ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ «Επιστημονικός» εθνικισμός

Η αντίδραση στην επίσκεψη του Πάπα και η πιο πρόσφατη συζήτηση γύρω από
τους εξοπλισμούς (Eurofighter κ.λπ.) μπορεί να θεωρηθεί ως μία πρακτική πλευρά
ή η άκρη του παγόβουνου σε αυτό που θα μπορούσε να αποκληθεί ελληνικός
«επιστημονικός εθνικισμός» ή «εθνικισμός της διανόησης».

Οι διάφορες εκφάνσεις αυτού του ιδιότυπου εθνικισμού, του ντυμένου με
επιστημονικά ρούχα ή… άμφια, έχει ως κοινά χαρακτηριστικά τον έντονο
ελληνοκεντρισμό, την ξενοφοβία και μισαλλοδοξία, την πυγμή έναντι της
Τουρκίας, την απειλητική στάση και υπεροψία (ακόμη και τον καμουφλαρισμένο
επεκτατισμό) έναντι όλων των γειτόνων (πλην της Σερβίας), την αντιπαλότητα
έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των ΗΠΑ ή της «Δύσης» και της Ευρώπης
γενικότερα. Υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερις σχολές σκέψης επιστημονικού
εθνικισμού στη χώρα μας: (1) ο ακραιφνής «επιστημονικός» εθνικισμός, (2) ο
θρησκευτικο-πολιτισμικός εθνικισμός της νεοορθοδοξίας, (3) η εθνοκεντρική
γεωπολιτική του πολέμου και (4) η εθνική στρατηγική της ισχύος.

Εκ πρώτης όψεως, η τέταρτη σχολή φαντάζει πιο πειστική και ορθολογική από τις
άλλες τρεις (εθνικισμό, νεοορθοδοξία, γεωπολιτική του πολέμου).

Γιατί βέβαια είναι διαφορετικό να δηλώνεις πως ζεις σε έναν δύσκολο και άναρχο
κόσμο, μία επικίνδυνη γειτονιά και κάνεις ό,τι μπορείς για να επιβιώσεις, από
το να λες πως είσαι ό,τι εκλεκτότερο έχει διανοηθεί η φύση ή ο Θεός και κάνεις
ό,τι μπορείς για να αμυνθείς έναντι όλων που σε φθονούν και σε ζηλεύουν για
την άφθαστη πολιτισμική και διανοητική υπεροχή σου. Ή, πάλι, ότι δεν έχεις
άλλη επιλογή από τον πόλεμο (η θέση του φιλοσόφου Π. Κονδύλη) και μάλιστα το
μαζικό πλήγμα κατά της Τουρκίας και αυτό το τεκμηριώνεις με όρους γερμανικής
γεωπολιτικής του Μεσοπολέμου.

Ωστόσο και η σχολή τής στρατηγικής της ισχύος είναι και αυτή εθνικιστική και
αυτό γιατί, μεταξύ άλλων, έχει υποπέσει σε μία σειρά από ανεπίτρεπτα
ολισθήματα για επιστημονικό λόγο.

Πρώτον, βρίσκεται εγκλωβισμένη στην πεπαλαιωμένη στρατηγική της ψυχροπολεμικής
εποχής που, σημειωτέον, ούτε τότε αποτελούσε πειστικό γνώμονα θεωρίας και
πολιτικής. Συγκεκριμένα, δεν αντιλαμβάνεται την ανασφάλεια και την
αντιπαλότητα που δημιουργεί με τις απειλές που προτείνει, τους εχθρικούς
άξονες και συμμαχίες ή με τους εξοπλισμούς. Ο αντίπαλος μοιραία θα αντιδράσει
ανάλογα, με αποτέλεσμα να γίνει ακόμη πιο επίφοβος ­ ειδικά όταν είναι ήδη
ισχυρότερος, όπως η Τουρκία ­ και θα καταλήξουμε έτσι στον φαύλο κύκλο μίας
«κούρσας εξοπλισμών».

Δεύτερον, θεωρεί ότι το παν για την ασφάλεια είναι η στρατιωτική ισχύς και πως
μόνον η στρατιωτική υπεροχή ή ισορροπία εξασφαλίζει την ειρήνη. Τρίτον, είναι
όπως και οι άλλες τρεις σχολές σαφώς εθνοκεντρική (πάντοτε καλοί και δίκαιοι
εμείς ­ κάκιστοι και άδικοι όλοι οι άλλοι). Τέταρτον, έχει περιορισμένη γνώση
της τουρκικής πλευράς και των τουρκικών θέσεων. Δίνει άλλωστε σημασία μόνο στη
στρατιωτική πλευρά της Τουρκίας, στους εξοπλισμούς της, στη διάταξη των
δυνάμεών της κ.λπ. και όχι στους φόβους της, στην αίσθηση απειλής που έχει (το
γνωστό παρανοϊκό μεν αλλά υπαρκτό σύνδρομο των Σεβρών), στο πρόβλημα εθνικής
ταυτότητας που τη συγκλονίζει (Ισλάμ, Κούρδοι, οικονομία κ.λπ.).

Σε τελική ανάλυση, δεν υπάρχει τίποτε το πιο πρακτικό για την εξωτερική
πολιτική της χώρας μας από την καλή θεωρία. Ισχύει βέβαια και το αντίστροφο· ο
«επιστημονικός» εθνικισμός που αναφέραμε, σε όλες τις εκδοχές του, οδηγεί
νομοτελειακά σε αποτυχίες και αυτοπαγιδεύσεις για την Ελλάδα.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου.