Ρaul Samuelson Νέο φως στο τούνελ της παγκόσμιας οικονομίας

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Οι τελευταίες ανακοινώσεις στοιχείων δείχνουν τόσο καλά όσο και άσχημα νέα για
την κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας.

Τα καλά νέα είναι ότι η αμερικανική οικονομία δεν βυθίστηκε σε ύφεση το πρώτο
τρίμηνο του 2001. Αντίθετα το αμερικανικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν αυξήθηκε
το τρίμηνο Ιανουαρίου-Μαρτίου 2001 με ετήσιο ρυθμό περίπου 2% ­ πολύ υψηλότερο
από αυτόν με τον οποίο τερμάτισε το 2000 και σίγουρα πολύ υψηλότερο από αυτόν
που προέβλεπαν οι αναλυτές.

Επιπλέον, κάνοντας μια κίνηση μείωσης του κινδύνου εκδήλωσης ύφεσης στην
αμερικανική οικονομία, η κεντρική αμερικανική τράπεζα του Άλαν Γκρίνσπαν,
μείωσε πριν από μερικές ημέρες τα αμερικανικά επιτόκια κατά μισή ποσοστιαία
μονάδα.

Η μείωση των αμερικανικών επιτοκίων, από το 4,5% στο 4%, έγινε διότι η Federal
Reserve εκτιμά ότι οι κίνδυνοι περαιτέρω επιβράδυνσης της αμερικανικής
οικονομίας παραμένουν. Αυτό ερμηνεύεται από τις αγορές και τους αναλυτές τής
μεγαλύτερης οικονομίας του πλανήτη, ως ένδειξη για νέες μειώσεις των
αμερικανικών επιτοκίων στο μέλλον. Το γεγονός ότι ο πληθωρισμός στην
αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να παραμένει υπό έλεγχο, λύνει τα χέρια της
FED όσον αφορά τα επιτόκια.

Αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον κίνητρο για τις άλλες χώρες να προχωρήσουν σε
χαλάρωση της νομισματικής τους πολιτικής.

Ποια είναι λοιπόν τα άσχημα νέα για την κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας;
Μήπως αυτό που είναι καλό για την αμερικανική οικονομία είναι εξίσου καλό και
για τους Ασιάτες, τους Λατινοαμερικανούς και τους Ευρωπαίους οι οποίοι
επωφελούνται από τις μαζικές εξαγωγές που πραγματοποιούν προς τις Ηνωμένες
Πολιτείες;

Λοιπόν, φαίνεται ότι μια νέα ρυτίδα έχει αρχίσει να εμφανίζεται στο πρόσωπο
της παγκόσμιας οικονομίας. Ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο το αμερικανικό
Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν παρουσίασε υψηλότερους των προβλέψεων ρυθμούς
ανάπτυξης ήταν η μεγάλη μείωση που παρουσίασαν οι εισαγωγές στις Ηνωμένες
Πολιτείες στις αρχές του 2001.

Η άλλη όψη

Αυτό μπορεί να είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος και μπορεί να αποδεικνύει
τη δραστική μεταφορά της παγκόσμιας παραγωγής από τις ανεπτυγμένες περιοχές
του πλανήτη με υψηλό εργατικό κόστος προς τις αναπτυσσόμενες περιοχές.

Τυπικό παράδειγμα αυτής της σταδιακής διαδικασίας είναι οι καταναλωτές της
Νέας Υόρκης που φορούν ρούχα τα οποία έχουν κατασκευαστεί στο Μεξικό ή την
Κίνα. Ο αμερικανικός βιομηχανικός όμιλος Τζένεραλ Ελέκτρικ παράγει τον
μεγαλύτερο αριθμό των ηλεκτρικών συσκευών του στην Ταϊβάν και τη Σιγκαπούρη.
Όταν οι φτωχοί από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες μπορούν να βρουν καλύτερες
θέσεις εργασίας και οι ευκατάστατοι στις ανεπτυγμένες οικονομίες μπορούν να
αγοράσουν καλύτερης ποιότητας προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές, τότε μιλάμε για
μια κατάσταση που ευνοεί όλους. Αυτό πρέπει να ειπωθεί κάποια στιγμή στους
νεαρούς διαδηλωτές που συγκεντρώνονται στις συνόδους του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, που εναντιώνονται στην
παγκοσμιοποίηση.

Περίπλοκη επιστήμη

Η επιστήμη των οικονομικών, ωστόσο, μπορεί να είναι ένα εξαιρετικά περίπλοκο
επιστημονικό αντικείμενο. Πολλές θέσεις εργασίας χάνονται στις Ηνωμένες
Πολιτείες λόγω της έκρηξης της φούσκας της νέας οικονομίας στη χρηματιστηριακή
αγορά της Νέας Υόρκης και τη χρεοκοπία πολλών νέων επιχειρήσεων του
τεχνολογικού και ιντερνετικού κλάδου. Ωστόσο, πολλά από τα προβλήματα που
αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις στη Βόρεια Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη μπορούν
να αντιμετωπισθούν καλύτερα αν μεγάλο μέρος του βάρους της προσπάθειας για την
ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας περάσει σε αυτούς που εξασφάλισαν πρόσφατα
δουλειά στις αναδυόμενες οικονομίες.

Η πρόσφατη μείωση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου των Ηνωμένων
Πολιτειών, με απλά μαθηματικά σημαίνει ότι οι λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες
είναι αυτές που πάσχουν περισσότερο από τις διακυμάνσεις της οικονομικής
δραστηριότητας στις ανεπτυγμένες και πιο παραγωγικές οικονομίες.

