Γιατί μας πα(γ)ιδεύουν;

Και σε σας

μαθητές μου

τι να αφήσω

που όλα μου τα πήρατε;

Γ. Κουβαρά, «Η διαθήκη μου»

Και τα δύο κεφάλια του δικέφαλου συστήματος (ή «τέρατος»), που συγκροτεί την
Ανώτατη Εκπαίδευση της χώρας μας, δηλαδή Πανεπιστήμια και ΤΕΙ, έχουν αμαρτωλό
παρελθόν, θολό παρόν και αβέβαιο μέλλον. Τα Πανεπιστήμια εγκατέλειψαν την
κριτική της εξουσίας, την κοινωνική ευαισθησία και την αυτοτέλεια και
(υπερ)απασχολούνται με την απορρόφηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Στο πλαίσιο δε
της διεύρυνσής τους ίδρυσαν και τμήματα που παραδοσιακά ανήκαν στο χώρο των
ΤΕΙ (π.χ. Τμήμα Τεχνολογικής Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, Τμήμα
Γραφικών Τεχνών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου κ.ο.κ.).

Από την άλλη μεριά τα ΤΕΙ, μη μπορώντας ν’ απαλλαγούν από το κληρονομικό
φορτίο των ΚΑΤΕ(Ε) και από ένα (όχι πάντα δικαιολογημένο) σύμπλεγμα
κατωτερότητας του διδακτικού τους προσωπικού και των σπουδαστών τους απέναντι
στους καθηγητές Πανεπιστημίου και τους φοιτητές των ΑΕΙ, εζήλωσαν δόξαν
«αναβάθμισης».

Η εικονική διαμάχη μοιάζει ν’ αφορά ΑΕΙ – ΤΕΙ και να συμπυκνούται στο
(ψευτο)δίλημμα: «Ανωτατοποίηση των ΤΕΙ ή κατωτατοποίηση των ΑΕΙ;».

Η πραγματικότητα δεν είναι αυτή. Κατά τη γνώμη μου ­ πέραν των όποιων
διαδικαστικών ή ακαδημαϊκών προβλημάτων που ανακύπτουν από την επικείμενη
μεταρρύθμιση ­ το κρίσιμο θέμα κρύβεται επιμελώς μέσα από τις γραμμές των
δηλώσεων και του νόμου αλλά και τις «γραμμές» των κομμάτων.

Η θεοποιημένη σήμερα αγορά δεν έχει ανάγκη από ελεύθερους, κριτικούς και
ανεξάρτητους επιστήμονες ούτε από βασική έρευνα ούτε από προσδιοριζόμενα
άλλοθεν επαγγελματικά δικαιώματα. Η επιπεδοποίηση του παγκόσμιου τοπίου
επιβάλλει την προώθηση ειδικοτήτων τεχνολογικών εφαρμογών, τη μεταφορά της
έρευνας από τα Πανεπιστήμια σε ιδιωτικούς φορείς και την αγοραία αξιολόγηση /
πιστοποίηση των επαγγελματικών ικανοτήτων και δικαιωμάτων.

Ένας πτυχιούχος τριετούς φοίτησης συν ένα πακέτο πληροφοριών και
προγραμματισμού αξίζει περισσότερο από έναν προβληματιζόμενο επιστήμονα που
αρνείται τις θέσφατες εντολές των κάθε είδους managers (της έρευνας, της
επιστήμης, της διοίκησης).

Εύκαμπτα προγράμματα, εύκαμπτη αγορά, εύκαμπτοι άνθρωποι: ιδού το τρίπτυχο της
επιτυχίας.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, ούτε τα Πανεπιστήμια είναι παντελώς αθώα για τούτη
την εξέλιξη ούτε τα ΤΕΙ πρέπει να θριαμβολογούν. Το δε ΤΕΕ καλά θα είναι να
μην αναλίσκεται στις παλιές (καλές ή κακές) συνταγές οριοθέτησης οικονομικών
συμφερόντων και κοινωνικών ρόλων. Η ίδια η αγορά, την οποία χρόνια υπηρετεί, η
ίδια αγορά θα το καταργήσει στην πράξη.

Αντί λοιπόν να συγκρούονται τα ΑΕΙ με τα ΤΕΙ, θέλω να πιστεύω ότι θα ήταν
ορθότερο από κοινού να διεκδικήσουν το ένα, συνολικό και ενιαίο «Ίδρυμα
Ανώτατης Εκπαίδευσης» (ΙΔΑΝΕ), στο οποίο θα συνυπάρχουν επιστήμονες
διαφορετικών βαθμίδων και προσόντων και θα παρέχονται προγράμματα διετούς,
τριετούς ή τετραετούς φοίτησης.

Οι υποψήφιοι θα εγγράφονται στο Ίδρυμα αυτό και θα εντάσσονται στα θεωρητικά ή
τεχνολογικά προγράμματα, σύμφωνα με τη βαθμολογία, τις δεξιότητες ή και άλλα
κριτήρια.

Το δικέφαλο τέρας πρέπει να ενιαιοποιηθεί για να πάψει να διχάζει και για να
«εξανθρωπισθεί». Αυτή θα ‘ναι η Γενετική Επανάσταση στον χώρο της Παιδείας. Σ’
αυτό το στοίχημα αξίζει να παίξει και να κερδίσει μια ρηξικέλευθη ­ και όχι
εξισορροπιστική ­ ηγεσία του ΥΠΕΠΘ.

Υ.Γ. Ελπίζω να μη βρεθεί η συναίνεση στο σημείο «μηδέν», δηλ. τα πτυχία ΤΕΙ να
γίνουν πτυχία ΑΕΙ, τα πτυχία ΑΕΙ να ισοτιμηθούν με Master’s, τα μεταπτυχιακά
να θεωρηθούν αυτοδικαίως διδακτορικά και τα διδακτορικά να εκλαμβάνονται ως
νόμπελ, διότι τότε δεν θα (μας) χρειαστεί αξιολογητής, αλλά ψυχίατρος.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.