ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι κυβερνήσεις στην Ελλάδα

Θεωρώ το έργο του Α. Μακρυδημήτρη «Οι Πρωθυπουργοί της Ελλάδος» (εκδ.
Σιδέρη, 1997) ένα από τα καλύτερα βιβλία πολιτικής επιστήμης που έχουν γραφεί
στην Ελλάδα. Παρ’ ότι το έχω μελετήσει, όποτε βρίσκω ευκαιρία ξαναδιαβάζω
κάποιες από τις σελίδες του. Τις προάλλες λοιπόν φυλλομετρούσα τους πίνακές
του με τα πολιτεύματα βάσει των οποίων διακυβερνήθηκε η Ελλάδα, τους αρχηγούς
του κράτους, τις εκλογές κ.ο.κ.

Για αρκετή ώρα έμεινα στον κατάλογο του συνολικού χρόνου που διήνυσαν Έλληνες
και Βαυαροί πολιτικοί στην πρωθυπουργία της χώρας. Μια πρώτη σκέψη που αβίαστα
προκύπτει από την παρατήρηση αυτού του καταλόγου είναι πως η μη δημοκρατική
(δηλαδή η χωρίς εκλογές) άσκηση της εξουσίας στην Ελλάδα υπήρξε περιθωριακό
φαινόμενο. Οι μη δημοκρατικές κυβερνήσεις ήταν λίγες και μικρές σε διάρκεια
(κυρίως οι δικτατορίες των συνταγματαρχών, του Ι. Μεταξά και του Θ. Πάγκαλου).

Η δεύτερη σκέψη που επίσης προκύπτει διά γυμνού οφθαλμού είναι ότι η
κυβερνητική σταθερότητα ήταν δυστυχώς σπάνιο φαινόμενο. Και λέω δυστυχώς,
γιατί η πρόοδος της Ελλάδας επιτεύχθηκε μόνο στις περιόδους της σταθερότητας
των κυβερνήσεων (περίοδοι Χ. Τρικούπη, Ελ. Βενιζέλου, Κ. Καραμανλή, Α.
Παπανδρέου, Κ. Σημίτη). Είναι χαρακτηριστικό ­ για τη θεμελίωση του ανωτέρω
συμπεράσματος, ότι δηλαδή στην ελληνική πολιτική ιστορία ο κανόνας δυστυχώς
υπήρξε η κυβερνητική αστάθεια ­ το εξής στατιστικό στοιχείο: στα 173 χρόνια
του ελληνικού κράτους παρήλασαν 173 κυβερνήσεις. Η δε στατιστική αυτή θα ήταν
ακόμη χειρότερη, εάν δεν είχε μεσολαβήσει η σταθερή Γ’ Ελληνική Δημοκρατία. Ως
γνωστόν, από το 1974 και επί είκοσι επτά συναπτά έτη είχαμε μόνο δεκατρείς
κυβερνήσεις (εκ των οποίων οι τέσσερις το πολυτάραχο 1989-90).

Τα ανωτέρω συμπεράσματα θεμελιώνονται ακόμη περισσότερο και με την παρατήρηση
ότι ο Κ. Μητσοτάκης με τριάμισι μόλις χρόνια πρωθυπουργίας (1990 – 1993) είναι
ο δέκατος έβδομος μακροβιότερος Έλληνας πρωθυπουργός! Αξιοσημείωτο επίσης
είναι ότι ο Κ. Σημίτης με πέντε χρόνια και τρεις μήνες πρωθυπουργίας είναι ο
ένατος Έλληνας πρωθυπουργός. Και η προσμέτρηση της παρούσας θητείας του και
μόνο, με οκτώ έτη πρωθυπουργίας, θα τον φέρει προς τον παρόν στην πέμπτη θέση,
πίσω από τον Κ. Καραμανλή (δεκατρία χρόνια), τον Ελ. Βενιζέλο (δωδεκάμισι
χρόνια), τον Χ. Τρικούπη (περίπου έντεκα χρόνια) και τον Α. Παπανδρέου (δέκα
χρόνια).

Καλό θα είναι λοιπόν οι οποιεσδήποτε αποτιμήσεις του ελληνικού
κοινοβουλευτικού πολιτεύματος και του ελληνικού Συντάγματος να γίνονται με
κριτήριο τα διδάγματα της ιστορίας. Αυτά θα έπρεπε να εξετάζουν ­ και αν
μπορούσαν ας τα ανασκεύαζαν ­ όσοι έκριναν την πρόσφατη αναθεώρηση του
Συντάγματός μας ως άτολμη, επειδή π.χ. δεν έθιξε ζητήματα που αφορούν την
άμεση εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας (πρόταση της Ν.Δ.) ή τη συνταγματική
καθιέρωση της απλής αναλογικής (πρόταση της Αριστεράς).

Η αναθεώρηση του 2001 είχε ως μοναδική στόχευση τη λειτουργικότερη ελληνική
πολιτεία, δηλαδή την καλύτερη λειτουργία τόσο του κράτους όσο και της
κοινωνίας. Και αν δεν επέφερε αλλαγές στους όρους λειτουργίας του
κοινοβουλευτικού μας πολιτεύματος, αυτό έγινε γιατί τέτοιες αλλαγές στον
προηγμένο δυτικό κόσμο ο άνθρωπος δεν έχει ακόμη ανακαλύψει. Μ’ άλλα λόγια, η
ιστορία των θεσμών δεν είναι απλή ιστορία των βουλήσεων γι’ αυτούς. Είναι η
ιστορία των αλλαγών που πραγματοποιήθηκαν. Όσοι δε προσπάθησαν να φανούν
νεωτεριστές φέρνοντας στην επικαιρότητα θεσμούς που ξεπεράστηκαν, επειδή
γεννούσαν πολιτικές κρίσεις και αναποτελεσματικότητα, χωρίς να το θέλουν και
χωρίς να το καταλαβαίνουν καθίστανται επικίνδυνοι.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι βουλευτής, αναπληρωτής καθηγητής
Συνταγματικού Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο