Πάνω από 35% του ΑΕΠ η παραοικονομία

Σε ύψος ρεκόρ ανέρχεται η παραοικονομία στην Ελλάδα και αντιστοιχεί σε ποσοστό
πάνω από το 35% του ετήσιου Εθνικού Εισοδήματος της χώρας. Αυτό σημαίνει ότι
εισοδήματα πάνω από 15 τρισεκατομμύρια δραχμές κάθε χρόνο διακινούνται στους
τομείς της «μαύρης οικονομίας» τροφοδοτώντας τη φοροδιαφυγή αλλά και το
οικονομικό έγκλημα. Πρόκειται για εισοδήματα που ξεπερνούν κατά πολύ τις
ετήσιες δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού, τα οποία δεν δηλώνονται στην
Εφορία με αποτέλεσμα να παραμένουν αφορολόγητα. Έτσι κάθε χρόνο το Δημόσιο
χάνει τεράστια ποσά φορολογικών εσόδων με τα οποία θα μπορούσαν να επιτευχθούν
οι στόχοι της οικονομικής πολιτικής.

Το πρωτοφανές μέγεθος της ανεπίσημης οικονομίας στην Ελλάδα καταγράφει η
μοναδική ­ ύστερα από πολλά χρόνια ­ τεκμηριωμένη έρευνα που έγινε για το θέμα
και ολοκληρώθηκε πρόσφατα από τον καθηγητή Δημόσιας Οικονομικής του Παντείου
Πανεπιστημίου, κ. Νίκο Τάτσο.

Η μελέτη πρόκειται να δοθεί για πρώτη φορά στη δημοσιότητα στις αρχές Ιουνίου
από το ΙΟΒΕ. Η μελέτη, που καλύπτεται σε έκταση 500 σελίδων, ανατρέπει
ουσιαστικά τις διάφορες εκτιμήσεις που υπήρχαν μέχρι τώρα και οι οποίες
τοποθετούσαν την παραοικονομία σε χαμηλότερο ποσοστό επί του ετήσιου
Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της χώρας (γύρω στο 30%).

Έτσι δίνει μία νέα διάσταση του μεγέθους που προσλαμβάνει η ανεπίσημη
οικονομία αλλά και των επιπτώσεων που προκαλούνται σε όλους τους τομείς της
οικονομικής δραστηριότητας και στην αποτελεσματικότητα της οικονομικής
πολιτικής.

Η εισφοροδιαφυγή

Σε αυτήν εξετάζονται οι αιτίες, η έκταση και οι μορφές της παραοικονομίας και
της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα την περίοδο των τελευταίων 40 ετών (από το 1960
μέχρι και το 1997), ενώ συνδέει την παραοικονομία όχι μόνο με τη φοροδιαφυγή
αλλά με την εισφοροδιαφυγή, τη διαφθορά στο Δημόσιο και άλλους τομείς που
θεωρούνται «συγκοινωνούντα δοχεία». Αξιοσημείωτο είναι επίσης το συμπέρασμα
στο οποίο καταλήγει η έρευνα ότι η εισφοροδιαφυγή στην Ελλάδα ανέρχεται σε
ετήσια βάση σε ποσοστό γύρω στο 30% του συνόλου των εισφορών. Αυτό σημαίνει
ότι περίπου το 1/3 των εισφορών κάθε χρόνο δεν καταβάλλονται στα ασφαλιστικά
ταμεία. Πρόκειται δηλαδή για αρκετά τρισεκατομμύρια δραχμές εισφοροδιαφυγής η
οποία αποτελεί μία από τις σοβαρότερες αιτίες για τη δυσχερή οικονομική
κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας.

Παράλληλα επισημαίνεται ότι μεταξύ των τομέων οικονομικής δραστηριότητας στους
οποίους η παραοικονομία εμφανίζεται υψηλή είναι ο χώρος των ελεύθερων
επαγγελματιών και το Χρηματιστήριο.

Οι αιτίες οι οποίες ­ σύμφωνα με τη μελέτη ­ γεννούν και αναπαράγουν τη
φοροδιαφυγή στην Ελλάδα είναι επτά. Αυτές είναι η άνιση κατανομή των
φορολογικών βαρών, η πολυπλοκότητα του φορολογικού συστήματος, η έκταση της
διαφθοράς στη χώρα, η οποία ­ σύμφωνα με τη μελέτη ­ προσλαμβάνει σημαντικές
διαστάσεις, ο ανεπαρκής μηχανισμός φορολογικών ελέγχων, το αναποτελεσματικό
σύστημα επιβολής ποινών, ο μεγάλος κρατικός παρεμβατισμός σε όλους τους τομείς
της οικονομικής δραστηριότητας, η αναποτελεσματικότητα στη διοίκηση του
φοροεισπρακτικού μηχανισμού.

Οι αιτίες

Για τη συμβολή που έχει καθεμία από τις αιτίες αυτές στο μέγεθος της
παραοικονομίας στην Ελλάδα η μελέτη βασίζεται σε οικονομικά στοιχεία αλλά και
στις απαντήσεις που έδωσαν επαγγελματίες από όλους τους κλάδους οικονομικής
δραστηριότητας σε συγκεκριμένα ερωτηματολόγια που τους τέθηκαν υπόψη.
Αναλυτικότερα για τις αιτίες αυτές η έρευνα καταλήγει στα ακόλουθα
συμπεράσματα:

* Η κατανομή των φορολογικών βαρών στην Ελλάδα είναι άνιση με αποτέλεσμα
μεγάλες ομάδες φορολογούμενων να αναγκάζονται να καταφύγουν στη φοροδιαφυγή
και στην παραοικονομία. Από την έρευνα προκύπτει ότι το μεγάλο πρόβλημα στον
τομέα αυτόν δεν είναι το συνολικό ύψος των φορολογικών βαρών αλλά ο τρόπο
κατανομής τους που είναι άνισος μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών φορολογούμενων.

