Και στο πολιτικό ταγκό χρειάζονται δύο

Η φιλία που συνδέει τους κ.κ. Σημίτη και Πάγκαλο είναι παλαιά, αλλά η πολιτική τους σχέση έχει γνωρίσει πολλές διακυμάνσεις. Άλλοτε είναι όλο χαμόγελα, άλλοτε δεν μιλούν καν στο τηλέφωνο

«Η παλιά τους φιλία χρωμάτισε την ατμόσφαιρα της συνάντησης». Κάπως έτσι
περιγράφουν στο Μέγαρο Μαξίμου την πρόσφατη συνάντηση των κ.κ. Κ. Σημίτη και
Θ. Πάγκαλου. Η «φιλική προϊστορία» βοήθησε, λέγεται, στο να ξεπεραστεί η ψυχρή
πολιτική σχέση των τελευταίων μηνών. Το περιστατικό μπορεί να εγγράφεται στις
εσωτερικές εξελίξεις, καθ’ οδόν προς το Συνέδριο του Οκτωβρίου, ανταποκρίνεται
όμως άψογα στο πνεύμα των καιρών.

Η διεθνής πολιτική βρίσκεται στον αστερισμό των προσωπικών σχέσεων. Τα
παραδείγματα αφθονούν, αρχής γενομένης από τις υπερδυνάμεις. Έτσι ο αμερικανός
πρόεδρος Τζορτζ Μπους άφησε άφωνη την υφήλιο δηλώνοντας ότι «κοίταξε στα
μάτια» τον Βλαντίμιρ Πούτιν και είδε ότι ο Ρώσος πρόεδρος είναι ένας «ακέραιος
ηγέτης» με τον οποίο μπορεί να συνεννοηθεί.

Τον… τύλιξε;

Επειδή στην Ουάσιγκτον ελάχιστοι πιστεύουν ότι «τα μάτια είναι ο καθρέφτης της
ψυχής», ορισμένοι σχολιαστές αναρωτήθηκαν μεγαλοφώνως αν ο πρώην «καγκεμπίτης»
Πούτιν «τύλιξε» τον άπειρο στις διεθνείς επαφές πρώην κυβερνήτη του Τέξας.
Απτόητος ο Μπους κάλεσε τον Πούτιν στο ράντσο του στο Κρόφορντ, συνεισφέροντας
έναν ακόμη νεολογισμό στην ορολογία των διεθνών σχέσεων. Πρόκειται για τη
λεγόμενη «διπλωματία του ράντσου» (αγγλιστί «ranch diplomacy»).

Ως γνωστόν «το ταγκό χρειάζεται δύο». Η αλήθεια είναι ότι ο Πούτιν έχει επίσης
υιοθετήσει ένα προσωπικό στυλ επαφής. Όταν, στις αρχές Ιουλίου, δέχθηκε στη
Μόσχα τον Ζακ Σιράκ, το πρόγραμμα περιελάμβανε δείπνο σε ένα εξαιρετικό
εστιατόριο με ψαρικά πλάι στον ποταμό Νέβα. «Να πάμε χωρίς γραβάτα;», ρώτησε ο
άρχων του Κρεμλίνου, που ήθελε να δώσει την εντύπωση της αυθόρμητης
προσέγγισης με τον Γάλλο Πρόεδρο. Ο τελευταίος εμφανίστηκε πάντως
«κουμπωμένος» και προτίμησε να μην αποχωριστεί τον λαιμοδέτη του.

Και ζεϊμπέκικο

Η φιλική προσέγγιση προϋποθέτει μια σχετική σημειολογία. Κοίταγμα στα μάτια,
χτύπημα στην πλάτη, ανοιχτό πουκάμισο ή… ζεϊμπέκικο. Οι «ζεϊμπεκιές»
χαρακτήρισαν την τελευταία συνάντηση των κ.κ. Παπανδρέου και Τζεμ στο Αιγαίο.
Στην προσωπική φιλία των δύο υπουργών έχει βασιστεί σε μεγάλο βαθμό η
ελληνοτουρκική προσέγγιση των δύο τελευταίων ετών. Στην αρχή, Ευρωπαίοι
διπλωμάτες σάρκαζαν ότι «έχουν στενότερη σχέση με τους Αμερικανούς, παρά
μεταξύ τους», συν τω χρόνω όμως η φιλία τους καλλιεργήθηκε. Συνεργάτες του
Έλληνα υπουργού Εξωτερικών θεωρούν γνήσια τα αισθήματα του Τζεμ για τον Γιώργο
Παπανδρέου και επικαλούνται την καλή επικοινωνία των δύο ανδρών στο θέμα του
«Πίρι Ρέις» τον Ιούνιο ως τεκμήριο. Στη Βασιλίσσης Σοφίας επιμένουν ότι το
θέμα είχε διευθετηθεί, με παρέμβαση του τουρκικού ΥΠΕΞ, πριν φθάσει στις
σελίδες του αθηναϊκού Τύπου.

