Διπλή ελληνική διάκριση στην αρχιτεκτονική

Ένα σύγχρονο δημόσιο έργο της Θεσσαλονίκης και μια λειτουργική μονοκατοικία
στο Παλαιό Ψυχικό διακρίθηκαν στη σημαντικότερη βράβευση αρχιτεκτονικής στον
ευρωπαϊκό χώρο, ξεχωρίζοντας ανάμεσα σε 250 συμμετοχές αρχιτεκτόνων απ’ όλη
την Ευρώπη.

Το Βραβείο Σύγχρονης Αρχιτεκτονικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Βραβείο Mies van
Der Rohe (European Union Prize for Contemporary Architecture – Mies Van de
Rohe Award) απονέμεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ίδρυμα Mies Van Der
Roche της Βαρκελώνης ως καταξίωση και επιβράβευση της υπεροχής στον τομέα της
αρχιτεκτονικής. Στόχος των βραβεύσεων είναι να αναδειχθεί η συνεισφορά των
Ευρωπαίων αρχιτεκτόνων στην ανάπτυξη νέων αρχιτεκτονικών συλλήψεων και
πρακτικών, αλλά και να δημιουργηθεί, σύμφωνα με τους διοργανωτές, ένα μέσο,
προκειμένου το κοινό και οι δημόσιοι φορείς να εξοικειωθούν με τον ρόλο της
αρχιτεκτονικής στη δημιουργία των πόλεων και των κοινοτήτων.

Κάθε δύο χρόνια μια ειδική επιτροπή από διακεκριμένους Ευρωπαίους αρχιτέκτονες
και καθηγητές Αρχιτεκτονικής ξεχωρίζει ανάμεσα σε επιλεγμένες υποψηφιότητες τα
σημαντικότερα έργα και βραβεύει το καλύτερο. Ανάμεσα στα διακριθέντα έργα για
το 2001 ήταν οι Νέες Πύλες της HELEXPO στη Θεσσαλονίκη των αρχιτεκτόνων
Κατερίνας Τσιγαρίδα, Αλέξανδρου Σκουβάκλη, Νίκου Καλογήρου και Μονοκατοικία
στο Παλαιό Ψυχικό της Ζωής Σαμούρκα. Τα έργα διακρίνονται για την υπεροχή της
σύλληψής τους αλλά και για την κατασκευαστική και τεχνική αρτιότητά τους.

Τόσο το βραβευθέν όσο και τα διακεκριμένα έργα θα συμπεριληφθούν σε έκθεση που
θα διοργανωθεί και θα περιοδεύσει τον επόμενο χρόνο σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Για το 2001, χρονιά της 7ης διοργάνωσης, το πρώτο βραβείο απονεμήθηκε στον
Ισπανό Ραφαέλ Μονέο για το έργο του Συνεδριακό Κέντρο Kursaal, στο Σαν
Σεμπαστιάν της Ισπανίας, ενώ μεταξύ των περίπου 250 έργων που αρχικά
προτάθηκαν, διακρίθηκαν άλλα 38 έργα Ευρωπαίων αρχιτεκτόνων. Πλάι στα ελληνικά
ονόματα ακούστηκαν και ονόματα διάσημων Ευρωπαίων αρχιτεκτόνων, όπως των
Σαντιάγο Καλατράβα, Νόρμαν Φόστερ, Ενρίκ Μιράλες, Ζαν Νουβέλ, Αλβάρο Σίζα.

Παλαιότεροι νικητές ήταν το 1998 ο Πορτογάλος αρχιτέκτονας Αλβάρο Σίζα Βιέιρα
για την τράπεζα Borges & Irmao στη Βίλα ντο Κόντε και το 1990 οι Βρετανοί
Νόρμαν Φόστερ και συνεργάτες για το τρίτο αεροδρόμιο του Λονδίνου, Stansted.
Το 1992 το βραβείο απονεμήθηκε στους Έστερ Μπονέλ και Φραντσέσκ Ρίους για το
Δημοτικό Στάδιο της Μπανταλόνα, ενώ την ίδια χρονιά διακρίθηκε για το έργο του
ο Ν. Βαλσαμάκης. Το 1994 το βραβείο απονεμήθηκε στον Νίκολας Γκρίμχοου και
τους συνεργάτες του για τον διεθνή σταθμό του Βατερλώ, το 1997 στον Ντομινίκ
Περό για την Εθνική Γαλλική Βιβλιοθήκη, και την ίδια χρονιά διακρίθηκαν οι
Έλληνες Κ. Διακομίδου, Ν. Χαρίτος, Χ. Παπούλιας και Π. Νικολακόπουλος. Το 1999
το βραβείο απονεμήθηκε στον Ελβετό Πίτερ Ζούμθορ.

