ΔΡΟΜΟΙ

Τα πουλιά…

… είναι οι μακρινοί απόγονοι των δεινοσαύρων. Αυτή η συγγένεια, που για
ενάμιση αιώνα είχε προκαλέσει ζωηρές διαμάχες, είναι σήμερα αποδεκτή από τους
περισσότερους παλαιοντολόγους. Όχι πως δεν υπάρχουν κάποιοι που ακόμη
αμφιβάλλουν. Η ανακάλυψη πολλών απολιθωμάτων φτερωτών δεινοσαύρων στην
κινεζική επαρχία Λιαονίνγκ έρχεται να ξαναφουντώσει την παλιά διαμάχη.
Καλύτερα από όλους τους παλαιοντολόγους, ο Αμερικανός Στίβεν Τσέρκας γνωρίζει
πόσο είναι αυτό το θέμα «καυτό».

Το απολίθωμα…

… που έπεσε στα χέρια του είχε προέλευση την Κίνα ­ ή έτσι τουλάχιστον του
είπαν. Εκτός από ωραίο, ήταν και σημαντικό, γιατί έμοιαζε να είναι ο χαμένος
κρίκος ανάμεσα στους φτερωτούς δεινοσαύρους και τα πρωτόγονα πουλιά, που
απολιθώματά τους αφθονούν στη Λιαονίνγκ. Ώσπου ένας άλλος Αμερικανός, ο Τίμοθι
Ρόου, πέρασε το απολίθωμα από ακτίνες Χ. Παρατήρησε πως κάποιος είχε προσθέσει
την ουρά και είχε «ρετουσάρει» τα πόδια. Οι υποψίες του επιβεβαιώθηκαν από τον
Κινέζο παλαιοντολόγο Ζου Ζινγκ, που σύγκρινε το απολίθωμα με άλλα απολιθώματα
από τη Λιαονίνγκ. Όμως, ήταν ήδη αργά. Η «ανακάλυψη» είχε κιόλας κερδίσει τα
πρωτοσέλιδα των εφημερίδων. Η εξερεύνηση της φύσης συχνά αποδεικνύεται
απατηλή. Όπως ο περίφημος «άνθρωπος του Πίλτνταουν», μια σύνθεση από κρανίο
σύγχρονου ανθρώπου και σιαγόνα ουραγκοτάγκου, που από το 1903 τον επικαλούνται
ακόμη οι αρνητές της εξέλιξης των ειδών. Ο φτερωτός δεινόσαυρος του Τσέρκας
ονομαζόταν «Archeoraptor liaoningensis» (φωτ.). Απορρίφθηκε γιατί ήταν
κίβδηλος. Έγινε αποδεκτός γιατί ήταν ωραίος.

Ο Χέγκελ…

… ήταν αυστηρός απέναντι στον ορνιθόρρυγχο: δεν τον έβρισκε ωραίο, γιατί
ήταν υβρίδιο, «διασταύρωση πουλιού και τετραπόδου». Για τον ίδιο λόγο, ο
Γερμανός φιλόσοφος απέρριπτε τους κροκοδείλους και τις χελώνες ­ χωρίς πολλά
άλλα επιχειρήματα. Ένας άλλος φιλόσοφος, ο Μπενεντέτο Κρότσε, έρχεται να
διορθώσει τον Χέγκελ: «Είναι επιστημονικώς λανθασμένο να αναρωτιόμαστε αν ο
σκύλος είναι ωραίος και αν ο ορνιθόρρυγχος είναι άσχημος, αν το αγιόκλημα
είναι ωραίο και αν η αγκινάρα είναι άσχημη». Για όλες αυτές τις κρίσεις δεν
υπάρχει απόδειξη. Όταν εφαρμόζονται στη φύση, δεν είναι παρά μια «αστρολογία
της αισθητικής».

Τα μάτια μας…

… το κεφάλι μας, είναι γεμάτα γραφές, μουσικές, ακούσματα, εικόνες,
αγάλματα. Μέσα από αυτά κοιτάζουμε τόσο τα ανθρώπινα όσο και τα φυσικά τοπία.
Κοιτάζουμε σε αυτά την ομορφιά ή την ασχήμια μέσα από μια ασυνείδητη
προηγούμενη εμπειρία. Με δυο λόγια, αυτό που λέμε «καθαρή αντίληψη» δεν είναι
παρά μια μυθολογία. Για να υπάρξει, πρέπει πρώτα να πάθουμε αμνησία. Μέχρι
τότε θα εξακολουθήσουμε να κοιτάζουμε τη φύση γύρω μας μέσα από σχήματα.
Μπροστά στον αλπικό παγετώνα δεν έχουμε την παρθένα ματιά του πρώτου
εξερευνητή, αλλά την ανακυκλωμένη περιέργεια του τουρίστα. Από όσα βλέπουμε,
τίποτε δεν βλέπουμε για πρώτη φορά. Τα ξαναβλέπουμε, πότε με τα μάτια τα δικά
μας και πότε με τα μάτια άλλων. Γι’ αυτό δεν μπορούμε να ξέρουμε με σιγουριά
πόσο είναι κάτι κίβδηλο ή γνήσιο, πόσο είναι άσχημο ή ωραίο.