Φυτά, ζώα και πουλιά «μαρτυρούν» ζέστη και ξηρασία

Φυτά, ζώα και πουλιά αισθάνονται την αύξηση της θερμοκρασίας και το
δείχνουν! Η φύση μαρτυράει με τον δικό της τρόπο τις αλλαγές στο κλίμα των
τελευταίων ετών. Οι ελιές καλλιεργούνται σε μέρη που οι κλιματολογικές
συνθήκες ήταν απαγορευτικές για αιώνες. Τα φλαμίνγκος έκαναν φέτος την
εμφάνισή τους γύρω από τη λίμνη του Λαγκαδά. Οι κάμπιες κατακλύζουν, σε
ασυνήθιστα υψηλό βαθμό, τα πευκοδάση και οι καφέ αρκούδες «κοιμούνται»
λιγότερο.

Επιστήμονες βιολόγοι, βοτανολόγοι και δασολόγοι μιλούν στα «ΝΕΑ», καταγράφουν
τις αλλαγές και εξηγούν τις αιτίες και τα αποτελέσματά τους. Οι ιδιαίτερα
υψηλές θερμοκρασίες το περασμένο καλοκαίρι έφεραν τους φοινικόπτερους
(φλαμίνγκος) στη λίμνη του Λαγκαδά. «Από τη ζέστη η λίμνη έμεινε μισή, μόλις
80 εκατοστά νερού, στο οποίο συκγεντρώνονται μεγάλες ποσότητες αλατιού.
Περίπου 10.000 φλαμίνγκος έφθασαν εκεί φέτος», λέει ο πρώην γενικός γραμματέας
της Εταιρείας Προστασίας της Φύσης κ. Γιώργος Σφήκας. Και συμπληρώνει:
«Προηγουμένως το νερό ήταν πολύ και γλυκό. Τα φλαμίνγκος ζουν κυρίως σε ρηχές
λιμνοθάλασσες».

Η έλλειψη χαμηλών θερμοκρασιών και χιονιού σε συνδυασμό με την παρατεταμένη
καλοκαιρία του φετινού χειμώνα κράτησε ξύπνια την καφέ αρκούδα. «Μία από τις
τρεις αρκούδες που παρακολουθούμε στον Γράμμο έπεσε σε χειμερία νάρκη μετά το
πρώτο δεκαήμερο του Ιανουαρίου αντί για τις αρχές Δεκεμβρίου», αναφέρει ο κ.
Γιώργος Μερτζάνης, βιολόγος και επιστημονικός υπεύθυνος στον «ΑΡΚΤΟΥΡΟ». Όπως
σημειώνει ο κ. Μερτζάνης, η καθυστέρηση αυτή ταλαιπώρησε την αρκούδα αφού
χρειάστηκε να αναζητεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα την τροφή της.

Η ξηρασία έδιωξε πουλιά

Σύμφωνα με επιτόπια έρευνα που πραγματοποίησε ο δασολόγος – ορνιθολόγος κ.
Ρήγας Τσιακίρης, τα μικρόπουλα που φώλιαζαν μέχρι πρόσφατα στον Εθνικό Δρυμό
Βίκου-Αώου, δεν εμφανίστηκαν πέρυσι. «Είναι πιθανόν αυτό να οφείλεται στη
μεγάλη ξηρασία που υπήρχε την περασμένη χρονιά. Η περιοχή αυτή ήταν το
νοτιότερο άκρο εξάπλωσης αυτού του είδους πουλιών. Τώρα έχουν μετακομίσει σε
βορειότερα μέρη», λέει ο κ. Τσιακίρης.

Κουκούλια κάλυπταν όλα τα πεύκα. Οι κάμπιες, αν και αποτελούν φυσικό φαινόμενο
για τα πευκοδάση, φέτος εμφανίστηκαν σε τεράστιες ποσότητες.«Εξαιτίας της
ζέστης έγινε νωρίτερα η εκκόλαψη των αυγών, με αποτέλεσμα να έχουμε έκρηξη
κάμπιας στα ορεινά πευκοδάση. Τόσες πολλές κάμπιες για να τραφούν κατατρώγουν
τις πευκοβελόνες και τα νεαρά βλαστάρια», εξηγεί ο κ. Μερτζάνης. Ιδιαίτερα
αυξημένα λόγω της ξηρασίας είναι και τα άσπρα έντομα, σαν στρώμα από μπαμπάκι,
που υπάρχουν πάνω στα πεύκα και παράγουν μέλι.

Αν και οι προπομποί της άνοιξης ήρθαν στην ώρα τους, κάποια σταυροχελίδονα
επισκέφθηκαν την Πλάκα επτά ημέρες νωρίτερα. Ο βιολόγος κ. Γρηγόρης Τσούνης
μελετάει τα χελιδόνια στην Πλάκα τα τελευταία 8 χρόνια. «Φέτος ήταν η πρώτη
χρονιά που ήρθαν στις 21 αντί για τις 28 Μαρτίου. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο
γεγονός ότι δεν συνάντησαν κακό καιρό στη διαδρομή τους. Τώρα όμως οι κρύες
ημέρες του Μαρτίου θα τα καθυστερήσουν στις διαδικασίες της αναπαραγωγής»,
σημειώνει ο κ. Τσούνης.

