Νέες προκλήσεις

Η ανακοίνωση των κυβερνητικών προτάσεων για την κοινωνική ασφάλιση καθώς και
αυτή της ΓΣΕΕ ανέδειξαν, με αφορμή το Ασφαλιστικό, το κεντρικό ζήτημα της
αναδιανομής του εισοδήματος στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Μιας αναδιανομής που θα λειτουργήσει εις βάρος των ασφαλισμένων και των
συνταξιούχων ή υπέρ της εισοδηματικής τους ανακούφισης και της βελτίωσης του
βιοτικού τους επιπέδου;

Είναι προφανές ότι οι κυβερνητικές προτάσεις οι οποίες αποσύρθηκαν είχαν
επιλέξει στον σταθερό προσανατολισμό τους την ανεύρεση πόρων για τη
χρηματοδότηση του ελλείμματος της κοινωνικής ασφάλισης από τη μείωση των
συντάξεων και την επιδείνωση των όρων και των προϋποθέσεων συνταξιοδότησης.

Αντίθετα, οι προτάσεις της ΓΣΕΕ έχουν ως σταθερό προσανατολισμό την ανεύρεση
των αναγκαίων πόρων από τη συνεπή εφαρμογή της τριμερούς χρηματοδότησης και
ιδιαίτερα της ελλιπούς κρατικής χρηματοδοτικής συμμετοχής, καθώς και από τον
εκσυγχρονισμό του εισπρακτικού μηχανισμού των ασφαλιστικών ταμείων.

Αυτή ακριβώς η στρατηγική επιλογή αποτελεί τη θεμελιώδη πρόκληση της
οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής στη χώρα μας, εάν βέβαια η ελληνική
οικονομία στη μετά το ευρώ εποχή δεν αρκεσθεί στην ευημερία των δεικτών αλλά
στην επίτευξη της πραγματικής σύγκλισης. Επομένως, η πρόκληση δεν είναι η
άσκηση «κοινωνικής πολιτικής με ακάλυπτες επιταγές, με δανεικά και αγύριστα,
επιστρέφοντας στην εποχή του δώσ’ τα όλα». Η κυρίαρχη πρόκληση σήμερα και στο
μέλλον αναφέρεται αφενός στη συνεπή καταβολή από το κράτος της αναλογούσης και
μόνο χρηματοδοτικής συμμετοχής του (3/9 κράτος, 2/9 εργαζόμενοι, 4/9
εργοδότες) στο σύστημα κοινωνικών ασφαλίσεων και αφετέρου στην «απελευθέρωση
του ασφαλιστικού συστήματος από την ασφυκτική πίεση του κράτους, το οποίο
χρησιμοποιεί τους πόρους της κοινωνικής ασφάλισης με βάση τις κρατικές ανάγκες
και προτεραιότητες».

Επιπλέον, η επιλογή του στρατηγικού αυτού προσανατολισμού αποτελεί
αναγκαιότητα για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, αφού σύμφωνα με τα
στοιχεία της Eurostat (2001): α) το κατά κεφαλήν εθνικό εισόδημα στην Ελλάδα
είναι 10.300 ευρώ ενώ ο μέσος όρος στην ευρωζώνη είναι 20.000 ευρώ. Με άλλα
λόγια, το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα στη χώρα μας είναι μόλις το 50% του μέσου
όρου των Ευρωπαίων εργαζομένων, παρά το γεγονός ότι ο Έλληνας εργάζεται τις
περισσότερες ώρες από οποιονδήποτε άλλο εργαζόμενο της ευρωζώνης, β) η κατά
κεφαλήν αγοραστική δύναμη των Ελλήνων σε ισοδύναμες μονάδες αγοραστικής
δύναμης αναλογεί στο 68,2% του μέσου ευρωπαϊκού όρου, γ) το ποσοστό της
ανεργίας ανέρχεται στο 11,7% (1999), όταν το μέσο ποσοστό ανεργίας είναι 9,5%
στην ευρωζώνη και 8,8% στα δεκαπέντε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δ) οι
πόροι που διατίθενται κάθε χρόνο για έρευνα και τεχνολογία στην Ελλάδα
αντιστοιχούν στο 0,5% του ΑΕΠ ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός όρος προσεγγίζει το 2%
της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ε) η κατά κεφαλήν δαπάνη κατά σπουδαστή – φοιτητή της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα το 1999 αντιστοιχούσε, σε μονάδες
αγοραστικής δύναμης, στο 40,7% του μέσου όρου της αντίστοιχης δαπάνης της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατατάσσοντας τη χώρα μας στην τελευταία (15η) θέση μεταξύ
των δεκαπέντε κρατών-μελών της Ένωσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι αντίστοιχες
δαπάνες της 14ης χώρας (Ισπανία) το 1999 αντιστοιχούσαν στο 69,4% του μέσου
όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήταν δηλαδή κατά 70% ανώτερες από εκείνες της
χώρας μας. Η διαπίστωση αυτή σημαίνει ότι η αναγκαιότητα αναβάθμισης και
σύγκλισης του ελληνικού μέσου όρου από 40,7% στο 81,4% του ευρωπαϊκού μέσου
όρου της αντίστοιχης δαπάνης προϋποθέτει τον διπλασιασμό του ποσοστού των
δαπανών εκπαίδευσης στην Ελλάδα από 3,5% στο 7% του ΑΕΠ και ειδικότερα των
συγκεκριμένων δαπανών κατά σπουδαστή – φοιτητή (Μ. Δρετάκης, 2001).

Βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση των προαναφερόμενων δεικτών σύγκλισης στην
Ελλάδα τα προσεχή χρόνια αποτελεί αφενός η επίτευξη υψηλών ετήσιων ρυθμών
ανάπτυξης και αφετέρου η αναδιανομή του εισοδήματος.

Εάν όμως η οικονομική και η κοινωνική πολιτική στη χώρα μας θεωρεί την
αναδιανομή του εισοδήματος ως σπατάλη πόρων, τότε θα είμαστε μάρτυρες της
σταθεροποίησης των συνθηκών αναπαραγωγής του οικονομικού και κοινωνικού
σχηματισμού, όχι με την αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων της
μακρο-οικονομικής, της δημοσιονομικής και της αναπτυξιακής ανισορροπίας, αλλά
με την καθίζηση των αναπτυξιακών και εργασιακών δυνάμεων της ελληνικής
οικονομίας, καθώς και με την αυξητική συμμετοχή των ιδιωτικών δαπανών των
νοικοκυριών για την ικανοποίηση των κοινωνικών τους αναγκών.

Σ’ έναν τέτοιο προσανατολισμό της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής
προκύπτει το ερώτημα-πρόκληση του πολιτικού και όχι μόνο του κοινωνικού
υποκειμένου, το οποίο θα κατανοήσει και θα αναγνωρίσει την αναγκαιότητα
αναδιανομής του παραγόμενου πλούτου στη χώρα μας.

Όμως, η σημασία αυτής της αναγκαιότητας δεν απαιτεί μόνο την κατανόηση του
κοινωνικού ελλείμματος και την αναγνώριση αντιμετώπισής του. Επιπλέον,
προϋποθέτει, με αφορμή το Ασφαλιστικό, τον σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός
νέου προγράμματος άμεσης και μεσο-μακροπρόθεσμης προοπτικής αποκατάστασης και
αναβάθμισης των δημοσιονομικών και κοινωνικών μεγεθών, με σαφή προσδιορισμό
των πόρων και των πηγών τους, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, διαφάνεια,
δημοκρατική διαδικασία, αξιολόγηση και έλεγχο της επίτευξης των επιδιωκόμενων
στόχων.

Αυτήν τη νέα πρόκληση απαιτεί η συρρίκνωση του χάσματος ανάμεσα στις συνθήκες
και στους όρους της κεφαλαιακής και εργασιακής αναπαραγωγής, με αποτέλεσμα τη
διαφοροποίηση της έννοιας και του περιεχομένου των επιδόσεων της ελληνικής
οικονομίας, όχι με βάση τα γνωστά ονομαστικά κριτήρια αλλά με βάση ουσιαστικά
και πραγματικά κριτήρια (ανάπτυξη, απασχόληση, κατά κεφαλήν εισόδημα,
κοινωνική προστασία).

Ο Σάββας Γ. Ρομπόλης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου,
επιστημονικός διευθυντής του ΙΝΕ / ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ.