Οι εγγυήσεις του Κράτους Δικαίου

Η πάταξη της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος δεν ήταν ποτέ εύκολη
υπόθεση. Πρόκειται για φαινόμενα που κινούνται στα όρια ακόμη και της…
εγκληματικής δράσης. Προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα «πλοκάμια» της Μαφίας ή
την ωμότητα των τρομοκρατών, τα κράτη δίνουν στον εαυτό τους ασυνήθιστες
νομοθετικές αρμοδιότητες και αυξημένες εξουσίες. Οι πρακτικές αυτές μπορεί να
φέρνουν αποτελέσματα, παραμένουν όμως αμφιλεγόμενες. Σύμφωνα με τους επικριτές
τους, η (έστω και μερική) άρση των εγγυήσεων του κράτους δικαίου δεν είναι
επιτρεπτή σε μια δημοκρατία.

Ο προβληματισμός αυτός καθρεφτίζεται στη δημόσια συζήτηση που έχει ήδη
προκαλέσει ο νέος νόμος για την αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και
της τρομοκρατίας. Η κυβέρνηση Σημίτη (και μαζί της οι Βρετανοί και οι
Αμερικανοί) θεωρούν την ψήφισή του απαραίτητη για την πάταξη της 17Ν, τα μέλη
της οποίας παραμένουν ασύλληπτα επί 25 χρόνια. Πρόκειται για διαπίστωση η
οποία δεν είναι ομόφωνη. Τέσσερα μέλη της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του
υπουργείου Δικαιοσύνης παραιτήθηκαν, ενώ ο νόμος προκαλεί αντιθέσεις και στον
πολιτικό κόσμο που αναμένεται να εκδηλωθούν κατά τη συζήτησή του στη Βουλή.

Τα όρια του νόμου…

ΗΠΑ – Στην τσιμπίδα της Εφορίας. Παρά τις προσπάθειες που κατέβαλαν (και το
αίμα που έχυσαν) οι «αδιάφθοροι» του FBI, η ιταλική Μαφία πιάστηκε τελικά στην
τσιμπίδα της Εφορίας. Ήταν οι φορολογικές παραβάσεις που έστειλαν πίσω από τα
σίδερα της φυλακής τον Αλ Καπόνε, ο οποίος μεσουρανούσε στον υπόκοσμο του
Σικάγου κατά τον Μεσοπόλεμο.

ΙΤΑΛΙΑ – Προφυλάκιση χωρίς όριο. Το κράτος δικαίου απαιτεί να υπάρχει
χρονικό όριο στην προφυλάκιση υπόπτων και, βεβαίως, να απαγγέλλεται εναντίον
τους κατηγορία. Προκειμένου όμως να αντιμετωπίσει τις «Ερυθρές Ταξιαρχίες», η
ιταλική κυβέρνηση άφηνε τα χρόνια της δεκαετίας του ’80 τους συλληφθέντες να
κρατούνται απεριόριστα στη φυλακή μέχρι να αποκαλύψουν ονόματα άλλων.

ΓΕΡΜΑΝΙΑ – Τα «λευκά κελιά». Σε αυστηρή απομόνωση, τα περίφημα «λευκά
κελιά», κρατούνταν οι τρομοκράτες της ομάδας Μπάαντερ – Μάινχοφ μετά τη
σύλληψη και καταδίκη τους από τη Δικαιοσύνη. Η αφόρητη ψυχολογική πίεση
οδήγησε αρκετούς από τους τρομοκράτες στην αυτοκτονία.

ΙΣΡΑΗΛ – Οφθαλμόν αντί οφθαλμού. Με τη λογική της αυτοδικίας αντιμετώπισε
το Ισραήλ τους Παλαιστίνιους τρομοκράτες, εφαρμόζοντας τη βιβλική ρήση
οφθαλμόν αντί οφθαλμού. Ειδικές ομάδες των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων
ενετόπισαν και δολοφόνησαν τον έναν μετά τον άλλο τους μαχητές τής PLO, οι
οποίοι συμμετείχαν στη λεγόμενη «σφαγή του Μονάχου», στην Ολυμπιάδα του 1972.
Στις επιχειρήσεις αυτές κέρδισε τη φήμη του ως στρατιωτικός ο μετέπειτα
πρωθυπουργός Έχουντ Μπαράκ.

ΜΑΙΡΗ ΜΠΟΣΗ

Συγκάλυψη αδυναμιών και άλλοθι

Η εξελικτική πορεία της τρομοκρατίας στην Ελλάδα, μέσω της συνεχούς και
«επιτυχημένης» δράσης της επέφερε σημαντικές αλλαγές τόσο όσον αφορά το νομικό
πλαίσιο που αντιμετώπιζε το φαινόμενο όσο και σε άλλες ειδικές ρυθμίσεις. Η
όποια νομοθετική κινητικότητα διεκατείχετο από το άγχος της ενίσχυσης των
διωκτικών αρχών, ώστε οι τελευταίες να σταθούν στο ύψος του «επιτυχημένου»
παρελθόντος τους. Όπου παρελθόν, βλέπε διώξεις προσανατολισμένες εναντίον
συγκεκριμένου ιδεολογικού χώρου.

Προσεγγίζοντας ιστορικά το ζήτημα, θα αποτελούσε θεμελιώδες σφάλμα η
παράλειψη, τόσο των κοινωνικοπολιτικών αντιλήψεων όσο και των ιδιαιτεροτήτων
που χαρακτήριζαν επί δεκαετίες την εκπαίδευση των στελεχών των διωκτικών αρχών
και οι οποίες ενέτασσαν αυτοδίκαια την τρομοκρατική δραστηριότητα σε «γνώριμα»
και «βατά» ιδεολογικά πλαίσια.

Όσον αφορά την τεχνική αντίληψη του ζητήματος, δεν μπορεί παρά να ξενίζει το
γεγονός ότι το υπερπλήρες νομικό πλαίσιο στο οποίο επί σειρά ετών στηρίζονταν
οι προσπάθειες των διωκτικών αρχών, εμφανίστηκε ξαφνικά παρωχημένο, διάτρητο
και αναποτελεσματικό. Είναι πασιφανές ότι το μήνυμα που εκπέμπεται, είναι ότι
για την αποτυχία ευθύνονται οι νόμοι και στο βάθος κάποιες θεσμικές
κατακτήσεις, οι οποίες εμποδίζουν τις διωκτικές αρχές να διεκπεραιώσουν το
έργο τους. Από τη στιγμή που η χώρα έχει κυρώσει τις ευρωπαϊκές συμβάσεις για
την τρομοκρατία, η αντιμετώπιση του φαινομένου μέσω της δεισιδαιμονίας,
παραπέμπει στη συγκάλυψη άλλου είδους αδυναμιών.

Η διαμόρφωση ενός νέου νομικού πλαισίου, το οποίο εκ των πραγμάτων θα
ταυτίζεται με αυτό των ΗΠΑ ή της Βρετανίας, είναι απόλυτα βέβαιο ότι δεν
συνάδει με την ιστορική και πολιτική εξέλιξη της χώρας, ακόμη και στον τομέα
της πολιτικής βίας.

Επιπλέον, η διεθνής εξέλιξη της βίας, καθώς αποστασιοποιήθηκε από την πολιτική
της υφή, αποτελεί πλέον τμήμα του εγκλήματος, το οποίο, ας σημειωθεί,
απασχολεί μόνο κατασταλτικά τη διεθνή κοινότητα χωρίς τη διάσταση της
πρόληψης. Ως εκ τούτου, η αντιμετώπιση της πολιτικής βίας, την οποία η Ελλάδα
έχει τη μοναδικότητα να διατηρεί επί 26 χρόνια, δεν μπορεί να λειτουργεί ως
άλλοθι για την εισαγωγή νομοθετικών προτύπων που επί της ουσίας αντιμετωπίζουν
διαφορετικό ζήτημα. Εκτός εάν οι στόχοι, όχι βέβαια τυχαία εκ παραδρομής
συγχέονται…

