Ευκαιρία για συνολική αναδόμηση

Το αίτημα των ΤΕΙ να ενταχθούν στην Ανώτατη Εκπαίδευση αποτελεί, κατά την
άποψή μας, χρυσή ευκαιρία για αναδιάρθρωση ολόκληρη του χώρου της
μεταλυκειακής εκπαίδευσης. Όντως, οι εξελίξεις που συντελέστηκαν (διεθνώς) τα
τελευταία χρόνια στον χώρο της μετα-Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, οι μεγάλες
ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας για στελέχη υψηλών προδιαγραφών και
ανθρώπινο δυναμικό με εξειδικευμένη κατάρτιση, οι τάσεις που διαμορφώνονται
στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ανασυγκρότηση και ομογενοποίηση του
χώρου της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και το χάος που επικρατεί στον χώρο αυτό
στην Ελλάδα, θέτουν κατά τρόπο επιτακτικό το αίτημα για συνολικό σχεδιασμό και
αναδόμηση του χώρου της μεταλυκειακής εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Όπως είναι γνωστό, στον χώρο αυτό, εκτός από τα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ,
λειτουργεί ένα σύνολο από εκπαιδευτικές μονάδες, όπως τα ΙΕΚ (Ινστιτούτα
Επαγγελματικής Κατάρτισης, δημόσια και ιδιωτικά), τα ΚΕΣ (Κέντρα Ελευθέρων
Σπουδών) και διάφορες αναγνωρισμένες ή μη επαγγελματικές Σχολές. Οι μονάδες
αυτές δέχονται κάθε χρόνο πολλές χιλιάδες σπουδαστές, ενώ στο μεγαλύτερο μέρος
τους λειτουργούν χωρίς γνωστό θεσμικό πλαίσιο και με αδιευκρίνιστα
εκπαιδευτικά πρότυπα και standards. Ο μεγάλος αριθμός των σπουδαστών, τα
οικονομικά συμφέροντα που δραστηριοποιούνται στον χώρο, αλλά και οι ανάγκες
της οικονομίας ασκούν πιέσεις στο σύνολο του συστήματος για αναβάθμιση του
status όλων των μονάδων, έστω και τυπική.

Την περίοδο αυτή το θέμα «ανωτατοποίηση» των ΤΕΙ έχει τεθεί κατά τρόπο
επιτακτικό. Ειδικότερα από τα ΤΕΙ, που διεκδικούν ισοτιμία με τα ΑΕΙ και
μάλιστα χωρίς εξαιρέσεις και καμία αξιολόγηση, η οποία θα διασφάλιζε και την
ουσιαστική τους αναβάθμιση. Είναι περισσότερο από βέβαιο ότι πολύ σύντομα
ανάλογο αίτημα θα προβληθεί και από τα Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών, τα οποία θα
διεκδικήσουν να αναγνωριστούν ως ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Ας μην υποστηρίξουν
ορισμένοι ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει επειδή απαγορεύεται από το Σύνταγμα. Η
φόρμουλα είναι έτοιμη και ακούει στο όνομα της συνεργασίας των ΚΕΣ με
Πανεπιστήμια των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για τριτοκλασάτα
ιδρύματα που εμπορεύονται το όνομα του Πανεπιστημίου χωρίς αιδώ. Η Ελλάδα έχει
υποχρέωση να καταγγείλει τα «Πανεπιστήμια» αυτά στα όργανα της Ε.Ε., στις
χώρες στις οποίες ανήκουν, αλλά και στη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα.

Με τον τρόπο που η ελληνική πολιτεία (δεν) διαχειρίζεται την κατάσταση στον
χώρο της μεταλυκειακής εκπαίδευσης, δεν είναι παράλογο να υποστηρίξει κανείς
ότι με κάποια απόσταση χρόνου θα προβάλουν αίτημα για «ανωτατοποίηση» τα ΙΕΚ,
αλλά (γιατί όχι) και διάφορες μέσου επιπέδου επαγγελματικές Σχολές. Στο σημείο
αυτό είναι σκόπιμο να αναφερθεί ότι ένα από τα βασικά επιχειρήματα που
επικαλούνται τα ΤΕΙ, προκειμένου να στηρίζουν το αίτημα της ένταξής τους στην
Ανώτατη Εκπαίδευση, είναι ότι υπάρχουν κάποια Τμήματα στα ΤΕΙ που είναι εξίσου
καλά με αντίστοιχα Τμήματα των ΑΕΙ. Μολονότι δεν γνωρίζω το θέμα δεν θα
αμφισβητούσα τον ισχυρισμό τους. Όμως, αν κάτι τέτοιο συμβαίνει, το ορθότερο
θα ήταν να ελέγξει η πολιτεία τα Τμήματα των ΑΕΙ για το επίπεδο των σπουδών
που προσφέρουν. Αν πράγματι προσφέρουν υποβαθμισμένες σπουδές θα πρέπει να τα
αναβαθμίσει ή ακόμη και να τα καταργήσει. Διαφορετικά με παρόμοια λογική
ορισμένα ΙΕΚ θα ισχυριστούν ότι έχουν Τμήματα στα οποία οι σπουδές βρίσκονται
σε καλύτερο επίπεδο από το επίπεδο σπουδών ορισμένων ΤΕΙ και θα έχουν δίκιο.
Είναι φανερό πως η συνέχιση της επιχειρηματολογίας στην ίδια κατεύθυνση θα
οδηγήσει σε παραλογισμούς.

