Αιχμάλωτη του πετρελαίου η παγκόσμια οικονομία

Στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τεσσάρων μηνών σκαρφάλωσε στις αρχές της
εβδομάδας η τιμή του αργού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, λόγω της απόφασης
του Ιράκ να διακόψει τις εξαγωγές πετρελαίου αντιδρώντας στην απόφαση των
Ηνωμένων Εθνών να παρατείνουν την ισχύ του προγράμματος «πετρέλαιο αντί
τροφίμων» για έναν μήνα, αντί της συνηθισμένης παράτασης των έξι μηνών. Το
τελευταίο διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ της Βαγδάτης και της Δύσης έστειλε, την
περασμένη Δευτέρα, τις τιμές του πετρελαίου μιαν ανάσα από τα 30 δολάρια ανά
βαρέλι. Ο μόνος παράγοντας που κράτησε τις τιμές κάτω από αυτό το σημαντικό
ψυχολογικό επίπεδο ήταν η έκφραση της αποφασιστικής πρόφασης της Σαουδικής
Αραβίας και του Κουβέιτ, οι οποίες σε γενικές γραμμές βρίσκονται διπλωματικά
πιο κοντά στη Δύση, να προχωρήσουν σε αύξηση της παραγωγής τους.

Η αύξηση που σημείωσε η τιμή του πετρελαίου την περασμένη Δευτέρα θύμισε το
περασμένο φθινόπωρο, όταν είχε σπάσει το φράγμα των 35 δολαρίων. Οι αναλυτές
της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου πιστεύουν ότι οι έντονες διακυμάνσεις της
τιμής του μαύρου χρυσού είναι πολύ σημαντικό ζήτημα τόσο σε βραχυπρόθεσμη όσο
και σε μακροπρόθεσμη βάση.

Όπως συνέβη και πέρυσι, η ένταση στη Μέση Ανατολή τείνει να οδηγεί σε
υψηλότερα επίπεδα τις τιμές του πετρελαίου, ενώ η άνοδος των τιμών των
καυσίμων στα πρατήρια της Δύσης προκαλεί την έντονη δυσφορία των οδηγών.
Ωστόσο, οι περισσότεροι οικονομολόγοι δεν πιστεύουν ότι βρισκόμαστε στην αρχή
μιας νέας έντονα ανοδικής πορείας των τιμών.

Η τωρινή παγκόσμια οικονομία είναι απλά πολύ διαφορετική από αυτή του
περασμένου φθινοπώρου. Τότε η αμερικανική οικονομία, η μεγαλύτερη καταναλώτρια
πετρελαίου στον κόσμο, αναπτυσσόταν με ταχύτατους ­ και μη διατηρήσιμους
ρυθμούς ­ ενώ η αγορά πετρελαίου βρισκόταν αντιμέτωπη με έναν ψυχρό χειμώνα.

Και τώρα;

Η τιμή του πετρελαίου κινείται και πάλι σε επικίνδυνα για την παγκόσμια οικονομία επίπεδα. Το Ιράκ διέκοψε πρόσφατα τις εξαγωγές πετρελαίου (στιγμιότυπο από πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Βαγδάτη)

Τώρα, το μεγάλο ερώτημα και η ανησυχία είναι αν η αμερικανική οικονομία θα
υποφέρει μια επιβράδυνση ή θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια βαθιά ύφεση. Ο Λόρενς
Ινγκλς, αναλυτής της αγοράς πετρελαίου, σημειώνει ότι η κατάσταση και οι
προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας είναι ο καθοριστικός παράγοντας
διαμόρφωσης της τιμής του πετρελαίου. Ο ίδιος σημειώνει ότι τα στοιχεία από
τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας δείχνουν ότι η ζήτηση για πετρέλαιο του
Οργανισμού Πετρελαιοεξαγωγών Χωρών Πετρελαίου (ΟΠΕΚ) θα είναι στο τέταρτο
φετινό τρίμηνο οριακά υψηλότερη από την προσφορά. «Όπως έχουν τώρα τα
πράγματα, δεν υπάρχει λόγος για τον ΟΠΕΚ να αυξήσει την παραγωγή του», λέει ο
Ινγκλς. «Θα είναι σε θέση να καλύψουν την παγκόσμια ζήτηση. Αν όμως το ιρακινό
πετρέλαιο λείψει για περισσότερους από τρεις μήνες, τότε θα δημιουργηθούν
μεγάλες ελλείψεις».