Στο αμόνι των συμφερόντων

Χτυπήματα στην πλάτη και αβρές χειρονομίες χαρακτηρίζουν τις επίσημες συναντήσεις των κ.κ. Μπους και Πούτιν. Η διαπραγμάτευση κάτω από το τραπέζι αφορά το αντιπυραυλικό σύστημα και τις οικονομικές απαιτήσεις της Ρωσίας

Η αναφορά του «Πίρι Ρέις» είναι κρίσιμη. Όπως εύστοχα λέγεται, «οι πολιτικές
φιλίες σφυρηλατούνται διαρκώς στο αμόνι των συμφερόντων». Χαρακτηριστικό
παράδειγμα οι σχέσεις των υπερδυνάμεων. Η «καλή χημεία» του Μιχαήλ Γκορμπατσώφ
με τον Ρόναλντ Ρέηγκαν και αργότερα με τον πρεσβύτερο Μπους δοκιμάστηκε
αρκετές φορές στην πράξη τα τελευταία χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και έφερε απτό
αποτέλεσμα. Πέντε δεκαετίες νωρίτερα τα πράγματα δεν είχαν το ίδιο καλή
εξέλιξη. Η εμμονή του Φραγκλίνου Ρούζβελτ σε ένα προσωπικό, άτυπο διπλωματικό
στυλ και η εμπιστοσύνη του στον «Θείο Τζο» Στάλιν αποδείχθηκε ολέθρια για τα
αμερικανικά συμφέροντα, με αποτέλεσμα η μισή Ευρώπη να βρεθεί τελικά πίσω από
το «σιδηρούν παραπέτασμα». Η περίπτωση Ρούζβελτ – Στάλιν είναι το κλασικό
παράδειγμα των κινδύνων που ελλοχεύουν στις προσωπικές προσεγγίσεις.

Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει πολιτική φιλία χωρίς πολιτικό όφελος.
Παραδείγματος χάριν, το «φλερτ» Μπους – Πούτιν υποκρύπτει εκατέρωθεν
σκοπιμότητες.

Ο Αμερικανός θέλει να αποφύγει την αντίθεση του Κρεμλίνου στο αντιπυραυλικό
σύστημα (που θα ικανοποιήσει τις στρατιωτικές βιομηχανίες που τον
υποστήριξαν). Ο Ρώσος θέλει, για λόγους πρεστίζ, να φαίνεται ότι συνομιλεί επί
ίσοις όροις με την Ουάσιγκτον, αλλά και να αποσπάσει οικονομικές παραχωρήσεις
(όπως η διαγραφή των ρωσικών χρεών). Αν όμως το προσωπικό στοιχείο ήταν πάντα
κομμάτι της πολιτικής, αυτό αναπτυσσόταν κεκλεισμένων των θυρών, μένοντας στη
σκιά.

Η καινοτομία είναι ότι οι πολιτικοί, ή οι εκπρόσωποί τους, διαφημίζουν την
προσωπική προσέγγιση σκόπιμα, ώστε να γίνει γνωστή στην κοινή γνώμη. Γιατί; Οι
αιτίες είναι πολλές. Πρώτον, η ατμόσφαιρα της κοινωνίας του θεάματος ή του
talk-show που δημιουργεί ανάλογες προσδοκίες στο κοινό. Δεύτερον, οι «πονηρές»
επικοινωνιακές στρατηγικές που θέλουν να προβάλλουν τα ήπια («soft») προσωπικά
θέματα, αντί για τα «σκληρά» («hard») ζητήματα που γίνονται αντικείμενο
διαπραγματεύσεων.

Παρ’ όλ’ αυτά, η ουσία δεν έχει αλλάξει, είτε πρόκειται για την εσωτερική είτε
για τη διεθνή πολιτική: «Καλές οι φιλίες, αλλά η βιωσιμότητά τους είναι
αμφίβολη, αν αντιβαίνουν στα συμφέροντα των δύο πλευρών». Παλαιό και έμπειρο
στέλεχος του ΠΑΣΟΚ διαβλέπει στην προσέγγιση των πρωτοκλασάτων με το Μέγαρο
Μαξίμου μια στυγνή αλήθεια. «Οι περισσότεροι έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα
ότι αν επιλέξουν την αμφισβήτηση και βάλουν θέμα ηγεσίας, μόνος ωφελημένος θα
είναι ο Γιώργος Παπανδρέου».