* Το φορολογικό σύστημα είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο και δαιδαλώδες γεγονός που
έχει ως συνέπεια να ευνοείται η διάπραξη της φοροδιαφυγής και η αύξηση της
παραοικονομίας. Όπως επισημαίνεται η πολυπλοκότητα αυτή αφήνει πολλά ανοικτά
παράθυρα για την απόκρυψη εισοδημάτων και τη διάπραξη φοροδιαφυγής. Παράλληλα,
όπως τονίζεται, η βιομηχανία εκδόσεων εκατοντάδων εγκυκλίων ερμηνείας των
φορολογικών νόμων κάθε χρόνο από το υπουργείο Οικονομικών εντείνει την
κατάσταση αυτή.

Στη μελέτη παρατίθενται συγκεκριμένα στοιχεία για τον αριθμό των εγκυκλίων που
εκδίδονται κάθε χρόνο από το υπουργείο Οικονομικών και αφορούν θέματα της
φορολογικής νομοθεσίας. Ανάλογα στοιχεία υπάρχουν και για τον αριθμό των
φορολογικών νόμων που ψηφίζονται κάθε χρόνο στη Βουλή οι οποίοι ανατρέπουν
τους προηγούμενους και ενισχύουν τη σύγχυση και την πολυπλοκότητα του
φορολογικού συστήματος.

* Ο μηχανισμός φορολογικών ελέγχων είναι ανεπαρκής γεγονός που διευκολύνει τη
διάπραξη φοροδιαφυγής και τη δράση της παραοικονομίας. Χαρακτηριστικές είναι
οι απαντήσεις που έδωσαν οι ίδιοι οι επιχειρηματίες στις ερωτήσεις που τους
υποβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας. Έτσι υπήρξαν επιχειρηματίες που
απάντησαν ότι πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση και ακόμη δεν τους έχει γίνει
φορολογικός έλεγχος. Έτσι, στην έρευνα προκύπτει το συμπέρασμα ότι η Εφορία
είναι απούσα για τους περισσότερους Έλληνες.

Η διαφθορά

* Το επίπεδο της διαφθοράς των δημοσίων υπηρεσιών είναι υψηλό – προσλαμβάνει
διαστάσεις επιδημίας – με αποτέλεσμα οι ίδιες να αναπαράγουν την παραοικονομία
και τη φοροδιαφυγή. Στη μελέτη παρατίθενται στοιχεία διεθνών Οργανισμών
σύμφωνα με τα οποία η Ελλάδα συγκαταλέγεται στον κατάλογο των 100 χωρών με τη
μεγαλύτερη διαφθορά στον κόσμο. Έτσι προτείνεται να υπάρξουν συγκεκριμένα
αυστηρά μέτρα για τον περιορισμό της διαφθοράς στις Εφορίες και γενικότερα στο
σύνολο των δημοσίων υπηρεσιών με τις οποίες έχει δοσοληψίες ο πολίτης.

* Οι ποινές που επιβάλλονται στους παραβάτες της φορολογικής νομοθεσίας αλλά
και ο τρόπος επιβολής τους είναι αναποτελεσματικός. Συγκεκριμένα αναφέρεται
ότι στη νομοθεσία επιβολής ποινών υπάρχουν εκατοντάδες «παράθυρα» διαφυγής από
αυτές. Πρόκειται για διατάξεις επιβολής ποινών που είναι ασαφείς, για άλλες
που επιβάλλονται ανάλογα με την κρίση του εφόρου, ενώ αλλού οι ποινές είναι
ιδιαίτερα χαμηλές με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ισχυρό αντικίνητρο που να
αποτρέπει τους φορολογούμενους από τη φοροδιαφυγή. Στη μελέτη προτείνεται η
αναθεώρηση του ύψους των ποινών της φορολογικής νομοθεσίας και η
αντικειμενικοποίηση του συστήματος επιβολής τους.

Ο παρεμβατισμός

* Ο κρατικός παρεμβατισμός είναι ιδιαίτερα μεγάλος σε όλους του τομείς της
οικονομικής δραστηριότητας. Οι φορολογούμενοι στις περισσότερες συναλλαγές
τους με το κράτος χάνουν χρόνο και χρήμα με αποτέλεσμα να σπρώχνονται προς
διόδους της παραοικονομίας προκειμένου να διεκπεραιώσουν τις υποθέσεις τους.

* Η διοίκηση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού είναι αναποτελεσματική με
αποτέλεσμα να μη λαμβάνονται οι σωστές αποφάσεις για τη σύλληψη της
φορολογητέας ύλης που ισοδυναμεί με τον εντοπισμό της φοροδιαφυγής και μεγάλου
μέρους της παραοικονομίας. Στη μελέτη μεταξύ άλλων προτείνεται να υπάρξουν
συγκεκριμένες πολιτικές προκειμένου να εξασφαλισθεί η μεγαλύτερη εξειδίκευση
των εργαζομένων και των στελεχών στο Δημόσιο στους τομείς στους οποίους
ασχολούνται.