Το Ίδρυμα Mies Van Der Roche ιδρύθηκε το 1983 ως μη κερδοσκοπικός δημόσιος
φορέας. Στόχος του είναι η ανταλλαγή πολιτιστικών ιδεών για τη σύγχρονη
αρχιτεκτονική.

Το ίδρυμα έχει μεγάλη δράση και εκτός από το Βραβείο Ευρωπαϊκής
Αρχιτεκτονικής, έχει καθιερώσει και το Βραβείο Λατινοαμερικάνικης
Αρχιτεκτονικής, θέτοντας τις βάσεις για την πολιτιστική και αρχιτεκτονική
ανταλλαγή ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική.

Η ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΣΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΨΥΧΙΚΟ

Η ελαφρότητα της απλότητας

Απλότητα. «Η έκφραση της απλότητας με ευθείες γραμμές είναι είναι πιο απαιτητική από πολύπλοκους πειραματισμούς όγκων», λέει η αρχιτέκτων που το σχεδίασε, Ζωή Σαμούρκα

Ένα σπίτι στο Παλαιό Ψυχικό τοποθετημένο σε μια μεταβατική ζώνη μεταξύ του
κέντρου της πόλης και των προαστίων, είναι το ένα από τα δύο ελληνικά έργα που
διακρίθηκαν στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό, ανάμεσα σε συμμετοχές αρχιτεκτόνων απ’
όλη την Ευρώπη.

Όπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» η αρχιτέκτων που το σχεδίασε και βραβεύτηκε γι’ αυτό,
κ. Ζωή Σαμούρκα, «η πρωτοπορία αυτού του σπιτιού είναι η αισθητική,
λειτουργική και κατασκευαστική συνέπειά του. Η έκφραση της απλότητας με
ευθείες γραμμές είναι τελικά πιο απαιτητική από πολύπλοκους πειραματισμούς όγκων».

Το σπίτι είναι χτισμένο σ’ ένα μικρό οικόπεδο με θέα ένα πάρκο και
διαρθρώνεται σε τρία επίπεδα: είσοδος και γκαράζ στο ισόγειο, χώροι
διημέρευσης στον πρώτο όροφο και υπνοδωμάτια στον δεύτερο.

Η συνέπεια. Κατασκευαστική, λειτουργική και αισθητική είναι η πρωτοπορία του σπιτιού στο Παλαιό Ψυχικό

Όλοι οι όροφοι βρίσκονται σε απόσταση μεταξύ τους κι ένα ιδιαίτερο στοιχείο
αυτής της κατοικίας είναι σύμφωνα με την κ. Σαμούρκα, οι σχισμές που
δημιουργούνται στον όγκο του. «Οι σχισμές μεταξύ των ορόφων δίνουν μια αίσθηση
ελαφρότητας στο εξωτερικό του κτιρίου και όμορφες θέες προς το πάρκο από το
εσωτερικό. Το πάρκο με αυτό τον τρόπο λειτουργεί σαν μία φυσική προέκταση του σπιτιού».

Όλα τα υλικά στην κατοικία στο Παλαιό Ψυχικό χρησιμοποιούνται στη φυσική τους
κατάσταση. Έτσι το μπετόν παραμένει ανεπίχριστο και άβαφο, τα αλουμίνια
ανοδιωμένα, τα ξύλα στο φυσικό τους χρώμα. «Αυτό ακολουθεί τις γενικές αρχές
του σχεδιασμού που είναι η απλότητα και η αισθητική και κατασκευαστική
καθαρότητα», τονίζει η κ. Σαμούρκα. Πραγματικά το σπίτι του Παλαιού Ψυχικού
σχεδιάστηκε στο σύνολό του μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια.

Τι λείπει όμως από τα σημερινά σπίτια; «Ο δημιουργικός σχεδιασμός και η σωστή
κατασκευή…», λέει η κ. Σαμούρκα, «ώστε προοδευτικά να διαμορφωθεί μία
σύγχρονη συλλογική αισθητική. Λείπει δηλαδή τελικά η ευαισθησία και ο χρόνος
διαμόρφωσης συνεπούς άποψης».

