Αλυσιδωτές επιπτώσεις

Τρία «ρήγματα» στην οικονομία προβληματίζουν την κυβέρνηση καθώς καθιστούν
ακόμη πιο δύσκολη την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί στο πρόγραμμα
σταθερότητας και απειλούν να θέσουν σε σοβαρό κίνδυνο την πορεία της ελληνικής
οικονομίας μέσα στην ευρωζώνη.

Το πρώτο ρήγμα εντοπίζεται στο μέτωπο του πληθωρισμού, από τον οποίο
εξαρτώνται τα επιτόκια, οι μισθοί, η ανταγωνιστικότητα και οι ρυθμοί
οικονομικής ανάπτυξης, ενώ τα άλλα δύο αφορούν και στα έσοδα και στις δαπάνες
του Δημοσίου τα οποία με τη σειρά τους επηρεάζουν όχι μόνο την εξέλιξη των
άλλων δημοσιονομικών μεγεθών (έλλειμμα και δημόσιο χρέος) αλλά και τα
νομισματικά μεγέθη (πληθωρισμός κ.ά.) προκαλώντας έναν κύκλο αλυσιδωτών
επιπτώσεων στην οικονομία.

Το φάντασμα του πληθωρισμού

Η ξαφνική νέα έκρηξη του πληθωρισμού τον Ιούνιο στο 3,9% προκάλεσε ισχυρό σοκ
στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης καθώς απέδειξε ότι το φάντασμα του
πληθωρισμού είναι πάλι εδώ και μαζί του μια σειρά σοβαρές απειλές για την
ελληνική οικονομία. Μάλιστα η νέα δυσμενής εξέλιξη στο μέτωπο του πληθωρισμού
καθιστά «ξεπερασμένη» ακόμη και αυτή την τελευταία αναθεωρημένη πρόβλεψη του
υπουργείου Εθνικής Οικονομίας ­ που ανακοινώθηκε την περασμένη εβδομάδα ­ για
πληθωρισμό στο 2,9% στο τέλος του έτους. Νεώτερες εκτιμήσεις που κάνουν τώρα
στο οικονομικό επιτελείο ­ με βάση και τα τελευταία στοιχεία ­ ανεβάζουν ακόμη
περισσότερο τον πήχυ του πληθωρισμού για το 2001. Οι εκτιμήσεις αυτές
τοποθετούν τον πληθωρισμό μεταξύ 3,2% – 3,4% τον Δεκέμβριο, ποσοστό που απέχει
περίπου 1 μονάδα από τον αρχικό στόχο του 2,3% που προέβλεπε το πρόγραμμα
σταθερότητας. Τα νέα αυτά δεδομένα, όπως φοβούνται πια στο οικονομικό
επιτελείο, «ακυρώνουν» τις προβλέψεις για την εξέλιξη κρίσιμων οικονομικών
μεγεθών πάνω στα οποία είχε στηριχθεί η οικονομική πολιτική και οι στόχοι του
προγράμματος σταθερότητας για την ελληνική οικονομία τα επόμενα χρόνια.

* Παράλληλα και οι τράπεζες σκοπεύουν να παγώσουν στα σημερινά τους
επίπεδα τα επιτόκια δανεισμού των επιχειρήσεων για κεφάλαια κίνησης. Αυτό
σημαίνει ότι θα αυξηθεί περαιτέρω το κόστος δανεισμού του Δημοσίου για την
εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους και θα γίνει ακόμη πιο δύσκολη η μείωσή του
κατά 5 εκατοστιαίες μονάδες το 2001. Από την άλλη, το πάγωμα των επιτοκίων
δανεισμού των επιχειρήσεων θα αφαιρέσει από αυτές τη δυνατότητα να
χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις τους με φθηνότερα κεφάλαια, γεγονός που σε
συνδυασμό με τις εξελίξεις στο Χρηματιστήριο εκτιμάται ότι θα φρενάρει κι άλλο
τους ρυθμούς ανάπτυξης.

* Ενδεικτικό είναι ότι οι τράπεζες στη χθεσινή δημοπρασία τριετών
ομολόγων του Δημοσίου ζήτησαν αυξημένο επιτόκιο που ανήλθε στο 4,87% έναντι
4,54% που ήταν στην προηγούμενη δημοπρασία.

Η έκρηξη του πληθωρισμού ανατρέπει και τους σχεδιασμούς για σφικτή μισθολογική
πολιτική στο Δημόσιο που αποτελεί κεντρικό άξονα της ασκούμενης οικονομικής
πολιτικής. Στο υπουργείο Οικονομικών παραδέχονται τώρα ότι είναι πια
ανεφάρμοστα τα αρχικά σχέδια για την εισοδηματική πολιτική του 2002 που
προέβλεπαν αυξήσεις μισθών γύρω στο 3%.

