Διαβάστε τι υπογράφετε

Οι περισσότεροι από τους όρους που περιλαμβάνονται σε μια σύμβαση
καταναλωτικού ή στεγαστικού δανείου αφορούν στην προστασία της τράπεζας. Από
την πρώτη στιγμή που κάποιος θα αποφασίσει να λάβει ένα στεγαστικό δάνειο για
την αγορά, επέκταση ή επισκευή κατοικίας ή ένα καταναλωτικό δάνειο για την
αγορά οικιακού εξοπλισμού, για παράδειγμα, θα πρέπει να επιδιώκει την καλύτερη
και αναλυτικότερη ενημέρωσή του σε ό,τι αφορά το δάνειο αυτό, ώστε να γνωρίζει
επακριβώς τις υποχρεώσεις αλλά και τις απαιτήσεις που μπορεί να έχει από την
τράπεζα, με βάση τη σύμβαση που υπογράφει. Ενδεχομένως η ενημέρωση, που θα
γίνει από κάποιον υπάλληλο της τράπεζας στην οποία θα απευθυνθεί, σχετικά με
τους όρους του δανείου να είναι δυσνόητη. Άλλοτε, πάλι, ο ενδιαφερόμενος
δανειολήπτης θα πρέπει μόνος του να διαβάσει και να κατανοήσει τους όρους της
σύμβασης, καθώς δεν υπάρχουν πάντα οι κατάλληλα ενημερωμένοι και εκπαιδευμένοι
υπάλληλοι που θα μπορέσουν να λύσουν κάθε απορία και να δώσουν όλες τις
απαντήσεις που χρειάζονται.

Το καλύτερο είναι ο ενδιαφερόμενος δανειολήπτης να ζητεί τη συμβουλή
δικηγόρου, ο οποίος είναι σε θέση και να «αποκωδικοποιήσει» τους όρους που
περιλαμβάνονται στα συμβόλαια ή και να ζητήσει διευκρινίσεις σε σημεία που
μπορεί να αποδειχθούν «επικίνδυνα» στο μέλλον. Συνήθως αυτό δεν γίνεται και οι
δανειολήπτες περιορίζονται στις νομικές υπηρεσίες των τραπεζών, που όμως
λειτουργούν για λογαριασμό των ιδρυμάτων και όχι των δανειοληπτών.

Αν ο δανειολήπτης είναι τυπικός και αποπληρώνει εγκαίρως τις τοκοχρεολυτικές
δόσεις μέχρι τη λήξη του συμβολαίου, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Αν, όμως,
δεν ανήκει στην ομάδα των δανειοληπτών που είναι ιδιαίτερα τυπικοί, ίσως και
λόγω οικονομικών προβλημάτων που ενδέχεται να παρουσιαστούν μετά τη λήψη του
δανείου, θα πρέπει να γνωρίζει ότι οι όροι που καλείται να προσυπογράψει (και
δεν αποτελούν προϊόν διαπραγμάτευσης, στις περισσότερες περιπτώσεις) δεν του
αφήνουν κανένα περιθώριο καθυστέρησης στην καταβολή των δόσεων, ανεξάρτητα από
τον λόγο στον οποίο μπορεί να οφείλεται η καθυστέρηση της πληρωμής.

Στις περισσότερες συμβάσεις, κυρίως των στεγαστικών δανείων, μεταξύ άλλων
πρέπει να αναφέρεται και το όνομα ενός εγγυητή, ο οποίος υπογράφει και
εγγυάται υπέρ του οφειλέτη για την κανονική εξυπηρέτηση του δανείου και την
εξόφλησή του. Στους όρους των συμβάσεων αναφέρεται ότι, σε περίπτωση που η
τράπεζα διαπιστώσει ότι το ποσό του δανείου ή μέρος αυτού δεν χρησιμοποιήθηκε
σε «εύλογο χρόνο» για την αγορά του ακινήτου που αναγράφεται στη σύμβαση,
μπορεί να την καταγγείλει και να καταστήσει το δάνειο ληξιπρόθεσμο και
απαιτητό, προσαυξημένο μάλιστα με τους τόκους έξι μηνών επί της αξίας του
δανείου. Οι τράπεζες, για την εξασφάλισή τους, ζητούν την προσημείωση ή την
υποθήκη του ακινήτου σε ύψος 120% έως 130% της αξίας του δανείου.

Στις περιπτώσεις που γίνεται τμηματική καταβολή του δανείου και εφόσον ο
οφειλέτης καθυστερεί την εξόφλησή του, η τράπεζα έχει το δικαίωμα να μην
καταβάλει το υπόλοιπο του δανείου αλλά να το πιστώσει με το μη εκταμιευμένο
κεφάλαιο. Και αυτό το δικαίωμα περιλαμβάνεται στους όρους που υπογράφει ο
δανειολήπτης.

