ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παγκόσμια εφημερίδα

Υπάρχουν αρκετά πραγματικά «παγκόσμια» προϊόντα: διαθέσιμα σχεδόν σε όλο
τον πλανήτη, παράγονται ωστόσο τοπικά και βασίζονται στην υπόσχεση – εγγύηση
προς τον καταναλωτή ότι το προϊόν είναι το ίδιο σε όλες τις χώρες. Η ιδέα
αντικατοπτρίζεται κάλλιστα στο σλόγκαν των McDonald’s. Το Big Mac έχει την
ίδια γεύση σε όλο τον πλανήτη. Θα μπορούσε ποτέ μία εφημερίδα να είναι τέτοιο
προϊόν;

Η ιδέα μπορεί να ξαφνιάζει, εν τούτοις δεν πρέπει να λησμονηθεί ότι η ιδέα
ενός ειδησεογραφικού εντύπου που θα κυκλοφορεί και θα διαβάζεται εκτενώς σε
όλο τον πλανήτη έχει απασχολήσει αρκετούς σημαντικούς παίκτες του χώρου. Οι
δύο κολοσσοί της οικονομικής πληροφόρησης, οι «Financial Times» και η «Wall
Street Journal», έχουν προχωρήσει εδώ και μερικά χρόνια σε εκδόσεις ανά ήπειρο
­ το ίδιο έχει πράξει, αρκετά νωρίτερα, ο «Economist». Υπάρχουν αντίστοιχα
εγχειρήματα και στον χώρο της γενικής πληροφόρησης: πέραν της εντυπωσιακής
αποτυχίας της «European», υπάρχει η «International Herald Tribune» ­
συνιδιοκτησίας των «New York Times» και της «Washington Post», δύο εφημερίδων
παγκοσμίου βεληνεκούς ­, που τώρα δοκιμάζει τοπικές εκδόσεις κάνοντας
συνεργασίες με εκδότες σε διάφορες χώρες. Όμως καμία από αυτές τις προσπάθειες
δεν έχει οδηγήσει στην παγκόσμια εφημερίδα, αφού το αποτέλεσμα είναι
περιορισμένη διείσδυση στις εθνικές αγορές. Για πολλούς λόγους το τοπικό
στοιχείο είναι συχνά ανεπαρκές, τα έντυπα είναι αρκετά υψηλού επιπέδου και
αγγίζουν ένα μικρό «επίλεκτο» μέρος του κοινού, αλλά, κυρίως, η γλώσσα είναι
τα αγγλικά και όχι η τοπική γλώσσα.

Άρα το μέσο δεν είναι φτιαγμένο για παγκοσμιοποίηση. Ίσως και να είναι ­
ειδικά εάν παρακολουθεί κανείς τις εξελίξεις στον χώρο των δωρεάν εφημερίδων.
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι ειδήμονες των ΜΜΕ έχουν ασχοληθεί περισσότερο με
τις νέες πόλεις όπου το φαινόμενο εξαπλώνεται (στη Μελβούρνη, ο Rupert Murdoch
εισβάλλει στην έδρα του χρόνιου ανταγωνιστή του Ομίλου John Fairfax, ενώ στο
Τορόντο λέγεται ότι ετοιμάζεται τέταρτη ­ ναι, τέταρτη ­ τέτοια εφημερίδα)
παρά με μια άλλη είδηση: αυτό που πέρασε στα ψιλά ήταν απόφαση της εταιρείας
Modern Times Group (που εκδίδει τη δωρεάν εφημερίδα «Metro» σε σχεδόν 20
πόλεις στον κόσμο) να συγκεντρώσει τη διεθνή ειδησεογραφία σε ένα σημείο και
να παράγει την ύλη για όλες τις εκδόσεις. Θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι
αυτό είναι ένα ακόμα βήμα προς την παγκόσμια εφημερίδα ­ και αυτό διότι ήδη το
έντυπο έχει ενιαία μάρκα («Metro»), «στήσιμο» σελίδων, δομή περιεχομένου, λιτό
ύφος «πρακτορείου», ενώ, καίρια, είναι γραμμένο στην τοπική γλώσσα. Άλλωστε
απευθύνεται παντού στο ίδιο νεανικό, αστικό κοινό· δηλαδή σε αυτούς που
ενδεχομένως ήδη κάνουν χρήση παγκόσμιων προϊόντων βλέποντας MTV ή τρώγοντας τα
όποια McDonald’s.

Ωστόσο, η ομογενοποίηση της διεθνούς ειδησεογραφίας σε μια συνταγή ή,
συγκεκριμένα, μία μόνο απάντηση στην καθημερινή ερώτηση «ποιο γεγονός έχει
σημασία και πώς το παρουσιάζουμε» ίσως να μην είναι θετική εξέλιξη. Μπορεί να
γίνεται απλώς για λόγους κόστους (γιατί να πληρώνεις δημοσιογράφους να κάνουν
την ίδια δουλειά σε κάθε πόλη ενώ αυτή μπορεί να γίνει μία φορά και να
χρησιμοποιηθεί, αφού μεταφρασθεί, από όλες τις εκδόσεις), αλλά είναι δύσκολο
να αρνηθεί κανείς ότι το τελικό αποτέλεσμα απέχει από την ιδανική (για τους
φίλους του μέσου) εφημερίδα που έχει ως βάση την ανάγκη έκφρασης μιας οπτικής
γωνίας ή επιμέρους απόψεων και η είδηση, το ρεπορτάζ και η ανάλυση έχουν
υπογραφή δημοσιογράφου που είναι κοντά στον αναγνώστη του και όχι σε άλλη
χώρα. Επιπλέον, μια τέτοια πρακτική δεν είναι χωρίς κινδύνους για τον εκδότη:
δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τι θα γινόταν εάν την άνοιξη του 1999 το
ελληνικό «Metro» παρουσίαζε τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς στη Σερβία όπως το
«Metro» της Φιλαδέλφειας Ηνωμένων Πολιτειών…

Πόσο θα προχωρήσει αυτό το μοντέλο; Πολύ και καθόλου. Σίγουρα θα βρεθούν και
άλλοι τρόποι «ομογενοποίησης» των διαφορετικών τοπικών εκδόσεων ­ όπως οι
κοινές (και σίγουρα πανάκριβες) διαφημίσεις ­ ενώ παράλληλα, πιθανά μέσω
δικτύων ψηφιακής εκτύπωσης, θα μπορούν οι ταξιδεύοντες να τυπώνουν την εθνική
τους έκδοση όπου κι αν βρίσκονται. Ωστόσο, καθώς ήδη στις περισσότερες χώρες
διαπιστώνεται ότι η πλειοψηφία των αναγνωστών δωρεάν εφημερίδων δεν είναι
τακτικοί αγοραστές των επί πληρωμή, δεν αναμένεται αυτού του είδους η
παγκόσμια εφημερίδα να αντικαταστήσει τις «πραγματικές». Όσο δηλαδή τα
ταχυφαγεία αντικατέστησαν το αγαπημένο σας εστιατόριο…

Ο Κων/νος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων και
μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.