Η πιο ευρωπαϊκή πρόταση είναι ελληνική

Κώστας Σημίτης. Σωστά εισέπραξε το μήνυμα από το φιάσκο της Νίκαιας

1. Ο λόγος του Κ. Σημίτη, που εκφώνησε στις 11 Ιουλίου για το μέλλον
της Ευρώπης, είναι κρίσιμος. Ως τώρα οι αναφορές του στο μελλοντικό θεσμικό
σχήμα της Ευρώπης περιορίζοντο στην υιοθέτηση μιας «ομοσπονδιακής κατεύθυνσης»
και στη στήριξη των «ενισχυμένων συνεργασιών». Τώρα, λαμβάνοντας υπ’ όψιν και
κάποιο διάλογο που από καιρό αρχίσαμε και στην Ελλάδα κι έχοντας ακούσει τον
αντίστοιχο διάλογο κορυφής, έγινε πολύ συγκεκριμένος και πολύ ευανάγνωστος.

2. «Το ευρωπαϊκό οικοδόμημα δεν μπορεί να χτιστεί ερήμην της ευρωπαϊκής
κοινωνίας». Αυτή είναι η πρώτη και βαρυσήμαντη θέση του κ. Σημίτη. Σωστά
εισέπραξε το μήνυμα από το φιάσκο της Νίκαιας στο δημοψήφισμα της Ιρλανδίας.
Τι θα κάνει στην κατεύθυνση αυτή; Να μη μείνουμε στην πρόσκληση για διάλογο! Ο
διάλογος να πραγματοποιηθεί. Κάποιοι από εμάς άλλωστε τον έχουμε από καιρό
αρχίσει.

3. Ο Κ. Σημίτης σημειώνει: «Οι θεσμοί και οι διαδικασίες οφείλουν να
υπηρετούν συγκεκριμένους σκοπούς. Γι’ αυτό πρέπει να προτάξουμε στη συζήτηση
τους στόχους, το περιεχόμενο της ενοποίησης». Εύστοχα διακρίνεται εδώ το μέσο
(ο θεσμός) από το ουσιαστικό αποτέλεσμα και σωστά προτάσσεται το δεύτερο του
πρώτου. Εδώ όμως δεν γνωρίζω να είπε ποτέ κανείς το αντίθετο.

4. Κρίσιμος είναι ο ενδεικτικός κώδικας νέων στόχων, με τον οποίο ο Κ.
Σημίτης δίνει και το ιδεολογικό του στίγμα στην Ευρώπη: ενδυνάμωση
αναδιανεμητικών πολιτικών, εκσυγχρονισμός κι ενίσχυση του ευρωπαϊκού
κοινωνικού προτύπου, ενίσχυση του συντονισμού της μακροοικονομικής
διαχείρισης, αντιμετώπιση των καθημερινών προβλημάτων των πολιτών,
αντιμετώπιση της παγκοσμιοποίησης, ενεργότερος ρόλος στο διεθνές σύστημα,
ενίσχυση της αξιακής τάξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αναξιοπιστία της Ευρωπαϊκής
Ένωσης στον τελευταίο αυτό τομέα είναι προφανής, ιδίως μετά τον πόλεμο κατά
της Γιουγκοσλαβίας αλλά και λόγω της εντελώς επιλεκτικής δίωξης εγκληματιών,
αναλόγως εάν είναι «δικοί μας» ή όχι.

5. Ο Κ. Σημίτης αποδίδει στη Νίκαια ανεπάρκεια. Είναι επιεικής. Η
Νίκαια είναι άθλια Συνθήκη, όπου όμως η Ελλάδα κέρδισε σημαντικά. Άλλωστε την
αποτυχία της Νίκαιας την καταγράφει εμμέσως πλην σαφώς και η ίδια η Συνθήκη,
αφού στο 4ο Παράρτημα προβλέπει άμεση έναρξη νέων εργασιών πάνω στους θεσμούς
για να πετύχουμε ό,τι δεν συντελέστηκε στη Νίκαια.

