ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρώπη και Κύπρος

Η Γαλλία και κυρίως η Βρετανία δυσκολεύονται να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο
τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον και προτείνουν πιο σταδιακές διαδικασίες για τον
τελικό σκοπό, την ενωμένη ομοσπονδιακή Ευρώπη. Για τον όλο προβληματισμό για
το μέλλον της Ε.Ε. βλέπε τον πληρέστατο τόμο Από το Άμστερνταμ στην
Νίκαια: Η Ευρώπη και η Ελλάδα στη Νέα Εποχή, επιμ. Σωτήρη Ντάλη
(Αθήνα 2001).

Σε αυτή τη συζήτηση η ελληνική στάση βρίσκεται εγγύτερα στη γερμανική όχι τόσο
διότι κατανοεί ή πιστεύει στις αρχές της ομοσπονδίας αλλά για τους γνωστούς
λόγους που είχαν υπαγορεύσει και την αρχική είσοδο στην ΕΟΚ, δηλαδή για τη
διασφάλιση των συνόρων της χώρας, την εδαφική της ακεραιότητα, την ενίσχυση
της πολιτικής της σταθερότητας κ.λπ.

Το έναυσμα δηλαδή είναι η συνεχιζόμενη ανασφάλεια των Ελλήνων, που
συνεχίζεται, αδικαιολόγητα, ακόμη και σήμερα. Από την άλλη ακούγονται
υστερικές φωνές με την παραμικρή νύξη περί εκχώρησης εθνικής κυριαρχίας
(σημειωτέον ότι η συνεχής παραχώρηση εθνικής κυριαρχίας και δικαιοδοσίας είναι
εγγενής στο όλο εγχείρημα της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης από τότε
που δημιουργήθηκε η ΕΟΚ).

Πιο παράξενα όμως ηχεί ο ενθουσιασμός της Κύπρου για την ευρωπαϊκή της πορεία,
με την προοπτική μάλιστα μιας Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας. Και αυτό γιατί οι
Ελληνοκύπριοι σήμερα (στην πλειοψηφία τους όπως φάνηκε και από τις πρόσφατες
βουλευτικές εκλογές) είναι εναντίον της λύσης της ομοσπονδίας για τη χώρα
τους· τη δέχονται μόνο ως την ύστατη παραχώρηση και μόνο στο μέτρο που δεν θα
αποτελεί χαλαρή ομοσπονδία, αλλά μια «σφικτή» (εννοείται ελληνοκρατούμενη)
ομοσπονδία.

Όπως είχε υποστηρίξει ο Τζον Στίουαρτ Μιλ, μία ομοσπονδία για να έχει
πιθανότητες να ορθοποδήσει θα πρέπει να διαθέτει: α) ένα βαθμό
αμοιβαίας συμπάθειας μεταξύ των πληθυσμών, β) ένα βαθμό αμοιβαίας
ανάγκης και γ) να μην υπάρχει κίνδυνος η μία πλευρά να επικρατήσει των
άλλων. Αυτά ισχύουν ώς ένα βαθμό στην περίπτωση της Ε.Ε. αλλά όχι στην Κύπρο.

Η Κύπρος εξακολουθεί να έχει ως εθνικό της ύμνο τον ελληνικό (sic), οι
Ελληνοκύπριοι προτιμούν να αναπετούν την ελληνική, αντί της κυπριακής, σημαία,
έχουν γεμίσει το νησί με ανδριάντες αγωνιστών της ΕΟΚΑ, θρηνούν
(δικαιολογημένα βέβαια) τα θύματά τους από τον «Αττίλα» και φέτος τον Μάιο
κήδεψαν τον Σαμψών με τιμές.

Οι Τουρκοκύπριοι πάλι έχουν γεμίσει το τμήμα τους με αγάλματα του Κεμάλ και με
τουρκικές σημαίες, γιορτάζουν δε την τουρκική εισβολή ως απελευθέρωση και
θρηνούν τα θύματά τους από την ΕΟΚΑ (1958), τις επιχειρήσεις του Γρίβα (1964,
1967) και την ΕΟΚΑ Β’ (1974).

Όπως έχει διαμορφωθεί η κατάσταση σήμερα στο νησί είναι πολύ δυσχερής η
ανάδυση ενός πνεύματος ισοτιμίας και σεβασμού του «Άλλου», που να καθιστά
δυνατή την επανένωση των δύο κυπριακών κοινοτήτων σε μία ομοσπονδία δύο ίσων
συνεταίρων. Η μόνη ρεαλιστική λύση για να μην επέλθει η οριστική διχοτόμηση,
είναι αυτή της χαλαρής εθνοτικά συναινετικής (consociational) ομοσπονδίας όπως
στον Καναδά (μεταξύ Αγγλοκαναδών και οι Γαλλοκαναδοί) ή στην Ελβετία.

Χρειάζεται άμεση αλλαγή πορείας. Αλλιώς, πολύ φοβάμαι ότι η Κύπρος θα εισέλθει
στην Ε.Ε. χωρίς το βόρειο τμήμα της. Μήπως όμως κατά βάθος αυτό επιζητούν οι
περισσότεροι Ελληνοκύπριοι, αλλά, για ευνόητους λόγους, δεν τολμούν να το
πουν;

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.