Ο δρόμος για το «Ευρωπτυχίο» άνοιξε οριστικά στην Πράγα

Ο δρόμος για το «Ευρωπτυχίο» άνοιξε οριστικά προχθές στην πρωτεύουσα της
Τσεχίας Πράγα. Οι υπουργοί Παιδείας 32 ευρωπαϊκών κρατών, ανάμεσα στους
οποίους και ο Έλληνας κ. Π. Ευθυμίου, συμφώνησαν ότι η ανταγωνιστικότητα των
ευρωπαϊκών πανεπιστημίων θα ενισχυθεί αν δοθεί η δυνατότητα σε διαφορετικές
χώρες να οργανώνουν από κοινού προγράμματα πανεπιστημιακών σπουδών και να
παρέχουν κοινά πτυχία.

«Δημόσιο κοινωνικό αγαθό, που θα παραμείνει υπό δημόσια ευθύνη» χαρακτηρίζεται η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στη συμφωνία που υπέγραψαν 32 ευρωπαϊκές χώρες στην Πράγα

Στη σύνοδο της Πράγας, που διοργανώθηκε σε συνέχεια της «Διακήρυξης της
Μπολόνια» για τη σύγκλιση των ευρωπαϊκών συστημάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης
σε έναν «ενιαίο χώρο» μέχρι το 2010, ελήφθησαν σημαντικές αποφάσεις, που παρ’
ότι δεν είναι δεσμευτικές, δίνουν σαφές στίγμα για τις μελλοντικές εξελίξεις
στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Αυτή τη φορά μάλιστα οι διαφωνίες ήταν ελάχιστες, σε
αντίθεση με την Μπολόνια, ενώ οι χώρες που συμμετέχουν έγιναν 32 από 29 που
ήταν, καθώς ζήτησαν να λάβουν μέρος η Κύπρος, η Τουρκία και η Κροατία.

Εκτός από το θέμα των Κοινών Ευρωπαϊκών Πτυχίων που αναμένεται να συζητηθεί
πολύ στη χώρα μας καθώς ανοίγει νέες προοπτικές σε πανεπιστήμια και ΤΕΙ,
ελήφθησαν και άλλες σημαντικές αποφάσεις, οι οποίες έχουν τέτοιο χαρακτήρα
ώστε να εμφανίζουν τη «Διακήρυξη της Πράγας» περισσότερο «προοδευτική» από
εκείνην της Μπολόνια ­ τουλάχιστον σε επίπεδο διατυπώσεων.

Αυτό καθώς για πρώτη φορά ­ και μάλιστα κατόπιν παρέμβασης της Ελλάδας και της
Γαλλίας κατά κύριο λόγο ­ γίνεται λόγος για τον κοινωνικό χαρακτήρα της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, η οποία πρέπει να τελεί «υπό δημόσια ευθύνη». Σε
αυτό το σημείο εκδηλώθηκε αντίδραση από τη Γερμανία και την Ολλανδία, οι
οποίες θεώρησαν ότι η διατύπωση ενδεχομένως να προκαλούσε πρόβλημα στα
ιδιωτικά πανεπιστήμια, όμως εν τέλει συμπεριελήφθη στο κοινό ανακοινωθέν αφού
στις συζητήσεις διευκρινίστηκε ότι «δημόσια ευθύνη» δεν σημαίνει αποκλειστικά
δημόσια πανεπιστήμια, αλλά θέσπιση κανόνων από την πολιτεία για τη λειτουργία
των πανεπιστημίων.

Επίσης για πρώτη φορά έγινε αναφορά στο ρόλο των φοιτητών, οι οποίοι πρέπει να
αντιμετωπίζονται ως «πλήρη μέλη» της πανεπιστημιακής κοινότητας και να
συμμετέχουν στις αποφάσεις.

Η «Συμφωνία της Πράγας» λοιπόν περιλαμβάνει 10 σημεία – κλειδιά, που
σηματοδοτούν τις μελλοντικές εξελίξεις στην Τριβοβάθμια Εκπαίδευση για όλη την
Ευρώπη και τα περισσότερα παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον για τη χώρα μας,
καθώς η Ελλάδα ­ διά στόματος του υπουργού κ. Π. Ευθυμίου ­ «θα έχει κέρδος»
αν ακολουθήσει την κοινή ευρωπαϊκή πορεία.

Υπό δημόσια ευθύνη η εκπαίδευση ­ σύνδεση με την αγορά εργασίας

1. Το Ευρωπαϊκό Κοινό Πτυχίο

Προκειμένου να ενισχυθεί η ευρωπαϊκή διάσταση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και
να αυξηθεί η απασχολησιμότητα των αποφοίτων, οι 32 υπουργοί συμφώνησαν στην
ανάπτυξη πτυχίων και προγραμμάτων σπουδών «με ευρωπαϊκό περιεχόμενο,
προσανατολισμό και οργάνωση».

Αυτό σημαίνει ότι στο εξής, ιδρύματα από διαφορετικές χώρες θα μπορούν να
συνεργάζονται και να αναπτύσσουν κοινά προγράμματα σπουδών που θα οδηγούν σε
ένα διεθνώς αναγνωρίσιμο Κοινό Πτυχίο (Joint Degree). Οι σπουδές θα γίνονται
και στις δύο συνεργαζόμενες χώρες και ο τίτλος θα υπογράφεται και από τα δύο
πανεπιστήμια (είτε ΤΕΙ) που συνεργάζονται.

2. Κοινωνική διάσταση της εκπαίδευσης

Ύστερα από παρέμβαση του Έλληνα υπουργού Παιδείας κ. Π. Ευθυμίου σε συμφωνία
με τον Γάλλο κ. Τζακ Λανγκ και τους ομολόγους τους από τη Νορβηγία και το
Βέλγιο (γαλλόφωνη κοινότητα) η «Διακήρυξη της Πράγας» δίνει ιδιαίτερη έμφαση
στην κοινωνική διάσταση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και στον ρόλο των
φοιτητών.

Για πρώτη φορά ­ και παρά τις αρχικές αντιρρήσεις Γερμανίας και Ολλανδίας ­ η
αύξηση της «ελκυστικότητας και ανταγωνιστικότητας» της Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης συνδυάζεται όχι μόνο με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, αλλά «με
την ιδέα ότι η ανώτατη εκπαίδευση πρέπει να θεωρείται ως δημόσιο (κοινωνικό)
αγαθό και να παραμείνει υπό δημόσια ευθύνη». Οι φοιτητές, οι οποίοι στο εξής
θα συμμετέχουν μαζί με τους υπουργούς στις εξελίξεις, «είναι πλήρη μέλη της
εκπαιδευτικής κοινότητας». Αυτό το στοιχείο προκάλεσε την έκδοση
«θριαμβευτικής» ανακοίνωσης της Ένωσης Ευρωπαίων Φοιτητών (σ.σ. εκπροσωπεί 10
εκατομμύρια φοιτητές από 35 χώρες, δηλαδή από όλη την Ευρώπη πλην Ελλάδας,
λόγω της διαλυμένης ΕΦΕΕ, και Ισπανίας). Η Ένωση αυτή, η οποία είχε
αντιπαρατεθεί με οξύ τρόπο στην Μπολόνια εξαιτίας των πολλών αναφορών στη
σύνδεση σπουδών και αγοράς εργασίας, τώρα άλλαξε θέση και μιλάει για «μεγάλη
νίκη των φοιτητών στην Πράγα». Οι φοιτητές δεν θα αντιμετωπίζονται πλέον ως
«πελάτες – καταναλωτές», αλλά θα συμμετέχουν στις αποφάσεις ως ισότιμα μέλη
για μια εκπαίδευση που χαρακτηρίζεται ως κοινωνικό αγαθό και θα συνδυάζει την
ακαδημαϊκή ποιότητα με την ανάγκη για απασχόληση.

