Πρόσωπα «Η τέχνη είναι μια απάτη»

Μπεν Βωτιέ. Καλλιτέχνης της γραφής

Επί τρεις μήνες, οι κάτοικοι της Νίκαιας στην Κυανή Ακτή έβλεπαν τη φάτσα του
Μπεν σε αφίσες σ’ όλη την πόλη μαζί με το μήνυμα: «Αναζητώ την αλήθεια». Η
απάντηση δινόταν, ειλικρινέστατη, στον πρώτο πίνακα της έκθεσης που διαφήμιζαν
οι αφίσες του: «Δεν βρήκα τίποτε». Άλλωστε, εξομολογείται, «η αλήθεια είναι
πως αδιαφορώ για την αλήθεια, αυτό που θέλω είναι να με αγαπάνε». Θέλει επίσης
να έχει δίκιο, θα ήθελε να είναι επαναστάτης («ένας κάκτος στον κώλο της
τέχνης»), αλλά να έχει και τη δόξα και το ωραίο αυτοκίνητο που πάνε μαζί. Στην
έκθεσή του, έγραψε το εξής σχόλιο: «Το χρήμα, είναι περίπλοκο, αντιπαθώ το
χρήμα που αγαπώ και αγαπώ το χρήμα που αντιπαθώ, τούτου λεχθέντος η έκθεση
αυτή μου στοίχισε πάνω από 36.000 φράγκα και ποιος ξέρει πώς θα τα πάρω πίσω».
Στην είσοδο του σπιτιού του έχει φυτέψει τηλεοράσεις στο χώμα, γεράνια σε
μπιντέδες και στην πόρτα υπάρχει μια ρήση του Μαρσέλ Ντισάν: «Η τέχνη είναι
μια απάτη». Και παραδίπλα: «Δεν είμαι ο Μιρό».

Ο Μπεν γεννήθηκε Ελβετός το 1935 στη Νάπολι. Στην αυτοβιογραφία του
(ben-vautier. com) παραθέτει τους σημαντικούς σταθμούς της ζωής του: 3 χρόνων,
παύει να κατουράει επί εννέα ημέρες. Στα 4, του αρέσουν τα νιόκι, αλλά
τρέφεται μόνο με παγωτά. Φτάνει στη Νίκαια το 1949, κι έκτοτε ζει εκεί. Στα 20
του περιφέρεται μ’ ένα κόκαλο γύρω από τον λαιμό, αλλά γίνεται τελικά
καλλιτέχνης της γραφής ­ φτιάχνει πίνακες με λέξεις. Το 1962 αποφασίζει ότι η
τέχνη είναι η υπογραφή, έτσι κι αυτός υπογράφει οτιδήποτε δεν έχει υπογραφεί:
τον Θεό, τις κότες, τη γραμμή του ορίζοντα, τις κράμπες του στομαχιού, τις
κλωτσιές ­ «κανένας δεν είχε υπογράψει τις κλωτσιές». Τον καταγγέλλουν για
απάτη. «Μου λένε, “κι ο γιός μου μπορεί να το κάνει αυτό”. Δεν είναι αλήθεια.
Υπάρχουν σχολεία όπου μπορείς να μάθεις να σχεδιάζεις σαν τον Ρέμπραντ, αλλά
τι να το κάνεις;». Το 1970, στην έκθεσή του στο Παρίσι, κρεμάει ένα πανό: «Η
τέχνη είναι άχρηστη, γυρίστε στα σπίτια σας».

«Οι αρχαιολόγοι με συνδέουν με την ιστορία της τέχνης του ’60 που ονειρευόταν
να αλλάξει τον άνθρωπο, αλλά δεν άλλαξε τίποτε, αφού όλοι αυτοί οι καλλιτέχνες
είναι τώρα στα μουσεία», λέει στη «Λιμπερασιόν». Και από το 1986 ασχολείται με
τον «εθνισμό», την υπεράσπιση των μειονοτικών λαών και γλωσσών. Και η αλήθεια;
Το 1959 έκανε τον πίνακα «Είμαι ένας ψεύτης». Αν λέει την αλήθεια, είναι ένας
ψεύτης, οπότε δεν λέει την αλήθεια. Κι αν αντίθετα δεν λέει την αλήθεια, δεν
είναι ψεύτης. Παρακολουθείτε;