6. Ο Κ. Σημίτης αποδέχεται ­ με κρίσιμα επιχειρήματα ­ την αναγκαιότητα
του θεσμού της ενισχυμένης συνεργασίας. Έτσι βλέπει την κοινή πορεία «μέσα σε
μια λογική ευελιξίας, που θα επιτρέπει διαφορετικούς βαθμούς ολοκλήρωσης».
Βρισκόμαστε, όσο κι αν δεν θέλησε να το ονοματίσει ο Κ. Σημίτης, στο θέμα της
«Ευρώπης των πολλών ταχυτήτων». Δέχομαι ότι πράγματι αυτή η ευελιξία μπορεί να
καταστεί αναγκαία, ιδιαιτέρως στην πορεία μετά τη διεύρυνση. Η Ελλάδα όμως θα
έπρεπε να υποστηρίξει ταυτοχρόνως και τον μεταβατικό, προσωρινό και εξαιρετικό
χαρακτήρα του θεσμού, αποσαφηνίζοντας ότι «οι διαφορετικοί ρυθμοί ολοκλήρωσης»
θα είναι μια αναγκαία αλλά όσο πιο προσωρινή γίνεται φάση θεσμικής και
ουσιαστικής ανορθοδοξίας της ενωσιακής διαδικασίας. Η σχέση μας με τα υποψήφια
κράτη ­ κι ας μη γελιόμαστε, τον κίνδυνο των πτωχών συγγενών αντιμετωπίζουμε
με τον θεσμό της ευελιξίας ­, που ήδη ανησυχούν σχετικά, θα επέβαλλε αυτή την
αποσαφήνιση, που, είμαι βέβαιος, δεν βρίσκεται έξω από τη συνολική φιλοσοφία
του Κ. Σημίτη.

7. Στην πρωτοπορία του μεγάλου διαλόγου που άρχισε στην Ευρώπη περνούν
οι προβληματισμοί Σημίτη κυρίως με το θεσμικό σχήμα που προτείνει:
«Ομοσπονδιακό πρότυπο που θα στηρίζεται όμως στο κοινοτικό σύστημα και στην
κοινοτική μέθοδο ολοκλήρωσης». Επιτέλους, είπε κάποιος την αλήθεια! Η
Ευρωπαϊκή Ένωση αξιώνει θεσμούς που δεν απομιμούνται τους κρατικούς αλλά που
εκφράζουν την ιδιαιτερότητα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Βέβαια η έννοια
«ομοσπονδία» έγινε τελικά «πασπαρτού» αφού όλοι, μα όλοι τη χρησιμοποιούν, ο
καθένας βέβαια με άλλο νόημα. Ο Κ. Σημίτης όμως, καθώς συνδέει τη δική του
έννοια της ομοσπονδίας με το κοινοτικό σύστημα, της προσδίδει το αναγκαίο
περιεχόμενο που θεσμικά χρειάζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση για να εξασφαλίσει
«ισόρροπη ενοποιητική διαδικασία αλλά και τον σεβασμό της διαφορετικότητας και
της πολιτικής πολυμορφίας». Οι περαιτέρω εύστοχες προτάσεις του για την
αναθεώρηση του οργανωτικού σχήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντάσσονται απολύτως
και με συνέπεια στο βασικό του σχήμα.

8. Κ. Σημίτης: «Λάθος… η σύνταξη καταλόγου αρμοδιοτήτων… Στη
διαδικασία της δυναμικής ανάπτυξης και αντιμετώπισης των νέων προκλήσεων…
είναι αναγκαίο να διατηρούμε την ένωση ως ευέλικτο σύστημα διαμοιρασμού των
εξουσιών». Υπογράφω ανεπιφύλακτα αυτήν τη ρητή απόρριψη της γερμανικής
πρότασης.

9. Κ. Σημίτης: «Πρέπει να κάνουμε ένα βήμα που θα καταστήσει τους
πολίτες κοινωνούς στη διαδικασία ενοποίησης…». Να η μεγάλη ευκαιρία, Κύριε
Πρόεδρε! Η Ελλάδα να μπει αγωνιστικά και πρωτοβουλιακά στο θέμα της σύγκλησης
είδους «συνταγματικής συνέλευσης» (convent) αποτελούμενης από εθνικούς
βουλευτές, ευρωβουλευτές και εκπροσώπους των κυβερνήσεων. Προς αυτήν τη λύση
άλλωστε δείχνει και το 4ο Παράρτημα της Συνθήκης της Νίκαιας και αυτή ζητάει
επίμονα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η συνέλευση αυτή να ετοιμάσει το σχέδιο της
νέας Συνθήκης σε κείμενο πολιτικό και αναγνώσιμο.

10. Συνιστώ μια πλατιά και οργανωμένη συζήτηση πάνω στις προτάσεις
Σημίτη, και μετά να γίνει η οριστική τους διατύπωση με όσα κριθούν από τον
ίδιο γόνιμες συμπληρώσεις. Οι προτάσεις Σημίτη πάντως είναι οι πιο πειστικές,
οι πιο εφαρμόσιμες και οι πιο ευρωπαϊκές από όλες όσες κατατέθηκαν ως σήμερα
στην Ευρώπη. Ας μην τις απορροφήσει κι αυτές μια γενικότερη πολιτική
κακοκεφιά, η ζέστη του καλοκαιριού ή η προετοιμασία για το συνέδριο του
κυβερνώντος κόμματος. Θα ήταν άλλη μια χαμένη ευκαιρία.

Ο Δημήτρης Τσάτσος είναι καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου, πρόεδρος
του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου και υπήρξε ο ένας εκ των δύο
εκπροσώπων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη Διακυβερνητική του 2000.