3. Τέλος το «3-5-8»

Η διατύπωση της Μπολόνια για σπουδές «τουλάχιστον 3 ετών» που θα οδηγούν σε
πτυχίο εξαφανίστηκε από τη Διακήρυξη της Πράγας. Αιτία, οι αντιδράσεις που
ξέσπασαν σε πολλές χώρες, ανάμεσα στις οποίες και στη δική μας, όπου το πτυχίο
απαιτεί 4ετείς ή και 5ετείς σπουδές. Μπροστά στο κύμα των αντιδράσεων, οι
χώρες που προωθούσαν την εξάπλωση του μοντέλου 3ετών σπουδών (Αγγλία, Δανία,
κυρίως) υποχώρησαν και αποδέχθηκαν ότι η διάρκεια των προπτυχιακών σπουδών
είναι θέμα που κάθε χώρα αποφασίζει μόνη της.

Έτσι, η νέα διατύπωση κάνει λόγο μόνο για «δύο κύκλους σπουδών» (προπτυχιακό –
μεταπτυχιακό) σημειώνοντας επιπλέον ότι σε ορισμένες χώρες και σε κάποια
γνωστικά αντικείμενα (π.χ. μηχανικοί στην Ελλάδα) μπορεί να υπάρχει μόνο ένας
κύκλος που να οδηγεί κατευθείαν σε μάστερ. Επίσης γίνεται σαφής αναφορά στη
διαφορετικότητα των συστημάτων, υπάρχει όμως και μια φράση που δικαιώνει τα…
ελληνικά ΤΕΙ: «Σε ορισμένες χώρες, οι δύο κύκλοι σπουδών μπορούν να παρέχονται
τόσο από πανεπιστήμια όσο και άλλα ιδρύματα ανώτερης εκπαίδευσης», κάτι που
σημαίνει ότι η απαίτηση των ΤΕΙ να οργανώνουν μόνα τους και μεταπτυχιακές
σπουδές στηρίζεται σε μια ευρωπαϊκή πραγματικότητα.

4. Έμφαση στην αξιολόγηση

Θέμα προτεραιότητας είναι η δημιουργία συστημάτων αξιολόγησης της ποιότητας
της παρεχόμενης γνώσης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και, κυρίως, ο συντονισμός
τους. Το ίδιο θέμα είναι μείζον και στην Ελλάδα (τη μόνη ευρωπαϊκή χώρα, μαζί
με τη γαλλόφωνη κοινότητα του Βελγίου, που δεν έχει κεντρικό σύστημα
αξιολόγησης) λόγω της πρόσφατης ανωτατοποίησης των ΤΕΙ και της «μάχης» που
έγινε ως προς το αν η αξιολόγηση έπρεπε να προηγηθεί όπως πρότειναν τα ΑΕΙ, ή
να επακολουθήσει, όπως πρόκειται να γίνει.

5. Κινητικότητα σπουδαστών – διδασκόντων

Οι 32 υπουργοί συμφώνησαν ότι πρέπει να αρθούν όλα τα εμπόδια στην
κινητικότητα σπουδαστών και διδασκόντων μέσα στην Ευρώπη και ότι πρέπει να
δοθεί έμφαση στην «κοινωνική διάσταση της κινητικότητας», ώστε να μην
επωφελούνται μόνο οι έχοντες και κατέχοντες, αλλά να επιχορηγούνται και οι
οικονομικά ασθενείς. Προκειμένου να εξασφαλιστούν κονδύλια για την
κινητικότητα, οι υπουργοί στρέφονται σε προγράμματα που επιχορηγεί η Ευρωπαϊκή
Ένωση.

6. Συγκρισιμότητα πτυχίων

Υπάρχει πρόβλεψη για στενή συνεργασία των ευρωπαϊκών κρατών και των
Πανεπιστημίων τους, ώστε τα διαφορετικών τύπων πτυχία να μπορούν να
συγκρίνονται και να αναγνωρίζονται σ’ όλη την Ευρώπη τόσο ως προς την
ακαδημαϊκή όσο και ως προς την επαγγελματική τους διάσταση.

