Στην κόλαση της «Πλαστικής Πολιτείας»

Επίγεια κόλαση . Ο χειρότερος προσφυγικός καταυλισμός στον κόσμο. Καθημερινά πεθαίνουν παιδιά και υπάρχουν πληροφορίες για την εμφάνιση ενός ιού που κατατρώει τη σάρκα των θυμάτων του, μεταμορφώνοντας τα πρόσωπά τους

«Γιατί δεν μας ρίχνετε μια βόμβα και να μας σκοτώσετε; Αυτό θα ‘ταν καλύτερο
από το να μας αφήνετε να υποφέρουμε, όπως τώρα, που βλέπουμε τα παιδιά μας να
πεθαίνουν μπροστά στα μάτια μας», φωνάζει ένας νέος άνδρας. Δύο από τα παιδιά
του αγνοούνταν, μαζί με 52 άλλους λόγω των σφοδρών βροχοπτώσεων που έπληξαν
την περιοχή τα προηγούμενα 24ωρα. Δεν γνωρίζει αν είναι ζωντανά ή νεκρά. Στο
σκοτάδι, τη βροχή και το χάος, κάποια από τα παιδιά βρήκαν καταφύγιο στα
τοπικά τζαμιά. Οι υπόλοιποι βρίσκονται μεταξύ των 80.000 προσφύγων που ζουν
στον καταυλισμό. Τρία παιδιά και ένας ηλικιωμένος πέθαναν εκεί ενώ μια μητέρα
γέννησε πρόωρα δίδυμα. Άλλος ένας άνδρας δεν μπορεί να κρατήσει την οργή του
που ξεσπά ενάντια στον κόσμο: «Γιατί δεν έρχεται εδώ ο Κόφι Ανάν να δει πώς
ζούμε; Δεν έχουμε τίποτα. Ούτε τροφή ούτε νερό ούτε σκηνές». Ο Γουακίλ, ο
οδηγός μας, μουτζαχεντίν άλλοτε και ήρωας στον πόλεμο κατά των Ρώσων πριν από
20 χρόνια, καταρρέει, καλύπτει το πρόσωπο με τα χέρια του καθώς μάς μεταφράζει
αυτά που λέγονται.

Το Τζαλοζάι

Είχα ακούσει για το Τζαλοζάι του Βορείου Πακιστάν, που αλλιώς είναι γνωστό και
ως «Πλαστική Πόλη», από τις φθηνές πλαστικές σακούλες που χρησιμεύουν ως
σκηνές. Είναι το μέρος που μέλη οργανώσεων αρωγής χαρακτηρίζουν ως το
χειρότερο προσφυγικό στρατόπεδο στον κόσμο. Φιλοξενεί περίπου 80.000 «νέους
πρόσφυγες» που πρόσφατα εγκατέλειψαν το Αφγανιστάν εξαιτίας της ξηρασίας και
της επανάληψης των συγκρούσεων που συνοδεύουν τον μακρύ εμφύλιο πόλεμο. Το
«Τζαλοζάι» για τον Γιουσούφ Χασάν, εκπρόσωπο της υπηρεσίας των Ηνωμένων Εθνών
για τους πρόσφυγες, «μετατρέπεται τάχιστα σε στρατόπεδο θανάτου». Δεν είναι
καταφύγιο, δεν διαθέτει μέτρα υγιεινής, ούτε καθαρό νερό. Οι πακιστανικές
αρχές εμπόδισαν πρόσφατα τον Κόφι Ανάν να επισκεφτεί το στρατόπεδο για λόγους
«ασφάλειας», αν και αξιωματούχοι του ΟΗΕ υποψιάζονται ότι στην πραγματικότητα
η κυβέρνηση φοβόταν την διεθνή προσοχή που θα επέσυρε στις τρομακτικές
συνθήκες διαβίωσης στον καταυλισμό ενδεχόμενη επίσκεψη του γενικού γραμματέα
του Οργανισμού. Αυτό που θέλει η κυβέρνηση του Πακιστάν, είναι όλοι οι
πρόσφυγες να επιστρέψουν στις εστίες τους. Τα μέλη των ανθρωπιστικών
οργανώσεων πιστεύουν ότι αυτός είναι ο λόγος για τη διατήρηση των τρομακτικών
συνθηκών διαβίωσης που επικρατούν εκεί, προσθέτοντας ότι έτσι λειτουργεί
αποτρεπτικά και για την άφιξη νέων προσφύγων. Κάποιοι πρόσφυγες έχουν ήδη
απελαθεί με τη βία.

Με την πρώτη ματιά, ο καταυλισμός θυμίζει έδαφος που υποχωρεί. Χιλιάδες
άνθρωποι περιφέρονται άσκοπα ανάμεσα στις ατέλειωτες σειρές που σχηματίζουν οι
μικροσκοπικές αυτοσχέδιες πλαστικές σκηνές, η μια δίπλα στην άλλη, χωρίς χώρο
ανάμεσά τους. Όχι ψηλότερες από ένα μέτρο φιλοξενούν οικογένειες μέχρι και 10
μελών, που στριμώχνονται όλα μαζί κάτω από μια κουβέρτα. Παντού βλέπεις
ξυπόλυτα, ρακένδυτα παιδιά. Τριγύρω βασιλεύει η καταστροφή, μια μάζα από
πλαστικά σπίτια αναδύεται πάνω από μεγάλες λίμνες με λασπώδες νερό, γυναίκες
σκύβουν τα κεφάλια, τα κρύβουν στα χέρια τους και κλαίνε. Περίπου 3.000
οικογένειες επλήγησαν από τη βροχή, που τα πλαστικά τους σπίτια στάθηκαν
ανίκανα να αντέξουν. Τα λίγα αφοδευτήρια που υπάρχουν δεν τα είχαν σκάψει
βαθιά, και τώρα ξεχειλίζουν, σχηματίζοντας ρυάκια που περνούν από τον
καταυλισμό και καταλήγουν στα σπίτια. Μια γυναίκα μού αρπάζει το χέρι και με
τραβά να δω το σωρό από πλαστικό που έχει καλυφθεί από βρώμικο νερό. «Αυτό
ήταν το σπίτι μου», λέει και κλαίει. «Είμαι παράλυτη στο ένα χέρι. Δεν μπόρεσα
να σώσω ούτε αυτά τα λίγα που είχα». Ύστερα με οδηγεί σε μια άλλη σκηνή όπου
δύο παιδιά κλαίνε έξω από το πλαστικό τους καταφύγιο. «Αυτή η γυναίκα γέννησε
χθες το βράδυ», συνεχίζει, δείχνοντάς μου το εσωτερικό. «Χρειάζεται γιατρό.
Πονάει».

Σε μια άλλη σκηνή μια ηλικιωμένη επίσης κλαίει, σιωπηλά. Τα τρία μικρά εγγόνια
της πεινούν και δεν έχει τρόπο να τα θρέψει. Οι γονείς τους σκοτώθηκαν στον
πόλεμο… «Νοιάζεστε περισσότερο για τα μνημεία του Βούδα απ’ ό,τι για μας.
Κοιτάξτε πώς αντέδρασε η διεθνής κοινότητα για τα αγάλματα στο Μπαμιγιάν ενώ
εμείς βρισκόμασταν και τότε εδώ, εγκαταλειμμένοι στο θάνατο. Τι γίνεται με τα
ανθρώπινα δικαιώματα; Δεν είμαστε άνθρωποι;»… Άλλο ένα ξέσπασμα από άλλον
έναν απελπισμένο άνθρωπο.

Ντρέπομαι. Τα λόγια του μου θυμίζουν ότι, μόλις την περασμένη εβδομάδα, ήμουν
κι εγώ από αυτούς που καταδίκαζαν με πάθος την καταστροφή των αγαλμάτων από
τους Ταλιμπάν, χωρίς να σκέφτομαι τους πρόσφυγες της ίδιας χώρας. Οι
περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους προέρχονται από το βόρειο Αφγανιστάν,
όπου οι μάχες ανάμεσα στους Ταλιμπάν και τη Βόρεια Συμμαχία αναζωπυρώθηκαν.
Μια μορφωμένη γυναίκα από το Πανσέρ μου λέει ότι έχασε δυο γιους της στον
πόλεμο και ότι έπρεπε να φύγει για να σώσει την υπόλοιπη οικογένειά της:
«Είχαμε ένα ωραίο σπίτι και μια άνετη ζωή. Κοιτάξτε πώς ζούμε τώρα. Αν μέναμε,
τουλάχιστον θα πεθαίναμε με κάποια αξιοπρέπεια».

Θυμός και απόγνωση παντού. Θυμός που οι διεθνείς αρχές, οι υπηρεσίες αρωγής
και το Πακιστάν δεν έκαναν τίποτα για να τους βοηθήσουν. Υπάρχουν ήδη
κρούσματα ελονοσίας, φυματίωσης, ηπατίτιδας καθώς και πληροφορίες για την
εμφάνιση ενός ιού που τρώει τη σάρκα και μεταδίδεται από τις μύγες,
παραμορφώνοντας τα πρόσωπα των παιδιών. Παρ’ όλα αυτά οι περισσότεροι θάνατοι
οφείλονται σε ιάσιμες ασθένειες. Η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες
βοήθησε το Πακιστάν προσφέροντας 13 εκατομμύρια δολάρια. Τα Ηνωμένα Έθνη
αναγνωρίζουν ότι η συμπάθεια του κόσμου προς τους Αφγανούς δεν είναι όπως
πριν, όμως επιμένουν ότι το πρόβλημα δεν εστιάζεται στις «πηγές». Για να
δράσουν χρειάζονται τη συνεργασία της τοπικής κυβέρνησης. Μέχρι να τους
επιτραπεί να καταγράψουν τις χιλιάδες νέες αφίξεις, δεν είναι σε θέση να
εκδώσουν τις απαραίτητες «κάρτες εξακρίβωσης» που θα παρείχαν το δικαίωμα
στους πρόσφυγες να αποκτήσουν πρόσβαση σε τροφή, κουβέρτες και σκηνές.

Το δράμα

Ανάμεσα σε αυτά που χρειάζονται απεγνωσμένα οι πρόσφυγες είναι κατάλληλο
καταφύγιο. Συνολικά, δεκατέσσερις χιλιάδες σκηνές, ανθεκτικές στις κακές
καιρικές συνθήκες. Φεύγοντας από την περιοχή, μια γυναίκα μας πλησιάζει,
τραβώντας απελπισμένη τα ρούχα της σε μια προσπάθεια να την προσέξουμε. «Με
αυτό ήρθα πριν από τρεις μήνες», λέει με τα μάτια γεμάτα δάκρυα, «και αυτό έχω
σήμερα». Τη ρωτώ τι χρειάζεται περισσότερο. «Τα πάντα», μου απαντά.