Όμως, αυτό που προκαλεί πανικό στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας είναι τα
στοιχεία που δείχνουν ότι η άνοδος του πληθωρισμού δεν οφείλεται πλέον μόνο σε
εξωγενείς παράγοντες (στις τιμές του πετρελαίου και του δολαρίου) αλλά και σε
ένα κύμα πληθωριστικών αυξήσεων σε μεγάλο αριθμό εμπορευμάτων στην αγορά. Αυτό
που φοβούνται στο υπουργείο είναι το ενδεχόμενο το κύμα αυτό να «αγκαλιάσει»
το σύνολο των εμπορευμάτων και να δημιουργηθεί στην αγορά κλίμα έντονων
πληθωριστικών αυξήσεων θέτοντας εκτός ελέγχου τον πληθωρισμό.

Προς το παρόν πάντως στο οικονομικό επιτελείο δεν σκέπτονται να πάρουν μέτρα
για τον πληθωρισμό. Θα περιμένουν το φθινόπωρο που προβλέπεται ότι θα
επανέλθει σε καθοδική τροχιά. Μέχρι τότε, όπως λένε αρμόδια στελέχη, οι όποιες
παρεμβάσεις θα αφορούν στον καλύτερο έλεγχο στην αγορά των οπωροκηπευτικών που
τα σκαμπανεβάσματα των τιμών τους αποτελούν μια διαρκή απειλή και ενδεχομένως
σε συμφωνίες με επιχειρηματικούς κύκλους για τη συγκράτηση των τιμών.

Στο κόκκινο έσοδα – δαπάνες

Στο μέτωπο των εσόδων, και τον Ιούνιο το υπουργείο Οικονομικών αναγκάσθηκε να
διεξάγει ένα πραγματικό «αγώνα δρόμου» προκειμένου να επιτύχει έστω και οριακά
το στόχο για αύξησή τους κατά 8% που προβλέπεται στον προϋπολογισμό. Έτσι τα
έσοδα το εξάμηνο διατήρησαν το ισχνό πλεόνασμα των 50 δισ. δρχ. Όμως
εξακολουθούν να κινούνται ουσιαστικά στην «κόψη του ξυραφιού» αφού τα ρήγματα
που παρουσιάζουν σε διάφορες πλευρές τους εξακολουθούν να υπάρχουν και να
καθιστούν βέβαιη τη δημιουργία «μαύρης τρύπας» στο τέλος του έτους. Τα ρήγματα
αυτά αφορούν στα έσοδα από φόρο επί των συναλλαγών στο Χρηματιστήριο. Η
υστέρησή τους μεγαλώνει όσο πέφτει ο Γενικός Δείκτης Τιμών μετοχών στη
Σοφοκλέους και εκτιμάται ότι θα φθάσει τελικά τα 300 δισ. δρχ. Επίσης,
πρόβλημα υπάρχει στα έσοδα από το φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων τα οποία
εκτιμάται ότι θα είναι χαμηλότερα τουλάχιστον κατά 250 δισ. δρχ. από τα
προβλεπόμενα λόγω των χαμηλότερων κερδών που δήλωσαν φέτος οι επιχειρήσεις. Οι
εξελίξεις αυτές κάθε άλλο παρά εφησυχάζουν τα αρμόδια στελέχη του οικονομικού
επιτελείου καθώς μία μεγάλη υστέρηση των εσόδων στο τέλος του έτους θα θέσει
σε κίνδυνο την επίτευξη του στόχου για πλεόνασμα 210 δισ. δρχ. (0,5% του ΑΕΠ)
στον φετινό προϋπολογισμό, καθώς και την προβλεπόμενη μείωση του δημόσιου
χρέους. Κάτι τέτοιο θα έχει αρνητική επίπτωση όχι μόνο στην εικόνα της χώρας
στις διεθνείς αγορές αλλά θα αποτελέσει ακόμη μία εστία πληθωριστικών πιέσεων
στην οικονομία.

Στο υπουργείο Οικονομικών σκέπτονται να αντιμετωπίσουν τη διαφαινόμενη
υστέρηση των εσόδων με αύξηση των εισπράξεων από τα ληξιπρόθεσμα χρέη του
Δημοσίου αλλά και με περικοπές στις δαπάνες του Δημοσίου. Όμως και στις δύο
περιπτώσεις υπάρχουν αρκετές δυσκολίες. Όσον αφορά στην είσπραξη των
ληξιπρόθεσμων οφειλών του Δημοσίου υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα παρά τις
προσπάθειες που καταβάλλονται από τις Εφορίες. Σχετικά με τη συγκράτηση των
δημοσίων δαπανών, οι δυσκολίες για περικοπή τους είναι μεγάλες αφού και αυτές
κινούνται στο κόκκινο. Ήδη σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών
το πρώτο πεντάμηνο του έτους οι δαπάνες του προϋπολογισμού κινούνταν στα όρια
των στόχων που είχαν τεθεί. Μάλιστα βασικές κατηγορίες των δαπανών αυτών, όπως
οι δαπάνες για τη αποπληρωμή των τόκων και των χρεολυσίων εξυπηρέτησης του
δημοσίου χρέους παρουσίαζαν σημαντική υπέρβαση λόγω της ανόδου της τιμής του
δολαρίου.