ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Συγχύσεως ενωπίω

Η τέταρτη εξουσία υπάρχει για να αντιπαρατίθεται και όχι για να
αναμιγνύεται με τις άλλες τρεις. Όποιος την υπηρετεί έχει καθήκον να κρίνει ­
ακόμα και με κίνδυνο να αδικήσει ­ τα δημόσια πρόσωπα και όργανα και να
αποτρέπει κάθε συγχρωτισμό, εφόσον μοιραία οδηγεί στην ενσωμάτωση.

Ανάμεσα στα πολλά αυτονόητα που ανατρέπονται σιωπηρά στον ελληνικό δημόσιο βίο
είναι και αυτό της διάκρισης όχι πια ανάμεσα στις κρατικές εξουσίες (παιχνίδι
προ πολλού χαμένο) αλλά μεταξύ της εξουσίας ως απόρροιας της λαϊκής εντολής
και της εξουσίας να κρίνεται διαρκώς ο τρόπος άσκησης αυτής της εντολής. Η
δημοκρατία δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αμφισβήτηση και οι επαγγελματίες της
αμφισβήτησης, οι δημοσιογράφοι, ασκούν ένα δημόσιο μεν αλλά εγγενώς
αντιεξουσιαστικό λειτούργημα.

Στη χώρα μας, η χρήση της αντι-εξουσιαστικής εξουσίας ως σκαλοπατιού για την
ανέλιξη στην ιεραρχία της επίσημης εξουσίας έχει καταντήσει (ζυγίζω τις λέξεις
μου) κοινή και «φυσιολογική» πρακτική. Μπροστά στο αφελώς πονηρό επιχείρημα
ότι ο ενεργός δημόσιος βίος έχει ανάγκη από τους «αρίστους» σε κάθε
επαγγελματικό τομέα, αγνοούνται ή διαστρεβλώνονται ορισμένα απλά αλλά
θεμελιώδη δεδομένα.

Πρώτον, ότι ο «άριστος» δημοσιογράφος, ακόμα κι αν πράγματι μπορεί να
χαρακτηρισθεί έτσι (από ποιους όμως και με ποια κριτήρια;), δεν παρέχει κανένα
εχέγγυο ότι θα γίνει άριστος πολιτικός ­ το αντίθετο μάλιστα: ο δημοσιογράφος
έχει συνηθίσει να μιλά και να ελέγχει μη ελεγχόμενος, ο πολιτικός οφείλει
κυρίως να πράττει διαρκώς ελεγχόμενος.

Δεύτερον, ότι η κάθοδος ενός δημοσιογράφου στον πολιτικό στίβο, ιδίως αν
ανήκει στους λεγόμενους «προβεβλημένους» (δηλαδή, στην πράξη, στους θεράποντες
της τηλεόρασης), καταφέρει ένα καίριο πλήγμα στην ήδη τραυματισμένη αλλά
απαραίτητη για τη δημοκρατία αρχή της ισότητας των υποψηφίων: ο γνωστός
δημοσιογράφος είναι όχι μόνο εγγενώς δημοφιλής (με κριτήρια, και πάλι, εντελώς
αδιαφανή και προφανώς αταβιστικά) αλλά και δημοφιλής ακριβώς επειδή αναμενόταν
από αυτόν να εκπληρώσει το κριτικό καθήκον του έναντι της εξουσίας, στο όνομα
της οποίας τώρα εμφανίζεται.

Τρίτον, και είναι ίσως το σημαντικότερο για τη λειτουργία των θεσμών, η
μετάβαση του δημοσιογράφου στην πολιτική (ιδίως όταν δεν πρόκειται για
μεμονωμένη περίπτωση) κλονίζει αναδρομικά την εμπιστοσύνη των πολιτών στο ίδιο
το δημοσιογραφικό λειτούργημα και, άρα, στη δυνατότητα να ελεγχθεί εκ των έξω
η εξουσία: τα λόγια και οι κρίσεις του δημοσιογράφου πριν γίνει πολιτικός
φωτίζονται, όταν πια είναι πολιτικός, με εντελώς αντίθετες προς την ουσία του
κριτικού λειτουργήματος πολιτικές προθέσεις και προκαταλήψεις ­ γιατί δεν
μπορεί βεβαίως κανένα κόμμα να επιλέξει κάποιον που δεν θα του ήταν πάντα
πιστός ή κατ’ ελάχιστον ευνοϊκά διακείμενος.

Στην πράξη βέβαια αυτό που συμβαίνει είναι μάλλον ότι τα κόμματα, αμήχανα
μπροστά στη συνεχιζόμενη απώλεια της αξιοπιστίας και της κοινωνικής επιρροής
τους και διψασμένα για «νέα πρόσωπα» που θα τους χαρίσουν μια πρόσκαιρη
προβολή, εκμεταλλεύονται κάποιους φιλόδοξους ή και με πραγματική διάθεση
προσφοράς δημοσιογράφους.

Σπάνια η μετάβαση δικαιώνεται για τους ίδιους τους ενδιαφερόμενους, αφού και
τη γενική κοινωνική αποδοχή χάνουν και τον μοιραίο αυτοεγκλωβισμό στα νέα τους
καθήκοντα γρήγορα βιώνουν. Αυτό όμως δεν μετριάζει την ευθύνη τους: η άρνησή
τους να πουν ένα καθαρό «όχι» σε μια παρά φύσιν ενσωμάτωση βλάπτει όχι μόνο
τον εαυτό τους αλλά και τους θεσμούς. Ιδίως σε μια στιγμή που, στη γειτονική
Ιταλία, οι διαστρεβλωτές της ενημέρωσης προσφέρουν ένα μέχρις υπερβολής
παράδειγμα ύπουλης κατάχρησης της δύναμής τους.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.