7. Διδακτικές μονάδες

Επίσης, οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να συντονίσουν τα συστήματα διδακτικών
πιστωτικών μονάδων, ώστε οι φοιτητές να μπορούν να τις μεταφέρουν από χώρα σε
χώρα χωρίς προβλήματα και να έχουν καλύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

8. Διά βίου εκπαίδευση

Έμφαση θα δοθεί ακόμα στη διά βίου εκπαίδευση, καθώς οι υπουργοί την
χαρακτηρίζουν βασικό στοιχείο για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και της
ποιότητας ζωής, εν όψει των προκλήσεων του μέλλοντος και των νέων τεχνολογιών.

9. Ανταγωνιστικότητα

Οι υπουργοί τόνισαν ότι η ανταγωνιστικότητα του «Ενιαίου Χώρου Εκπαίδευσης»
απευθύνεται σε φοιτητές εντός, αλλά κυρίως εκτός Ευρώπης και ότι για τον λόγο
αυτό πρέπει να υπάρξει στενή συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, ενώ
έκαναν λόγο για ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης έναντι του διεθνούς
εκπαιδευτικού «στίβου», δηλαδή κατά κύριο λόγο έναντι των ΗΠΑ.

10. Συνεχής παρακολούθηση προόδου

Τέλος, συμφώνησαν να παρακολουθούν πολύ στενά την πρόοδο της σύγκλισης στον
«Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης» που θα οικοδομηθεί
εκμεταλλευόμενος τις ομοιότητες αλλά και σεβόμενος τις διαφορές κάθε χώρας.
Για τον σκοπό αυτόν, κάθε χώρα θα διοργανώνει τακτικά συνέδρια και σεμινάρια,
ενώ η επόμενη σύνοδος των υπουργών προσδιορίστηκε να γίνει το 2003 στο
Βερολίνο. Στη σύνοδο αυτή, εκτός από τους 32 υπουργούς, θα συμμετάσχουν και
εκπρόσωποι της Ένωσης Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων, της Ένωσης Τεχνολογικών
Ιδρυμάτων, της Ένωσης Ευρωπαίων Φοιτητών αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η
οποία καλείται να χρηματοδοτήσει ορισμένες από τις συμφωνίες, όπως αυτή για
την «κινητικότητα».

ΕΥΘΥΜΙΟΥ

Τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών δεν μπορούν να αποκτήσουν ακαδημαϊκή νομιμοποίηση

Δεν υπάρχει καμία δέσμευση για τη διάρθρωση σπουδών στη λογική του «3-5-8», τόνισε ο υπουργός Παιδείας Π. Ευθυμίου (στη φωτογραφία κατά τη συνάντησή του με τους πρυτάνεις)

Μετά την υπογραφή της νέας συμφωνίας, ο υπουργός Παιδείας κ. Πέτρος Ευθυμίου
έκανε λόγο για «θεραπεία των παιδικών ασθενειών της Μπολόνια» και τόνισε ότι
πλέον «η Ελλάδα θα έχει μόνο κέρδος εάν συμπέσει με αυτή τη γενικότερη
ευρωπαϊκή πορεία». Σύμφωνα με τον υπουργό Παιδείας, αποσαφηνίστηκε πλήρως ότι
δεν υπάρχει καμία δέσμευση για τη διάρθρωση σπουδών στη λογική του «3-5-8»,
ενώ με πρόταση της Ελλάδας η Ανώτατη Εκπαίδευση χαρακτηρίστηκε ως «δημόσιο
αγαθό» και έγινε δεκτή η συμμετοχή των φοιτητών ως ισότιμων εταίρων.

Τέλος, ο υπουργός Παιδείας εκτίμησε ότι η αναφορά στο τι είναι η διεθνική
συνεργασία ξεκαθαρίζει το τοπίο ως προς τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών που
συνεργάζονται με ξένα ΑΕΙ, τα οποία «δεν μπορούν να αποκτήσουν ποτέ ακαδημαϊκή
νομιμοποίηση» και χαρακτήρισε «στόχο προτεραιότητας» την συμφωνία για τα Κοινά
Ευρωπαϊκά Πτυχία.