Όσοι ζούμε στις 50 πολιτείες της Αμερικής, εξαρτώμεθα σε μεγάλο βαθμό από την
τύχη, τις ικανότητες και τη σοφία του προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των
Ηνωμένων Πολιτειών, τον Άλαν Γκρίνσπαν.

Η τεράστια πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει εκτός των αμερικανικών
συνόρων έχει περισσότερους λόγους από ποτέ να ελπίζει ότι ο Γκρίσνπαν και ο
Τζορτζ Μπους, ο νέος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, δεν θα κάνουν τα λάθη
που έγιναν το 1929 και οδήγησαν όλον τον κόσμο στη χρηματοπιστωτική κατάρρευση
και τη μεγάλη παγκόσμια οικονομική κρίση του μεσοπολέμου.

Πρώτη μεταξύ ίσων

Η Αμερική είναι σχεδόν πρώτη μεταξύ ίσων. Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας να εγκαταλείψει την ξεροκέφαλη στάση της και να προχωρήσει στη μείωση
των επιτοκίων της για να αποτρέψει την οικονομική επιβράδυνση ήταν πολύ καλή
είδηση τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Αμερική. Η μείωση των επιτοκίων της
κατά ένα τέταρτο της ποσοστιαίας μονάδας ήταν μια καλή αρχή αλλά θα απαιτηθούν
περισσότερα. Και άλλες κεντρικές τράπεζες ­ η Τράπεζα της Αγγλίας, η Τράπεζα
της Σουηδίας, η Τράπεζα του Καναδά και ίσως ένας νέος διοικητής της Τράπεζας
της Ιαπωνίας ­ θα πρέπει να

μην κάνουν τα μεγάλα λάθη οικονομικής πολιτικής που έγιναν τον περασμένο
αιώνα.

Η τωρινή παγκόσμια οικονομική πολιτική μάς επιτρέπει να αισιοδοξούμε. Πρέπει
να θυμόμαστε, ωστόσο, ότι η μακροοικονομική πολιτική εξακολουθεί να μοιάζει με
μια παρτίδα σκάκι. Πρέπει να χρησιμοποιούνται τα εξελιγμένα στατιστικά μοντέλα
και τα διδάγματα της οικονομική ιστορίας προκειμένου να επιλέγουμε τις
καλύτερες κινήσεις για το μέλλον των οικονομιών. Και πρέπει να είμαστε σε
ετοιμότητα για να αντιμετωπίζουμε τους κινδύνους ύφεσης ή τον κίνδυνο
επιτάχυνσης του πληθωρισμού λόγω της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης.

Είναι γεγονός ότι η απειλή ύφεσης της αμερικανικής οικονομίας μετριάσθηκε
οριακά. Ωστόσο, σε καμιά περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε ότι ξεφύγαμε εντελώς
τον κίνδυνο και έχουμε επιστρέψει και πάλι στη διαδικασία ομαλής προσγείωσης
της οικονομίας. Μπροστά μας βρίσκονται περισσότερες μαζικές απολύσεις, και
στις Ηνωμένες Πολιτείες και στις άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες. Μια φούσκα στη
Γουώλ Στρήτ μοιάζει με το φίδι. Μπορεί να έχει σκοτώσει το κτήνος, αλλά
μερικές φορές αυτό ανασταίνεται να ξαναχτυπά.

Δημοκρατία και οικονομία

Η προσπάθεια οικονομικής σταθεροποίησης δεν σταματά ποτέ. Είναι σαν την
προσπάθεια του σύγχρονου ανθρώπου ενάντια στον κίνδυνο της παχυσαρκίας. Η
συνεχής ετοιμότητα είναι το τίμημα για τη διατήρηση του πλοίου σε μια πορεία
που αποφεύγει τον πληθωρισμό και αντιμετωπίζει τις διακυμάνσεις στην
απασχόληση. Αυτή η ετοιμότητα στηρίζεται στη δημοκρατία. Η ιστορία μάς
διδάσκει το ακόλουθο: ακόμη και με το καλύτερο Σύνταγμα, κανένα σύστημα δεν
αυτορυθμίζεται για να προσφέρει αιώνια ευημερία, σταθερότητα και πρόοδο. Οι
ψηφοφόροι μπορούν να κάνουν λάθος στους ηγέτες που επιλέγουν. Ο Αδόλφος Χίτλερ
ήρθε στην εξουσία με την ψήφο της πλειοψηφίας των Γερμανών. Στην Ιταλία ένας
μεγιστάνας, με άσχημο παρελθόν τόσο στην άσκηση της πολιτικής όσο και στις
σχέσεις του με το νόμο, πήρε πρόσφατα πλειοψηφία και στα δύο νομοθετικά
ιταλικά όργανα. Στη χώρα μου, οι Αμερικανοί που ζουν στην περιφέρεια, και οι
οποίοι θα «ζημιωθούν» από τον «συμπονετικό συντηρητισμό» του προέδρου Τζορτζ
Μπους, τον στήριξαν δίνοντάς του μια οριακή πλειοψηφία. Παράλληλα, οι πλούσιες
αστικές πολιτείες ψήφισαν ενάντιά του παρά το γεγονός ότι ο Μπούς θα κάνει
τους πλούσιους πλουσιότερους. Οι ρεαλιστές γνωρίζουν ότι με αυτόν τον τρόπο η
δημοκρατία βρίσκει εξόδους στα αδιέξοδα. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι ο
αυταρχικός δεσποτισμός είναι χειρότερος.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης