ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χάνιμπαλ στην οθόνη μας

Χάνιμπαλ. Δέκα εκατομμύρια θεατές τις τρεις πρώτες μέρες της προβολής της
ταινίας στην Αμερική έσπευσαν να απολαύσουν στο πρόσωπο του Χόπκινς έναν
αιμοσταγή ανθρωποφάγο κανίβαλο.

Τι ζητούσαν οι θεατές περιμένοντας καρτερικά στην ουρά από τις 9 για τη
μεταμεσονύκτια προβολή; Μα, να ριγήσουν από τον φόβο προσδοκούσαν. Να
ερεθιστούν από το κατασπαραγμένο ανθρώπινο σώμα. Να έλθουν σε επαφή με το
τερατώδες κομμάτι του εαυτού τους. Υπάρχει ένα εκπαιδευμένο στην απόλαυση της
βίας κοινό. Ο μέγας ανώνυμος εκπαιδευτής παραμένει η μικρή οθόνη. Δεν ξέρω
γιατί όμως ο Χάνιμπαλ συνειρμικά με οδήγησε στα δελτία των ειδήσεων. Ίσως
γιατί πρωταγωνιστής δεν είναι η είδηση. Άλλωστε τι θεωρείται είδηση; Ποιος και
με τι κριτήρια αποφασίζει τι θα προβληθεί ως είδηση; Το ποσοστό της βίας που
ενέχει ένα συμβάν αυξάνει ευθέως τις πιθανότητες να «γίνει είδηση». Ωστόσο η
απλή αναφορά δεν αρκεί. Χρειάζεται και κάτι επιπλέον.

Και σε αυτό το «κάτι το επιπλέον» δομείται όλη η κατασκευασμένη και με τόσες
θυσίες συντηρημένη σχέση βίας και θεατή. Π.χ. ας υποθέσουμε ότι έχουμε την
είδηση μιας αιματηρής ληστείας. Αναφέρεται το γεγονός, η κάμερα στον τόπο του
συμβάντος, οι μαρτυρίες των παρισταμένων, τα θύματα, οι συγγενείς των θυμάτων
κ.λπ. κ.λπ. Όμως δεν φτάνει. Χρειάζεται το «επιπλέον». Έτσι έχουμε τη
σκηνοθετημένη αναπαράσταση της βίας. Υποβλητική μουσική υπόκρουση. Βήματα σε
κοντινό πλάνο. Σειρήνες αστυνομικών. Η είδηση έχει εξανεμισθεί. Στη θέση της
είναι η υπερ-προβολή της. Η εξω-πραγματοποίησή της. Η βία αποστεώνεται από την
πραγματικότητά της. Γίνεται άλλη. Πλάσμα του νου. Η βία γίνεται το ομοίωμα της
βίας.

Να μια σίγουρη μέθοδος για να γίνει θέαμα! Να μια σίγουρη μέθοδος για να
αποδυναμωθεί η όποια γνήσια συγκινησιακή φόρτιση θα προκαλούσε από μόνο του
ένα βίαιο, εγκληματικό, συμβάν. Η αίσθηση του όποιου κακού μένει έωλη. Μετέωρη
ανάμεσα στο πραγματικό και το σκηνοθετημένο. Το κακό δεν υπάρχει. Έχει ήδη
δραπετεύσει. Ίσως άθελά της η τηλεόραση σχολιάζει με τον δικό της εμπορικό
τρόπο τον μετανεωτερικό σκεπτικισμό ως προς την ασάφεια που υφέρπει ανάμεσα
στο καλό και το κακό, το νόμιμο και το παράνομο.

Το κακό δεν υπάρχει στην τηλεόραση. Έχει ήδη μεταμορφωθεί σε σκηνοθετημένο
θέαμα. Οι τηλεθεατές έχουν μετατραπεί σε καταναλωτές θεάματος. Στη θέση των
ειδήσεων που πληροφορούν και ενημερώνουν υπάρχουν θεάματα που συγκινούν,
διεγείρουν, είτε ακόμη αφήνουν παγερά αδιάφορο και απαθές το κοινό. Δεν
βλέπεις ειδήσεις. Φιλμ αστυνομικό βλέπεις. Με περισσότερες μόνον διαφημίσεις
και διακοπές.

Σε τι διαφέρει λοιπόν εκείνος που για ώρες περίμενε να απολαύσει τη
μεταμεσονύκτια προβολή του Χάνιμπαλ στην Αμερική από τον μέσο τηλεθεατή που
χαυνωμένος περιμένει να δει το δελτίο των 7.30; Είναι το ίδιο διψασμένο για
αίμα και βία κοινό; Σε αναμονή της διέγερσης από το θέαμα της βίας, του πόνου,
του ανίερου κακού;

Υπάρχει μια διαφορά που καθιστά πιο «καλό» καταναλωτή τον σινεφίλ θεατή του
Χάνιμπαλ από τον τηλε-θεατή. Στη δεύτερη περίπτωση η βία ανέξοδα εισβάλλει στο
σπίτι του. Δεν έχει να κάνει τίποτα. Ούτε καν να ντυθεί και να βγει έξω. Μένει
και βλέπει ξαπλωμένος αναπαυτικά στον καναπέ του, καταναλώνοντας τσιπς και
άλλες εύκολες στην πέψη τροφές. Δεν βλέπει βέβαια όλα τα τερτίπια που γίνονται
προς τιμήν του για να κρατηθεί το ενδιαφέρον του, για να μην κάνει ζάπινγκ και
τον κλέψει κάποιο άλλο κανάλι.

Όμως το βλέμμα αυτό κινδυνεύει να αδειάσει. Μπλαζέ τον συλλογίζομαι και κάπως
αδιάφορο. Όσο λιγότερα κάνεις για να έχεις κάτι, τόσο λιγότερη σημασία εν
τέλει έχει αυτό το κάτι. Αντίθετα οι θεατές που έμειναν όρθιοι για ώρες
προκειμένου να βρουν μια θέση στον Χάνιμπαλ, που πλήρωσαν ακόμα και στη μαύρη
αγορά υπέρογκα ποσά για να δουν την πρεμιέρα της ταινίας, όλοι αυτοί
κατέκτησαν την απόλαυση του θεάματος. Δεν τους χαρίσθηκε. Όπως στη θεραπεία
χρειάζεται να πληρώσεις και η δωρεάν θεραπεία δεν είναι θεραπεία, έτσι και
εδώ. Οι θεατές στον κινηματογράφο είναι πιο προνομιούχοι. Πλήρωσαν για το κέφι
τους. Αξίζει να ανταμειφθούν. Με τον τρόμο. Με το ρίγος. Με τη διέγερση. Πολύ
πιο πολύ από τους εθισμένους μπλαζέ και συγκαταβατικούς θεατές της μικρής
οθόνης.

Λέτε γι’ αυτό να μειώνονται τα ποσοστά τηλεθέασης; 150.000 τηλεθεατές στη χώρα
μας εγκατέλειψαν τη μικρή οθόνη. Κουράζεται κανείς με αυτό το «επιπλέον».
Κουράζεται. Η κόπωση θα είναι ένα ελπιδοφόρο στοιχείο του αύριο. Μέχρι τότε ο
Χάνιμπαλ θα πουλά στις μεγάλες και μικρές αίθουσες.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.