Ξεράθηκαν πουρνάρια

Ζέστη και ξηρασία επηρεάζουν και τα φυτά. Όπως σημειώνει ο κ. Σφήκας,
ολόκληρες πλαγιές με πουρνάρια, μόλις 30 ετών, στον Υμηττό ξεράθηκαν. Και
προσθέτει ότι «σε μέρη της Μακεδονίας, όπου λόγω του υψομέτρου και του ψυχρού
κλίματος η καλλιέργια ελιάς ήταν αδιανόητη, τα τελευταία χρόνια
πραγματοποιείται και μάλιστα με επιτυχία». Δεν της αρέσουν οι χαμηλές
θερμοκρασίες, κι όμως τώρα φυτρώνει ακόμα και στην Κοζάνη. Ο λόγος για τη
βρωμοκαρυδιά (αείλανθος) που εξαπλώνεται απειλητικά σε όλη την Ελλάδα. «Με τη
ζέστη των τελευταίων ετών το δένδρο αυτό φυτρώνει παντού. Έχει γίνει πλέον ένα
απειλητικό ζιζάνιο που εκτοπίζει τα άλλα είδη», παρατηρεί ο κ. Σφήκας. Τα
φυτά, πάντως, όπως εξηγεί ο κ. Νίκος Χριστοδουλάκης, επίκουρος καθηγητής
Βοτανικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ελέγχουν τις δραστηριότητές τους και τον
κύκλο ζωής τους όχι σύμφωνα με τις καιρικές συνθήκες, αλλά με τη διάρκεια της
ημέρας. «Σε ορισμένες περιπτώσεις βέβαια ο ζεστός καιρός και η υγρασία
έχουν… πείσει κάποια φυτά όπως οι λεύκες να κρατούν το φύλλωμά τους για
μεγαλύτερο χρονικό διάστημα». Ο κ. Χριστοδουλάκης επισημαίνει πως τα
μεσογειακά φυτά, αυτά δηλαδή που αφθονούν στην Ελλάδα, βρίσκονται ακόμη μέσα
στα όρια των δυνατοτήτων τους. «Στα μεσογειακά οικοσυστήματα τα φυτά έχουν
αναπτύξει ανθεκτικότητα στην ξηρασία και έτσι δεν αντιμετωπίζουν ακόμη
προβλήματα. Θα “καταλάβουν” τις αλλαγές του καιρού όταν το κλίμα γίνει ερημικό
και το ύψος των βροχοπτώσεων πέσει κάτω από τα 200 χιλιοστά τον χρόνο».

Αλλάζουν συμπεριφορές

Αφύσικα μεγάλες ποσότητες κάμπιας κατακλύζουν φέτος τα ορεινά πευκοδάση και κατατρώγουν πευκοβελόνες και νεαρά βλαστάρια για να επιβιώσουν

Μεταβολές στη συμπεριφορά ζώων και πτηνών εξαιτίας των κλιματολογικών αλλαγών
τα τελευταία 30 χρόνια παρατηρούνται σε ολά τα μέρη του κόσμου. Μελέτες 25
χρόνων που έγιναν στη Μεγάλη Βρετανία σε 65 είδη μεταναστευτικών πουλιών
έδειξαν ότι το 63% των ειδών φωλιάζουν νωρίτερα. Τα χελιδόνια εμφανίζονται
νωρίτερα 6 ημέρες και οι πεταλούδες 11. Βάτραχοι, φρύνοι και τρίτωνες γεννούν
τα αυγά τους 9 έως 10 ημέρες γρηγορότερα για κάθε 1 βαθμό Κελσίου αύξηση της
θερμοκρασίας.

Σύμφωνα με έρευνα του οργανισμού BirdLife International και του WWF στις
δυτικές ακτές της Αμερικής συνήθιζαν να περνούν την αναπαραγωγική τους περίοδο
έως και 5 εκατομμύρια αιθαλομύχων. Οι αλλαγές της θερμοκρασίας στην επιφάνεια
της θάλασσας έκαναν τον αριθμό αυτό να μειωθεί κατά 90% μέσα σε 7 χρόνια. Στα
δάση ομίχλης της Κόστα Ρίκα η άνοδος της θερμοκρασίας έχει σημάνει την
εξαφάνιση της ορεινής σαύρας και τη μαζική θνησιμότητα των αμφίβιων της
περιοχής (τουλάχιστον το 40% των βατράχων έχει εξαφανιστεί). Η πεταλούδα Edith
εξαφανίζεται με τετραπλάσιους ρυθμούς στο ζεστό Μεξικό ­ το νοτιότερο άκρο
εξάπλωσής της ­ απ’ ό,τι στο βορειότερο σημείο. Οι αναπαραγωγικοί ρυθμοί των
πιγκουίνων της Αδελίας μειώνονται σημαντικά, καθώς οι δριμείς χειμώνες πάγων
δεν είναι πλέον συχνοί στην Ανταρκτική με αποτέλεσμα οι κατάλληλες περιοχές
διατροφής για τους πιγκουίνους να είναι ελάχιστες και μακρινές.