Δυσοίωνες προβλέψεις

Τη μια μέρα δήλωνε πως «όσο το επιθυμεί ο λαός, θα τον υπηρετώ» και την
επομένη, πως «η εποχή των ευθυνών και των υψηλών αξιωμάτων δεν είναι αιώνια».
Ουδείς λοιπόν γνώριζε μετά βεβαιότητος αν θα διεκδικούσε τελικά μια δεύτερη
θητεία. Μέχρι χθες.

Οι προεδρικές εκλογές του Ιράν θα διεξαχθούν στις 8 Ιουνίου, χθες ήταν η πρώτη
ημέρα για την κατάθεση υποψηφιότητας. 35 περίπου Ιρανοί υπέβαλαν τα απαραίτητα
δικαιολογητικά στο υπουργείο Εσωτερικών της χώρας και ο νυν πρόεδρος, Μοχαμάντ
Χαταμί, επρόκειτο, σύμφωνα με εκπρόσωπο του υπουργείου, να πράξει το ίδιο.

Οι αμφιβολίες που εκφράζονταν γύρω από την υποψηφιότητά του δεν αφορούν και
τις πιθανότητες (επαν)εκλογής του: ο Χαταμί παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλής και
δεν υπάρχει κάποιος αντίπαλος ικανός να τον απειλήσει. Υπάρχουν, όμως, πολλοί
«αντίπαλοι» ικανοί να συνεχίσουν να εμποδίζουν τη μεταρρυθμιστική του
προσπάθεια.

Οι δυσκολίες

Η ιστορία, άλλωστε, αποδεικνύει, ότι η μεταρρύθμιση του Ιράν δεν είναι εύκολη
υπόθεση: οι περισσότεροι από αυτούς που το επεχείρησαν είχαν τραγικό τέλος. Το
1851, ο εκσυγχρονιστής βεζίρης Αμίρ Καμπίρ δολοφονήθηκε στο μπάνιο του. Έναν
αιώνα αργότερα, στις 13 Αυγούστου 1953, ο εθνικιστής Μοσαντέκ ανατράπηκε από
πραξικόπημα και πέθανε εξόριστος στο χωριό του. Ποιο θα είναι το μέλλον του
Χαταμί; Λίγες εβδομάδες πριν από τις εκλογές, διαγράφεται δυσοίωνο.

Στα τέσσερα χρόνια της θητείας του, αυτός ο νεωτεριστής κληρικός, που
συγκλόνισε την πολιτική σκηνή της χώρας υποσχόμενος ένα κράτος δικαίου,
συνάντησε πολλές δυσκολίες και πέτυχε λιγοστά αποτελέσματα.

Το μεγάλο του έργο έπρεπε να είναι η φιλελευθεροποίηση του Τύπου. Η δικαστική
εξουσία, όμως, που παραμένει στα χέρια των συντηρητικών αντιπάλων του, έκλεισε
περίπου τριάντα έντυπα μέσα σε λίγους μήνες.

Στο «στρατόπεδο» των οπαδών του εντάχθηκε μία ομάδα διανοουμένων ικανών να
αναλύουν τα κακώς κείμενα της ιρανικής κοινωνίας και να την οδηγήσουν στον 21ο
αιώνα. Η δικαστική εξουσία, όμως, φυλάκισε δεκάδες από αυτούς.

Ο Χαταμί κήρυσσε την ανεκτικότητα απέναντι στους φιλελεύθερους πολιτικούς· οι
φιλελεύθεροι πολιτικοί είναι σήμερα θύματα ενός διωγμού άνευ προηγουμένου ­ 42
νέες συλλήψεις έγιναν στις 7 Απριλίου.

Πώς εξηγείται αυτή η αδυναμία του Ιρανού προέδρου; Η εξουσία βρίσκεται σε άλλα
χέρια ­ και εν πρώτοις στα χέρια του πνευματικού ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ.
Θεωρητικά, ο Χαμενεΐ είναι παντοδύναμος: εκτός από τις Ένοπλες Δυνάμεις, τις
ισλαμικές πολιτοφυλακές, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο ή τα χιλιάδες τζαμιά που
υπάγονται απευθείας σε αυτόν, κάθε κυβερνήτης επαρχίας και κάθε υπουργός έχει
από δίπλα έναν εκπρόσωπό του.

Ο αγώνας κατά του Χαταμί επαινείται συχνά από τον Χαμενεΐ ­ και διεξάγεται
κατά κύριο λόγο από τη δικαστική εξουσία. Πολυάριθμοι δικαστές ακολουθούν
πιστά τις προσταγές των υπερσυντηρητικών αγιατολάχ. Κι όταν δεν έχουν λόγο,
όπως στην περίπτωση του κοινοβουλευτικού έργου, επεμβαίνει το Ισλαμικό
Συμβούλιο Εποπτείας, το οποίο φροντίζει να «καταπνίγει» συστηματικά κάθε
μεταρρυθμιστική προσπάθεια.

Και μία γυναίκα!

Περίπου 35 άτομα κατέθεσαν χθες υποψηφιότητα στο υπουργείο Εσωτερικών για τις
προεδρικές εκλογές της 8ης Ιουνίου. Ανάμεσά τους, ένας μικροπωλητής, ένας
οδοκαθαριστής, ένας μεταρρυθμιστής εκδότης και… μία γυναίκα! Για δεύτερη
φορά στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, μία γυναίκα αποφάσισε να
διεκδικήσει την Προεδρία. Πρόκειται για τη 42χρονη δημόσια υπάλληλο Φαχράντ
Χοσραβί, την οποία το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων της χώρας περιέγραψε ως
«φιλελεύθερη».

Προσερχόμενη στο υπουργείο Εσωτερικών, η Χοσραβί μοίρασε στους δημοσιογράφους
και στους αξιωματούχους μπουκέτα από λουλούδια. «Εφ’ όσον οι γυναίκες έχουν το
δικαίωμα να ψηφίζουν, έχουν και το δικαίωμα να θέτουν υποψηφιότητα», δήλωσε.
Απομένει να δούμε αν συμφωνεί και το Ισλαμικό Συμβούλιο Εποπτείας. Αυτό είναι
που εγκρίνει ή απορρίπτει τις υποψηφιότητες. Θα ανακοινώσει τις αποφάσεις του
στις 18 Μαΐου. Και είναι πολύ πιθανόν να επικαλεστεί και πάλι την «ασάφεια του
νόμου», προκειμένου να απορρίψει τη Φαχράντ Χοσραβί ­ όπως έκανε και με την
πρώτη Ιρανή που έθεσε υποψηφιότητα, το 1997.

Η εμπειρία, οι φόβοι και οι υποσχέσεις

Ο Χαταμί, λοιπόν, εφόσον φυσικά επανεκλεγεί, έχει δύσκολο έργο μπροστά του.

Ο ίδιος φέρεται να φοβάται πως, αν συνεχίσει να αθετεί (άθελά του) τις
υποσχέσεις για μεταρρύθμιση, θα απογοητεύσει οριστικά τον λαό του.

Διαθέτει, όμως, πλέον μεγαλύτερη πείρα, υποστηρίζουν οι σύμμαχοί του και θα
βαδίσει με μεγαλύτερη προσοχή προς τους στόχους του.