ΝΤΟΡΑ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ

Ευθύνη τής πολιτικής το νομοθετικό πλαίσιο

Η αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας είναι ένα από
τα πιο σημαντικά προβλήματα της εποχής μας. Η τρομοκρατική δράση δεν υπόκειται
σε καμία πολιτική ή κοινωνική λογική. Είναι τυφλή επιλογή και στρέφεται
εναντίον της Δημοκρατίας. Στρέφεται εναντίον της προοπτικής της εθνικής
οικονομίας και της πολιτικής προσέλκυσης επενδύσεων στην Ελλάδα. Υπονομεύει τη
διεθνή θέση της χώρας και πλήττει το κύρος της στη διεθνή κοινότητα. Η Ελλάδα
δεν μπορεί να φαίνεται ως μια χώρα όπου η τρομοκρατία μπορεί να δρα σχεδόν
ανενόχλητη. Η Δημοκρατία πρέπει να αμυνθεί.

Κατά την άποψή μου, το οργανωμένο έγκλημα, και κυρίως η τρομοκρατία, δεν
μπορεί να αντιμετωπισθεί χωρίς ειδικό θεσμικό πλαίσιο. Αυτή είναι η ευθύνη της
πολιτικής και του πολιτικού κόσμου.

Πιστεύω ότι αυτό το νομοθετικό πλαίσιο πρέπει να έχει δύο βασικούς πυλώνες:

Ο πρώτος αφορά τη θωράκιση της Δικαιοσύνης μέσα από την πρόβλεψη η σύνθεση του
δικαστηρίου που θα δικάζει τέτοια εγκλήματα να συγκροτείται μόνο από δικαστές
και όχι από ενόρκους, οι οποίοι πολύ πιο εύκολα μπορούν να απειληθούν.

Ο δεύτερος, μια σειρά μέτρων και ρυθμίσεων που δημιουργούν ένα πλαίσιο
προστασίας για τους μάρτυρες που θα αποφασίσουν να συνεργαστούν για την
εξάρθρωση της τρομοκρατίας, αλλά ταυτόχρονα θα υπάρξουν και οι δυνατότητες
διεξαγωγής ερευνών και αξιοποίησης των όποιων στοιχείων προκύπτουν από αυτές.

Το θεσμικό πλαίσιο μπορεί να συγκροτηθεί με πλήρη και απόλυτο σεβασμό των
ατομικών δικαιωμάτων χωρίς αυθαιρεσίες και παραβιάσεις. Καλόν είναι όμως να
μην ξεχνούμε ότι το πιο σημαντικό ανθρώπινο δικαίωμα είναι το δικαίωμα στη
ζωή. Θα πρόσθετα δε ότι η ασφάλεια και η προστασία της ζωής και των περιουσιών
των πολιτών δεν είναι απλώς ένα αστυνομικό μέτρο.

Πιστεύω ότι ελληνικός λαός ύστερα από πολλές αντιπαραθέσεις έχει
συνειδητοποιήσει την αναγκαιότητα για μια τέτοια πρωτοβουλία. Η κυβέρνηση
οφείλει να εκμεταλλευτεί τη συναίνεση και τη στήριξη που της παρέχει η
συντριπτική πλειοψηφία των πολιτικών και των πολιτικών δυνάμεων της χώρας, για
να προχωρήσει σε αποφάσεις και να υλοποιήσει αυτήν την πολιτική.

Επιβάλλεται από τις εξαγγελίες προθέσεων να περάσουμε στην πολιτική των
αποφάσεων και των έργων για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και του
οργανωμένου εγκλήματος. Το πρώτο βήμα είναι η ψήφιση του νομοθετικού πλαισίου.

LINKS: *www.terrorism.net ­
μια ιστοσελίδα αφιερωμένη στην τρομοκρατία και αντιτρομοκρατία σε όλο τον κόσμο.

Η Μαίρη Μπόση είναι δρ Νομικής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων του
Πανεπιστημίου Θράκης, εδική σε θέματα ειδικής βίας.

Η Ντόρα Μπακογιάννη είναι βουλευτής Α’ Αθηνών της Ν.Δ.