εκείνη, στο Βελιγράδι,
πληροφορήθηκα την ύπαρξη κάποιου Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Σαν να κατάλαβα από
τις κουβέντες ότι θα εκπροσωπούσε μια αναγέννηση για τον σερβικό λαό.
Φοβήθηκα. Καθησύχασα όμως όταν είδα το πρόσωπό του: η απόλυτη έλλειψη
χαρίσματος… Δεν είχα καταλάβει τίποτε: όσο δεν με εξέπληξε η πτώση του
Τείχους του Βερολίνου, άλλο τόσο δεν είδα να έρχεται ο πόλεμος στη
Γιουγκοσλαβία».

Ένας πόλεμος στον οποίο ο Μπιλάλ, «με την Τσέχα μητέρα και τον Γιουγκοσλάβο
πατέρα», θα αρνηθεί να πάρει μέρος: «Οι ελάχιστες εμφανίσεις μου ήταν για να
καταγγείλω “τους εθνικισμούς”, να μνημονεύσω όλα τα θύματα. Και αισθάνομαι
διαυγής, για να μην πω πεσιμιστής. Αν έχω διάθεση να καταγγείλω κάποιον, αυτός
είναι ο Άνθρωπος».

Στο Σαράγεβο, ο Ενκί Μπιλάλ ξαναβρήκε «μία πόλη ακίνητη, τραυματισμένη, όπου
πίσω από την πρόσοψη της ζωής ο χρόνος έχει σταματήσει». Στο Βελιγράδι, είδε
«μία νεολαία πιο απελευθερωμένη, μία κίνηση, ίσως μία ελπίδα». «Το Σαράγεβο
υπέφερε τόσο πολύ», επαναλαμβάνει συνέχεια. Γι’ αυτόν, «η μεγαλύτερη διαφορά»
ανάμεσα στις δύο πόλεις είναι ότι στο Σαράγεβο «ζούνε με τα τραύματα του
πολέμου», ενώ στο Βελιγράδι «θέλουν να ξεχάσουν» τα χρόνια του Μιλόσεβιτς.

«Το Σαράγεβο παραμένει εγκλωβισμένο, παρόλο που δεν είναι πλέον εγκλωβισμένο
γεωγραφικά. Στο Βελιγράδι, τίποτε δεν έχει διευθετηθεί. Είμαι συγκινημένος που
βρίσκομαι εδώ διότι είναι η πόλη που γεννήθηκα, εύχομαι όμως σε όλους να
χάσουν την αίσθηση του Κράτους, του έθνους, των συνόρων, όπως την έχασα εγώ.
Άκουσα λόγια σωστά, πιστεύω όμως ότι θα χρειαστεί καιρός μέχρι να μπορέσει ο
σερβικός λαός να κοιταχτεί στα μάτια».