Αν ως χώρα θέλουμε ένα σύστημα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στο ύψος των
απαιτήσεων της σύγχρονης κοινωνίας της γνώσης και της παγκοσμιοποιημένης
οικονομίας, ικανό να ανταποκριθεί στις ανάγκες που έχει η χώρα για
εκσυγχρονισμό και πρόοδο σε όλους τους τομείς, είναι απαραίτητο να εντάξουμε
όλες τις πρωτοβουλίες και όλες τις προσπάθειες για αναμόρφωση και αναβάθμιση
της μετα-Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στο πλαίσιο ενός συνολικού σχεδιασμού
ολοκλήρου του χώρου. Η σχετική νομοθετική παρέμβαση πρέπει να γίνει σύντομα,
να προβλέπει διαβαθμίσεις του συνόλου των μονάδων (από τα ΑΕΙ μέχρι και την
τελευταία εκπαιδευτική μονάδα), να κατανέμει ρόλους και ευθύνες, να δημιουργεί
διαύλους επικοινωνίας μεταξύ των μονάδων του συστήματος και να εισάγει την
αρχή της αξιολόγησης ως κυρίαρχο μοχλό διασφάλισης σπουδών ποιότητας και
αποτελεσματικής χρήσης των πόρων στο σύνολο του συστήματος. Στο πλαίσιο μιας
τέτοιας προσπάθειας πρέπει να αξιολογηθούν όλα τα Τμήματα όλων των ιδρυμάτων
(ΑΕΙ, ΤΕΙ, ΙΕΚ, ΚΕΣ, Επαγγελματικών Σχολών). Αν κάποια Τμήματα παρέχουν
σπουδές χαμηλού επιπέδου σε σχέση με την αποστολή τους να αναβαθμισθούν ή να
καταργηθούν.

Δεν είναι δυνατόν ένα τόσο σημαντικό για το μέλλον του τόπου θέμα να
αντιμετωπίζεται με αδράνεια, με αποσπασματικές λύσεις, με συνδικαλιστικές
παρεμβάσεις και με γνώμονα τα συντεχνιακά συμφέροντα ορισμένων επαγγελματικών
ομάδων και κάποιων οικονομικών παραγόντων. Στο πλαίσιο μιας πρωτοβουλίας της
έκτασης και της σοβαρότητας που προτείνεται εδώ είναι αναγκαίο να γίνουν
επιλογές στρατηγικού χαρακτήρα, συνεπείς με τις μακροχρόνιες επιδιώξεις της
χώρας και να αναζητηθούν οργανωτικά σχήματα, μηχανισμοί και πηγές
χρηματοδότησης που θα διασφαλίζουν υψηλό επίπεδο σπουδών, ευελιξία στη λήψη
των αποφάσεων, αποτελεσματικότητα στη χρήση των πόρων και ικανότητα έγκαιρης
προσαρμογής των μονάδων του συστήματος στις μεταλλαγές του περιβάλλοντος, οι
οποίες στο μέλλον αναμένεται να είναι πιο συχνές και περισσότερο
ριζοσπαστικές.

Τέλος, η εποπτεία ολόκληρου του μεταλυκειακού χώρου (σε αντίθεση με αυτό που
συμβαίνει σήμερα) είναι απαραίτητο να υπαχθεί στην αρμοδιότητα του υπουργείου
Παιδείας, ενώ η διαχείριση του συστήματος πρέπει να ανατεθεί σε ευέλικτα
όργανα στα οποία θα μετέχουν εκπρόσωποι όλων των ιδρυμάτων με προέχουσα (για
ευνόητους λόγους) την εκπροσώπηση των Πανεπιστημίων.

Ο Ανδρέας Κιντής είναι πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.