Δύο σενάρια για τα επιτόκια

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είναι ο ρυθμιστής της πορείας των επιτοκίων στην
Ελλάδα, τους επόμενους μήνες. Από τις αποφάσεις της για την πορεία των βασικών
της επιτοκίων, τους επόμενους μήνες, θα εξαρτηθεί η πορεία των τραπεζικών
επιτοκίων των δανείων και των καταθέσεων στην Ελλάδα. Δηλαδή, πότε και αν θα
υπάρξει νέα μείωσή τους εντός του 2001.

Αυτήν τη στιγμή υπάρχουν δύο σενάρια για την πολιτική επιτοκίων που θα
ακολουθήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Το πρώτο προβλέπει ότι τα βασικά
επιτόκια παρέμβασης της ΕΚΤ στη διατραπεζική αγορά δεν πρόκειται να μειωθούν,
τουλάχιστον στο προσεχές δίμηνο, καθώς το επιτελείο της Φρανκφούρτης
εξακολουθεί να φοβάται τον κίνδυνο των πληθωριστικών πιέσεων στην Ευρωζώνη,
όπου ο πληθωρισμός, παρά τη μείωσή του τον Ιούνιο, εξακολουθεί να βρίσκεται
στα επίπεδα του 3% και να απέχει αρκετά από το 2%, που οι επικεφαλής της ΕΚΤ
θεωρούν ότι εξασφαλίζει τη σταθερότητα των τιμών σε μακροπρόθεσμη βάση. Αν
ισχύσει το σενάριο αυτό, που θεωρείται το επικρατέστερο, τραπεζικοί παράγοντες
και αναλυτές εκτιμούν ότι η επόμενη μείωση του βασικού ευρωπαϊκού επιτοκίου,
που σήμερα ανέρχεται στο 4,5%, θα πρέπει να αναμένεται προς το τέλος του
έτους.

Το δίλημμα

Από την άλλη, όμως, η εντυπωσιακή, λόγω του εύρους της, μείωση, από 3,4% στο
3%, του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη τον Ιούνιο, που δημιουργεί ελπίδες για
ταχύτερη αποκλιμάκωσή του τους επόμενους μήνες, καθώς και οι νέες ανησυχίες
για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας, που εξέφρασε αυτή την εβδομάδα ο
πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ κ. Άλαν Γκρίνσπαν, φέρνουν στην
επιφάνεια το δεύτερο σενάριο για την πορεία των επιτοκίων, που θέλει την ΕΚΤ
να προχωρεί σε περιορισμένη μείωση των επιτοκίων της στο προσεχές διάστημα. Ο
κ. Γκρίνσπαν δεν απέκλεισε να υπάρξει μία νέα μείωση των επιτοκίων της
Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ στους επόμενους μήνες, προκειμένου να
αναστραφεί η πτωτική πορεία της αμερικανικής οικονομίας, κάτι που θα διευρύνει
τα περιθώρια αλλά και τις πιέσεις προς τη «γηραιά ήπειρο» για τη μείωση και
των ευρωπαϊκών επιτοκίων.

Το σενάριο αυτό, που εξακολουθεί πάντως να θεωρείται το ασθενέστερο,
ενισχύθηκε τελευταία, αφενός λόγω της πορείας της αμερικανικής οικονομίας και
αφετέρου εξαιτίας της συνεχιζόμενης κάμψης του ρυθμού ανάπτυξης στην ευρωζώνη,
ο οποίος για το 2001 προβλέπεται τώρα ότι θα κυμανθεί στα επίπεδα του 2,5%,
από 3% και πάνω που προβλεπόταν αρχικά.

Δίμηνο πάγωμα

Οι συνέπειες του ενός ή του άλλου σεναρίου προβλέπεται ότι θα είναι άμεσες για
την ελληνική οικονομία.

