«Μπροστά στους Αγίους φιληθείτε…»

Τη φυσιογνωμία του ελληνικού Πάσχα δίνουν με τον δικό τους ξεχωριστό τρόπο
οι ημερήσιες εφημερίδες της Αθήνας και τα περιοδικά κατά την περίοδο
1920-1960.

Το Δράμα του Ιησού παρουσιάζει ο ακαδημαϊκός Σπύρος Μελάς ως βασικό θέμα στην εφημερίδα «Αθηναϊκά ΝΕΑ» (Μεγάλη Παρασκευή, 10 Απριλίου 1936)

Το Πάσχα θεωρείται η δημοφιλέστερη ελληνική γιορτή, πρώτα πρώτα γιατί
γιορτάζεται την άνοιξη (εποχή που από την αρχαιότητα συγκινεί τους Έλληνες)
και ο συμβολικός γιορτασμός της εποχής αυτής πλουτίζει με λογής έθιμα το
ελληνικό εορτολόγιο (αρχαίο και σημερινό) τους μήνες της άνοιξης. Ο δεύτερος
λόγος είναι επειδή η εβδομάδα του Πάσχα εκφράζει το «Πάθος» ενός Θεού, ο
οποίος ­ κατά τον λαογράφο Κωνσταντίνο Ρωμαίο ­ είναι νέος στα χρόνια, είναι
ωραίος, και όπου ενώ το τραγικό στοιχείο κορυφώνεται με τον μαρτυρικό θάνατο,
η «λύση» της τραγωδίας δίνεται με την Ανάσταση και τον θρίαμβο.

Μια σύνθεση (γράφημα της εποχής του 1930) με το Χριστός Ανέστη (και με έντονο το κόκκινο χρώμα) η πασχαλιάτικη έκδοση της εφημερίδας «Ανεξάρτητος» (Κυριακή, 12 Απριλίου 1935)

Η διπλή σημασία της γιορτής του Πάσχα αποτελούσε έμπνευση και κίνητρο
πνευματικό για τους εκδότες και δημοσιογράφους εφημερίδων και περιοδικών. Στη
μεγάλη γιορτή δινόταν προτεραιότητα στα πρωτοσέλιδα και στα εξώφυλλα
περιοδικών. Έγχρωμες φωτογραφίες, πίνακες μεγάλων ζωγράφων με τον Θεάνθρωπο,
σκίτσα, διηγήματα, ρεπορτάζ, άρθρα, επιφυλλίδες, γελοιογραφίες και στίχος
έδιναν έντονα το πασχαλινό χρώμα.

Ξεφυλλίζοντας παλιές εφημερίδες και περιοδικά, αναπολούμε εκείνα τα όμορφα,
φτωχά αλλά ευτυχισμένα χρόνια, και μας κατέχει ένας ρομαντισμός, μια
νοσταλγία. Παρατηρούμε όμως ότι το ίδιο πράγμα συνέβαινε και τις εποχές του
’40, του ’50 και του ’60. Ένας εκ των κορυφαίων χρονογράφων μας, ο αξέχαστος
Παύλος Παλαιολόγος, στο πασχαλιάτικο «Βήμα» του 1950, με γλαφυρό τρόπο, γράφει
πώς γιορταζόταν το Πάσχα το 1900!

Εξώφυλλο του περιοδικού «Ρομάντσο» για το Πάσχα (Απρίλιος 1965)

Οι συγγραφείς, δημοσιογράφοι, χρονογράφοι και ποιητές (πριν από και μετά τον
Πόλεμο) έγραφαν με τη ψυχή τους κείμενα για το Πάσχα. Έδιναν το στίγμα της
μεγάλης γιορτής της Χριστιανοσύνης με τον δικό τους τρόπο. Τα θέματά τους
μπορεί να ήταν γραφικά, αλλά για λόγους συναισθηματικούς προκαλούν ακόμη και
σήμερα ενδιαφέρον. Ξεχωρίζουμε ένα μικρό απόσπασμα από λαογραφικό κείμενο του
Κωνσταντίνου Ρωμαίου στα «ΝΕΑ» του Μεγάλου Σαββάτου (1 Μαΐου 1948): «Το έθιμό
της, που γίνεται κατά τη δεύτερη Ανάσταση το απόγευμα της ημέρας του Πάσχα,
εκφράζει ανωτερότητα ψυχική και υψηλόν ανθρωπισμό.

Στο τέλος της θρησκευτικής τελετής συνηθίζεται καθένας να χαιρετιέται και να
φιλιέται με τον παπά κι αμέσως να παίρνει σειρά, καρτερώντας όλους τους άλλους
συγχωριανούς του να περάσουν να φιλήσουν και να φιληθούν σταυρωτά στα μάγουλα
και ν’ ανταλλάξουν θερμές ευχές και αντ’ ευχές». Πάντως ο Τύπος της εποχής
εκείνης έδινε στον κόσμο, στον λαό να κατανοήσει ότι οι ημέρες του Πάσχα
ξεχωρίζουν από την καθημερινότητα, διαφέρουν από άλλες γιορτές και τόνιζαν το
κατανυκτικό και τελετουργικό μέρος της Μεγάλης Εβδομάδας.

Τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα (Δευτέρα, 10 Απριλίου 1939) η πρώτη σελίδα της απογευματινής εφημερίδας «Ο Τύπος» αφιερωμένη στην Πασχαλιά

Γενικώς οι εφημερίδες, τα περιοδικά και το ραδιόφωνο έκαναν τον κόσμο να
νιώθει μια ανάταση ψυχής και να βλέπει με κάποια αισιοδοξία το μέλλον. Μια
μεγάλη γιορτή που έκανε τους ανθρώπους να αισθάνονται αγαλλίαση.

Είναι πολύ χαρακτηριστικοί οι στίχοι που δημοσιεύονται στην κορυφή της πρώτης
σελίδας της εφημερίδας «Ελεύθερος Άνθρωπος» την Κυριακή του Πάσχα 2 Μαΐου
1935:

«Χριστός Ανέστη νέοι, γέροι και

κόρες όλοι

μικροί, μεγάλοι ετοιμαστείτε

μέσα στις εκκλησίες τις δαφνοφόρες

με το φως της χαράς συμμαζωχτείτε.

Ανοίξτε αγκαλιές ειρηνοφόρες

μπροστά στους Αγίους και φιληθείτε

φιληθείτε γλυκά – γλυκά χείλη με χείλη

πείτε Χριστός Ανέστη εχθροί και φίλοι».