Πάντως, παρά το γεγονός ότι οι τράπεζες λέγεται ότι «δένουν» από όλες τις
πλευρές τους δανειολήπτες, με ιλιγγιώδεις ρυθμούς συνεχίζουν να δανείζονται οι
Έλληνες, οι οποίοι στο τέλος του 2000 χρωστούσαν για στεγαστικά και
καταναλωτικά δάνεια το ποσό των 4,4 τρισεκατομμυρίων δραχμών. Σύμφωνα με τα
στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, τον Δεκέμβριο του 2000 τα υπόλοιπα των
καταναλωτικών δανείων αυξήθηκαν κατά 43% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του
1999, φθάνοντας το 1,79 τρισ. δρχ. και τα υπόλοιπα στα στεγαστικά δάνεια
αυξήθηκαν κατά 33,2%, φθάνοντας τα 2,6 τρισ. δρχ.

Ο ανατοκισμός

Επίσης, με την υπογραφή της σύμβασης, ο δανειολήπτης συμφωνεί ότι σε περίπτωση
καθυστέρησης καταβολής των δόσεων του δανείου θα χρεώνεται «αυτοδικαίως» για
τα καθυστερούμενα ποσά, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση, με τόκους υπερημερίας,
που σήμερα ανέρχονται στο επιτόκιο του δανείου προσαυξημένο κατά 2,5%. Οι
καθυστερούμενοι τόκοι εντοκίζονται από την πρώτη μέρα της καθυστέρησης
καταβολής τους, ενώ κάθε εξάμηνο προστίθενται στο ληξιπρόθεσμο κεφάλαιο. Οι
όροι των συμβολαίων που οι δανειολήπτες υπογράφουν αναφέρουν ρητώς ότι όλοι οι
όροι της σύμβασης είναι ουσιώδεις σε περίπτωση παράβασής τους. Μάλιστα, ο
οφειλέτης αναγνωρίζει ότι, σε περίπτωση καθυστέρησης στην καταβολή των δόσεων,
κάθε καταβολή του στην τράπεζα θα εξοφλεί κατά σειράν τους καθυστερούμενους
τόκους υπερημερίας, τους συμβατικούς τόκους, τα οφειλόμενα έξοδα και τέλος το
καθυστερούμενο κεφάλαιο.

Πρόωρη αποπληρωμή

Ανάλογα με τη σύμβαση, ο δανειολήπτης έχει δικαίωμα για πρόωρη αποπληρωμή του
κεφαλαίου του δανείου που έχει πάρει. Κάθε τράπεζα έχει διαφορετική πολιτική,
όμως κατά βάση όλες σχεδόν δίνουν το δικαίωμα αποπληρωμής, ολικά ή μερικά, για
το μη ληξιπρόθεσμο κεφάλαιο του δανείου, μαζί με τους τόκους που έχουν
υπολογισθεί για το διάστημα που το δάνειο «τρέχει». Οι τράπεζες έχουν δικαίωμα
να επιβάλουν ποινή πρόωρης εξόφλησης του δανείου, το ποσοστό της οποίας
διαφέρει από τράπεζα σε τράπεζα.

Καταγγελία σύμβασης και προσωπικά δεδομένα

* Σε γενικές γραμμές οι τράπεζες έχουν το δικαίωμα καταγγελίας της σύμβασης
ενός δανείου, όταν οποιοδήποτε ποσό της οφειλής δεν καταβληθεί εμπρόθεσμα στην
τράπεζα, αν ο οφειλέτης ή ο εγγυητής παραβούν οποιαδήποτε συμφωνία ή υποχρέωση
από τους όρους που περιλαμβάνει η σύμβαση, αλλά και αν οποιαδήποτε υπεύθυνη
δήλωση ή άλλη βεβαίωση που έχει προσκομίσει ο δανειολήπτης ή ο εγγυητής
αποδειχθεί ότι είναι ανακριβής. Επίσης, όταν ο οφειλέτης δεν προσκομίσει στην
τράπεζα τα απαραίτητα δικαιολογητικά ή στοιχεία που αποδεικνύουν τη χρήση του
δανείου (π.χ. τιμολόγια αγοράς ειδών).

* Στις συμβάσεις των δανείων περιλαμβάνεται, πλέον, όρος που αφορά τη
δημοσιοποίηση των προσωπικών δεδομένων του δανειολήπτη. Συγκεκριμένα, τα
προσωπικά δεδομένα, στα οποία συμπεριλαμβάνονται τα στοιχεία συναλλακτικής
συμπεριφοράς των δανειοληπτών, επιτρέπεται να ανακοινώνονται προς τρίτους,
όπως είναι τα διατραπεζικά συστήματα συναλλαγών και τα αρχεία πληροφοριών, με
σκοπό την προστασία της εκτέλεσης των συναλλαγών και της τραπεζικής πίστης.
Μάλιστα, στην περίπτωση που η τράπεζα δεν έχει αντίθετη εντολή από τον
δανειολήπτη, μπορεί να χρησιμοποιεί τα προσωπικά δεδομένα με σκοπό την
προώθηση, από απόσταση, των δικών της χρηματοοικονομικών προϊόντων. Σε
αντίθετη περίπτωση, οι δανειολήπτες θα πρέπει να δηλώσουν ότι δεν θέλουν να
χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτόν τα προσωπικά τους δεδομένα.