ΟΙ ΝΕΕΣ ΠΥΛΕΣ ΤΗΣ ΔΕΘ

Με… διπλή χάλκινη επιδερμίδα

Ένα δημόσιο έργο: «Αυτό είναι το σημαντικό στη βράβευση, γιατί αυτά είναι τα έργα που αλλάζουν την εικόνα μιας πόλης», λέει η Κατερίνα Τσιγαρίδα

Οι Νέες Πύλες της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης HELLEXPO είναι το ένα από τα
δύο ελληνικά έργα που διακρίθηκαν στον Ευρωπαϊκό Διαγωνισμό Mies Van Der Rohe.
Όπως λέει στα «ΝΕΑ» η κ. Κατερίνα Τσιγαρίδα, η αρχιτέκτων που σχεδίασε το έργο
σε συνεργασία με τον Αλέξανδρο Σκουβάκλη και τον Νίκο Καλογήρου, «κατ’ αρχήν
είναι ένα δημόσιο έργο που διακρίνεται κι αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί τα
έργα αυτά είναι που αλλάζουν την εικόνα μιας πόλης. Συνεπώς, μέσω της
διάκρισης που κερδίζει ένα δημόσιο έργο, διακρίνεται η ίδια η πόλη».

Πρόκειται για ένα έργο μεγάλης κλίμακας, «καλύπτει 28 στρέμματα», ειδικότερα
τις «τρεις Πύλες, ΧΑΝΘ, Συντριβανίου και Εκθεμάτων, με τις πλατείες τους».
Πρόκειται για τις πύλες εισόδου πεζών και οχημάτων της ΔΕΘ. «Είναι
σχεδιασμένες με ενιαία μορφή προκειμένου να αποτελέσουν το σήμα κατατεθέν της
Έκθεσης», τονίζει η κ. Τσιγαρίδα.

Σήμα κατατεθέν: Οι Πύλες είναι σχεδιασμένες με ενιαία μορφή για να είναι αναγνωρίσιμες ως το στίγμα της Διεθνούς Εκθέσεως

Οι Πύλες είναι κατασκευασμένες από ατσάλινο σκελετό και γυαλί, κι έχουν μια
δεύτερη «επιδερμίδα» από διάτρητο χαλκό. «Είναι ημιδιαφανείς, με πλήρη
ορατότητα από μέσα προς τα έξω». Μορφολογικά έχουν το στοιχείο της έκπληξης.

Βασικό χαρακτηριστικό ολόκληρου του έργου είναι «η αυστηρή γεωμετρία που
έχουν τόσο τα κτίρια, όσο και ο περιβάλλων χώρος τους», «μία γεωμετρία που δεν
είναι αυτοσκοπός, αλλά προκύπτει απ’ το περιβάλλον και συνυφαίνεται αρμονικά
με τον ιστό της πόλης». Ένας από τους λόγους που συνετέλεσε στη διάκριση των
Νέων Πυλών της HELLEXPO στον Ευρωπαϊκό Διαγωνισμό, είναι, σύμφωνα με την κ.
Τσιγαρίδα, «το γεγονός ότι πρόκειται για ένα μεγάλο δημόσιο έργο, σύγχρονης
αρχιτεκτονικής», κάτι που, όπως εξηγεί η ίδια, δεν είναι εύκολο, αφού «οι
διαδικασίες εγκρίσεων περνούν από οργανισμούς και πρόσωπα που δεν είναι
συνηθισμένα σε πρωτοποριακή αρχιτεκτονική». Οι Πύλες, η κατασκευή των οποίων
ολοκληρώθηκε το 1999, και η ευρωπαϊκή διάκριση που έλαβαν αποτελούν έκφραση
της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, «όχι με την έννοια της καινοτομίας, αλλά με την
έννοια της νέας αρχιτεκτονικής, στην οποία, δυστυχώς, δεν έχουμε συνηθίσει τα
ονόματα νέων ανθρώπων», τονίζει η κ. Τσιγαρίδα. Το έργο αποτελεί μέρος της
ανάδειξης του Ανατολικού Πολιτιστικού Άξονα της Θεσσαλονίκης ­ ο σχεδιασμός
του ξεκίνησε το 1997 στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας ­ ενώ, «σε λίγο
καιρό ξεκινά και το επόμενο τμήμα του, η συνέχεια της ίδιας μελέτης, που είναι
η ανάπλαση της πλατείας του Λευκού Πύργου και αυτή τη στιγμή βρίσκεται στη
φάση της χρηματοδότησης από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας».

Ποια είναι όμως η ευχή ενός νέου αρχιτέκτονα, εκτός από την ελπίδα για
περισσότερες διακρίσεις; «Η πολιτεία θα πρέπει να δίνει ευκαιρίες σε νέους
αρχιτέκτονες τηρώντας μια συγκεκριμένη πολιτική σε αυτό το θέμα. Στην Ελλάδα
θέλει μεγάλη γενναιότητα για να κάνεις καλή αρχιτεκτονική. Συνήθως οι νέοι
έχουν τη διάθεση και την αντοχή, όχι όμως και τις ευκαιρίες. Ας μην ξεχνάμε
άλλωστε, ότι στην Ευρώπη οι νέοι αρχιτέκτονες βρίσκουν κατάλληλο χώρο για
δημιουργία», καταλήγει η κ. Τσιγαρίδα.