Σχεδιάζοντας τη νέα παιδεία

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λισαβώνας (Μάρτιος 2000) έθεσε έναν κεντρικό στόχο:
Η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) την προσεχή δεκαετία να γίνει η πιο ισχυρή κοινωνία
και οικονομία της γνώσης. Βασικό μέσο για την επίτευξη του στόχου είναι η
ανάπτυξη των δικτύων της διά βίου μάθησης. Για τον σκοπό αυτό διοργανώνεται
αυτό τον καιρό διάλογος στα κράτη-μέλη με βάση το «Μνημόνιο για τη διά βίου
μάθηση» που εξέδωσε η Ε.Ε. Στο πλαίσιο της σχετικής συζήτηση που αρχίζει και
στην Ελλάδα, διατυπώνουμε τις παρακάτω θέσεις:

1. Η κοινωνία της γνώσης δεν αποβλέπει μόνο στην αύξηση των γνώσεων και
των δεξιοτήτων όλων των πολιτών. Αποβλέπει κυρίως στον μετασχηματισμό των
ίδιων των κοινωνιών, ώστε αυτές να λειτουργούν ως οργανισμοί που παράγουν
μάθηση.

2. Η διά βίου μάθηση είναι σχέδιο αναμόρφωσης των εκπαιδευτικών
συστημάτων ώστε αυτά να ανταποκριθούν στη μετάβαση από τη βιομηχανική περίοδο
της σχολιοκεντρικής, βιβλιοκεντρικής εκπαίδευσης, στην ψηφιακή εποχή των
πολυγραμματισμών των δικτυακών – πολυτροπικών λόγων.

Στον ψηφιακό υπερχώρο, η μάθηση δεν περιορίζεται στον χωροχρόνο του σχολείου,
αλλά επεκτείνεται στους νέους χωροχρόνους των δικτυακών ροών της μάθησης.

Ίσως οι νέες μορφές μάθησης (δίκτυα διά βίου, ηλεκτρονική μάθηση, διδασκαλία
με βάση το Διαδίκτυο, εικονικά σχολεία κ.ά.) να αποτελούν προπλάσματα
αναδιοργάνωσης της εκπαίδευσης στα νέα πολυπληροφοριακά – πολυπολιτισμικά
περιβάλλοντα.

3. Η διά βίου μάθηση αποτελεί μια συστημική προσέγγιση. Στη συστημική
θεωρία, η ποιοτική βελτίωση δεν προκύπτει ως άθροισμα επιμέρους βελτιώσεων,
αλλά ως νέος τρόπος σύνδεσής του συνόλου ο οποίος παράγει τη νέα ποιότητα του
συστήματος. Ο νέος τρόπος αλληλοσύνδεσης της διά βίου μάθησης χαρακτηρίζεται
από:

* Το συνεχές του εκπαιδευτικού συστήματος από τη σχολική εκπαίδευση,
την τριτοβάθμια, την κατάρτιση και την εκπαίδευση των ενηλίκων, ώστε να
εξασφαλίζεται η δυνατότητα στο κάθε άτομο να διευρύνει συνεχώς τα μορφωτικά
του εφόδια.

* Τη διαπερατότητα και την αλληλοσυμπλήρωση των εκπαιδευτικών δομών,
ώστε να επιτρέπουν την ανοικτή πρόσβαση στην εκπαίδευση από διαφορετικές
διόδους π.χ. Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Ινστιτούτα διά βίου μάθησης, Σχολεία Β’
Ευκαιρίας, Εκπαίδευση Ενηλίκων, Συστήματα Κατάρτισης κ.ά.

* Κοινές μαθησιακές στρατηγικές οι οποίες διαπερνούν το σύνολο του
εκπαιδευτικού συστήματος.

Στρατηγικές, όπως η οργάνωση των πληφοροριών – γνώσεων, η αξιοποίησή τους σε
διαφορετικά περιβάλλοντα, η επίλυση προβλημάτων, η απόκτηση των νέων
πολυδεξιοτήτων κ.ά.

4. Η διά βίου μάθηση επεκτείνεται σε όλο το εύρος της ζωής. Η
προσέγγιση αυτή ανοίγει ένα νέο χώρο μάθησης, τον χώρο της μη τυπικής
εκπαίδευσης των ποικίλων μορφωτικών οργανισμών και τον χώρο της άτυπης
εκπαίδευσης στην εργασία, την οικογένεια, τις τοπικές κοινότητες, τον ελεύθερο
χρόνο. Οι χώροι αυτοί πρέπει να αναγνωρισθούν ως μορφωτικοί χώροι με την
ανάπτυξη τοπικών δικτύων – πολύκεντρων μάθησης, οικογενειακής μάθησης, πόλεων
της μάθησης κ.ά.

5. Η μάθηση είναι μια κοινωνική λειτουργία, στηρίζεται κατ’ εξοχήν στις
κοινότητες της μάθησης-πράξης στο σχολείο, την εργασία, τις τοπικές κοινωνίες.
Η εποχή μας ευνοεί ιδιαίτερα τη διασπορά της γνώσης στις δικτυακές κοινότητες
της μάθησης.

Αν ο ορίζοντας της εκπαίδευσής μας διευρυνθεί ώστε να συνθέσει σε μια ενότητα
τις τυπικές με τις άτυπες μορφές της, τότε θα έχει συντελεσθεί ένα σημαντικό
βήμα προς τη διά βίου μάθηση με στόχο την κοινωνία, η οποία προσφέρει ίσες
ευκαιρίες συμμετοχής στη γνώση, την εργασία και την ευημερία.

Ο Χρίστος Δούκας είναι Γενικός Γραμματέας Εκπαίδευσης Ενηλίκων του
υπουργείου Παιδείας.