Στην περίπτωση του πρώτου, που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα διατηρήσει
αμετάβληλα τα επιτόκιά της τουλάχιστον στο επόμενο δίμηνο, και τα ελληνικά
τραπεζικά επιτόκια θα παραμείνουν αμετάβλητα στο ίδιο διάστημα. Τόσο τα
επιτόκια των δανείων όσο και των καταθέσεων θα παραμείνουν παγωμένα στα
σημερινά τους επίπεδα. Σε αυτό συμβάλλει ήδη και η σημαντική αύξηση του
πληθωρισμού στην Ελλάδα, ο οποίος τον Ιούνιο σημείωσε «άλμα» στο 3,9%, από
3,6% τον Μάιο, και δεν αποκλείεται να ξεπεράσει το 4% τον Ιούλιο. Η πορεία του
πληθωρισμού στην Ελλάδα, που κινείται πλέον σε αντίθετη κατεύθυνση από αυτή
της ευρωζώνης, εκτιμάται ότι δυσκολεύει ούτως ή άλλως τη μείωση των τραπεζικών
επιτοκίων σε συνθήκες αμετάβλητων επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Έτσι, με βάση το σενάριο αυτό, η επόμενη μείωση στα επιτόκια των δανείων και
των καταθέσεων των τραπεζών θα πρέπει να αναμένεται προς το τέλος του έτους,
οπότε θα εκδηλωθεί η επόμενη κίνηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στα
επιτόκια. Τότε προβλέπεται ότι και ο πληθωρισμός στην Ελλάδα θα έχει επανέλθει
σε καθοδική τροχιά, προς το 3,5%. Αυτό σημαίνει ότι οι δανειολήπτες θα πρέπει
να αναμένουν νέα οφέλη στο κόστος δανεισμού τους προς το τέλος του έτους. Το
ίδιο ισχύει, αλλά αντίστροφα, για τους καταθέτες. Σύμφωνα με τις προβλέψεις,
τα οφέλη των δανειοληπτών θα είναι μεγαλύτερα το 2002. Και αυτό, γιατί
εκτιμάται ότι κατά το 2002 ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη θα σημειώσει περαιτέρω
πτώση και θα προσεγγίσει το επίπεδο του 2%. Αυτό θα λύσει τα χέρια της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να προχωρήσει σε περαιτέρω μειώσεις των
επιτοκίων της, ανάβοντας το «πράσινο φως» για ανάλογες κινήσεις και από τις
εμπορικές τράπεζες. Οι κινήσεις αυτές αναμένεται ότι θα συμβάλουν και στην
ενίσχυση των ρυθμών ανάπτυξης των οικονομιών της ευρωζώνης.

Με το σταγονόμετρο

Αν, όμως, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενδώσει στις πιέσεις που ασκούνται για
νέα άμεση μείωση του κόστους του χρήματος, που προέρχονται όχι μόνο από την
άλλη πλευρά του Ατλαντικού αλλά και από κυβερνήσεις των χωρών-μελών της
ευρωζώνης, τότε θα αλλάξει το σκηνικό στο μέτωπο των επιτοκίων. Στην περίπτωση
αυτή, θα μειωθεί σε χαμηλότερα επίπεδα το κόστος δανεισμού των τραπεζών από τη
διατραπεζική αγορά. Κάτι τέτοιο εκτιμάται ότι θα δώσει τα περιθώρια στις
τράπεζες να προχωρήσουν σε κινήσεις μείωσης των επιτοκίων τους, αν και
προβλέπεται ότι αυτές οι κινήσεις θα είναι περιορισμένου μεγέθους.

Αυτό, γιατί εκτιμάται ότι μικρή θα είναι και η μείωση του βασικού επιτοκίου
της ΕΚΤ στην περίπτωση που αυτή τελικά επιτευχθεί. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις
των τραπεζικών παραγόντων και των διεθνών οικονομικών αναλυτών, αν η Ευρωπαϊκή
Κεντρική Τράπεζα προχωρήσει σε μείωση του βασικού της επιτοκίου, αυτή θα είναι
μικρή, στο επίπεδο του 0,25 της εκατοστιαίας μονάδας, περιορίζοντας έτσι σε
ανάλογα επίπεδα και τις κινήσεις των εμπορικών τραπεζών.