Οι υπουργοί Πετρελαίου του ΟΠΕΚ συνεδρίασαν τη Δευτέρα και την Τρίτη στη
Βιέννη ­ έδρα του Οργανισμού ­ και αποφάσισαν να διατηρήσουν αμετάβλητα τα
όρια παραγωγής. Ο Οργανισμός έχει περιορισμένα περιθώρια αντιδράσεων. Από το
περασμένο φθινόπωρο έχει θέσει σε λειτουργία έναν άτυπο μηχανισμό
εξισορρόπησης των τιμών. Χρησιμοποιώντας ένα καλάθι των τιμών οκτώ τύπων αργού
πετρελαίου, στοχεύει στη διατήρηση της τιμής του στη ζώνη μεταξύ 22 και 28
δολαρίων ανά βαρέλι. Η τιμή του καλαθιού κινείται κοντά στα 27 δολάρια και από
τον περασμένο Ιανουάριο έχει διατηρηθεί εντός της ζώνης, λόγω κυρίως των
αποφάσεων του ΟΠΕΚ να μειώσουν φέτος σταδιακά την ημερήσια παραγωγή του κατά
2,5 εκατομμύρια βαρέλια.

Το ερώτημα για τον ΟΠΕΚ είναι τι θα συμβεί αν το Ιράκ διατηρήσει κλειστές τις
στρόφιγγες και η τιμή του καλαθιού ξεπεράσει τα 28 δολάρια. Ίσως η αύξηση της
παραγωγής που θα αποφασίσει τότε να είναι πολύ καθυστερημένη. Από την άλλη, αν
ο ΟΠΕΚ προχωρήσει σε αύξηση της παραγωγής του προκειμένου να αποφύγει τη
δημιουργία ελλείψεων λόγω της απουσίας του ιρακινού πετρελαίου και στη
συνέχεια ο Σαντάμ Χουσεΐν ανοίξει τις στρόφιγγες, ο ΟΠΕΚ και η Σαουδική Αραβία
θα κατηγορηθούν από τις σκληροπυρηνικές πετρελαιοπαραγωγούς χώρες για τη
σημαντική υποχώρηση των τιμών. Ο Αλί Ροντρίγκεζ, γενικός γραμματέας του ΟΠΕΚ,
τόνισε πρόσφατα: «Πρέπει να περιμένουμε για να δούμε τι θα συμβεί».

Ανησυχίες

Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών έχουν θυμίσει στη Δύση ότι οι ελλείψεις
πετρελαίου αποτελούν λόγο ανησυχίας για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της
παγκόσμιας οικονομίας. Το μεγαλύτερο ερώτημα τόσο για οικονομολόγους όσο και
επιχειρήσεις είναι αν μπορεί να αντέξει ο κόσμος να πληρώνει το πετρέλαιο σε
υψηλές τιμές για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με τον Άντριου Όσβαλντ,
καθηγητή Οικονομικών στο πανεπιστήμιο Γουόρικ, η απάντηση είναι «όχι».
Υποστηρίζει ότι σήμερα ο πλανήτης καταναλώνει καθημερινά 70 εκατομμύρια
βαρέλια, δηλαδή είναι περισσότερο εξαρτημένος από το πετρέλαιο από ποτέ.
«Χωρίς πετρέλαιο η μοντέρνα κοινωνία θα πάψει να λειτουργεί», λέει ο ίδιος.

Τον περασμένο χρόνο, αντιμέτωποι με την εκρηκτική άνοδο των τιμών του
πετρελαίου, πολλοί οικονομολόγοι υποστήριξαν ότι τα τεχνολογικά οφέλη από τη
νέα οικονομία σήμαιναν ότι οι υψηλές τιμές του πετρελαίου δεν επηρεάζουν την
παγκόσμια οικονομία στον βαθμό που την επηρέαζαν τη δεκαετία του ’70.

Ωστόσο, με την αμερικανική οικονομία να βρίσκεται πολύ κοντά σε ύφεση, την
ιαπωνική οικονομία να βρίσκεται σε στασιμότητα και την ευρωπαϊκή οικονομία να
επιβραδύνει τους ρυθμούς ανάπτυξής της, το παραπάνω επιχείρημα δεν δείχνει να
ευσταθεί. Διαθέτουμε αποθέματα πετρελαίου για 30 χρόνια. Ο κίνδυνος όμως για
την παγκόσμια αγορά πετρελαίου έρχεται από την Κίνα. Ενώ στις Ηνωμένες
Πολιτείες υπάρχουν 135 εκατομμύρια αυτοκίνητα, στην Κίνα υπάρχουν μόλις 4
εκατομμύρια. Και η κινεζική οικονομία αναπτύσσεται με ταχύτατους ρυθμούς. Παρ’
όλα αυτά τίποτε δεν δείχνει ότι ο πλανήτης θα στερέψει από πετρέλαιο, καθώς
υπάρχουν επαρκή αποθέματα και το κόστος εξεύρεσης και εκμετάλλευσης νέων
κοιτασμάτων μειώνεται συνεχώς. Παράλληλα η αύξηση των τιμών του πετρελαίου
έχει κάνει πολλά κοιτάσματα οικονομικά εκμεταλλεύσιμα.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης