Ο Μαραθώνας… στρώνει χαλί στο κωπηλατοδρόμιο

Και ξαφνικά, πρέπει να αποδείξουν ότι… δεν είναι ελέφαντες. Να
αναζητούν… «κάποιον γνωστό, βρε παιδιά…» ­ φίλο ή γείτονα ­ ανάμεσα σ’
εκείνους που υπογράφουν πως δεν θέλουν να γίνει το κωπηλατοδρόμιο στην περιοχή
τους. Και να μη βρίσκουν κανέναν…

Ο κ. Κώστας Νησιώτης, δημοτικός σύμβουλος στον Μαρθώνα δείχνει στο βάθος του ορίζοντα το σημείο όπου θα γίνει το κωπηλατοδρόμιο. «Μακριά από το πευκόδασος, εκεί που σήμερα βρίσκονται μόνο νταμάρια», εξηγεί

Οι κάτοικοι του Μαραθώνα προσπαθούν να καταλάβουν… «Ποιος δεν θέλει να γίνει
το κωπηλατοδρόμιο; Ποιος Μαραθωνίτης προτιμά τη σημερινή εικόνα, τα μπάζα, τα
σκουπίδια, ένα άθλιο αεροδρόμιο, την πίσσα και τα τσιμέντα;» Ο Παναγιώτης
Κυπαρίσσης είναι ένας από τους 13.000 κατοίκους της περιοχής που προσπαθούν να
βρουν απαντήσεις στο «γιατί» και στο «ποιος» της αντίδρασης, που αναζητούν την
υπερβολή και την αλήθεια, σε εκθέσεις ειδικών, εκτιμήσεις οικολόγων και
πορίσματα αρχαιολογικών ερευνών. Άλλοτε με επιχειρήματα, άλλοτε με εικόνες,
άλλοτε με πικρία («μα καλά, ποιοι είναι αυτοί που φωνάζουν; Άνθρωποι που έχουν
έρθει στον Μαραθώνα δυο φορές για εκδρομή;»), οι Μαραθωνίτες προσπαθούν να
βάλουν τα πράγματα σε μια σειρά ­ στη σειρά της λογικής και του χάρτη της
περιοχής όπου ζουν και των δρόμων που διασχίζουν καθημερινά οι ίδιοι.

Οδοιπορικό στην περιοχή

«Σκουπίδια, μπάζα και πίσσα: Αυτή είναι η εικόνα του Σχινιά σήμερα κι αυτή ελπίζουμε να αλλάξει με τα ολυμπιακά έργα», λένε με μια φωνή οι κάτοικοι της περιοχής

Ο Στέλιος Πλακίτσης, επικεφαλής της μειοψηφίας του Δημοτικού Συμβουλίου του
Μαραθώνα, ο Γιάννης Μπούσουλας, κάτοικος του Μαραθώνα, ο Κώστας Νησιώτης,
δημοτικός σύμβουλος, και ο Γιώργος Αυγουστάκης, εκπρόσωπος της πλειοψηφίας
στον Δήμο, αναλαμβάνουν να μας ξεναγήσουν, σ’ ένα οδοιπορικό στην περιοχή που
τον τελευταίον καιρό βρίσκεται στο επίκεντρο μιας οξύτατης διαμάχης. Όλοι
τους, όπως και οι περισσότεροι κάτοικοι του Μαραθώνα, συγκρίνοντας αυτό που
βλέπουν και γνωρίζουν μ’ εκείνο που σχεδιάζεται να γίνει, καταλήγουν πως «το
κωπηλατοδρόμιο είναι απείρως προτιμότερο…».

«Γιατί, ξαφνικά, κι ενώ έχουν γίνει δεκάδες εγκληματικές παρεμβάσεις στην
περιοχή (με την κατασκευή του αεροδρομίου ­ που λειτουργούσε μέχρι και τις
αρχές Νοεμβρίου με 23.000 πτήσεις τον χρόνο ­, με το ­ παρατημένο πια ­
παράρτημα της αμερικανικής βάσης, και άλλες ων ουκ έστιν αριθμός), θυμήθηκαν
οι αρχαιολόγοι να μας ενημερώσουν πως σ’ αυτήν την ίδια περιοχή έγινε η μάχη
του Μαραθώνα;», λέει ο Κώστας Νησιώτης ενώ ο Στέλιος Πλακίτσης αναλαμβάνει να
ξεκαθαρίσει πως «δεν υπάρχει κανένας Μαραθωνίτης που να μη θέλει να γίνουν τα
έργα στην περιοχή».

Το έργο θα βοηθήσει

Η Παναγία η Μεσσοσπορίζισσα, γύρω από την οποία έχουν βρεθεί λείψανα οστών από τη μάχη του 490 π.Χ., απέχει 2.200 μέτρα από το σημείο όπου θα γίνει το κωπηλατοδρόμιο

Το ίδιο διαβεβαιώνει και επίσημα ο δήμαρχος Χρήστος Μπάρμπας και σύσσωμο το
Δημοτικό Συμβούλιο: «Για μας εδώ δεν υφίσταται ούτε περιβαλλοντικό ούτε
ιστορικό κώλυμα για την κατασκευή του κωπηλατοδρομίου. Αντίθετα, ελπίζουμε πως
έτσι η περιοχή θα καθαριστεί από τις εγκαταλελειμμένες στρατιωτικές
εγκαταστάσεις, το αεροδρόμιο και τα σκουπίδια, κι ότι το έργο θα βοηθήσει στην
ανάδειξη και προβολή του τόπου μας».

Ένα οδοιπορικό στην περιοχή όπου έχουν ξεκινήσει οι εργασίες για τα ολυμπιακά
έργα πείθει για του λόγου το αληθές. Οι πρώτες εκχωματώσεις γίνονται μέσα στον
χώρο του παλιού αεροδρομίου και οι αρχαιολογικές ανασκαφές λίγο πιο μακριά, σε
μια περιοχή του έλους που τη χωρίζει από το αεροδρόμιο μια στενή λωρίδα από
καλαμιές. Το πευκοδάσος του Σχινιά και τα τμήματα του έλους που έχουν ακόμη
νερό και πυκνή βλάστηση βρίσκονται αρκετά χιλιόμετρα μακρύτερα (κοντά στον
Οικοδομικό Συνεταιρισμό Δικαστών και Εισαγγελέων) ενώ η εκκλησία της Παναγίας
της Μεσσοσπορίτισσας (στην οποία αναφέρει ο αρχαιολόγος Βασίλειος Πετράτος στο
βιβλίο του «Ο Μαραθών» πως βρέθηκαν λείψανα οστών και την περιγράφει ως «ο
τάφος των Περσών») απέχει 2,2 χιλιόμετρα από το σημείο όπου θα γίνουν τα έργα.

Τα πουλιά

Δίπλα στον χώρο του αεροδρομίου έχουν αρχίσει οι αρχαιολογικές ανασκαφές. Οι κάτοικοι του Μαραθώνα όμως επισημαίνουν πως «άργησαν αρκετά χρόνια»

«Θα είναι εγκληματικό να μη γίνει το κωπηλατοδρόμιο στη περιοχή», λέει ο κ.
Παναγιώτης Τσακιργιάννης, γεωπόνος, ο οποίος κατοικεί στη Νέα Μάκρη και
εργάζεται στον Μαραθώνα ­ σε καλλιέργειες πολλές εκ των οποίων είναι και
βιολογικές. «Όλοι μας έχουμε οικολογικές ανησυχίες και έντονο ενδιαφέρον για
την ιστορία και την αρχαιολογική αξία της περιοχής», συμπληρώνει ο Θανάσης
Καραχρήστος. «Βέβαια, υπάρχουν πουλιά, πολλά εκ των οποίων είναι σπάνια. Ποιος
είπε όμως ότι θα χαθούν; Αν επιβιώνουν σήμερα μέσα στα σκουπίδια, αύριο, που η
περιοχή θα καθαρίσει, ο αριθμός τους θα πολλαπλασιαστεί».

Κι ο Κώστας Νησιώτης δίνει με δύο φράσεις την άποψη σχεδόν όλων των κατοίκων
του Μαραθώνα: «Αυτό που διεκδικούμε δεν είναι οικιστική ανάπτυξη. Φυσικά και
δεν θέλουμε να πνιγούμε στο μπετόν και να χαθεί η μοναδική ομορφιά της φύσης.
Κάθε άλλο… Διεκδικούμε να αναβαθμιστεί η περιοχή, ο φυσικός της πλούτος και
το Εθνικό Πάρκο (χαρακτηρίστηκε και επίσημα εθνικό πάρκο τον Φεβρουάριο του
2000, με αποτέλεσμα να φύγουν από την περιοχή και οι περίφημοι σκηνίτες, με
αφορμή τους οποίους είχαν διεξαχθεί ουκ ολίγες «μάχες» κατά το παρελθόν) να
τύχει της προστασίας που του αξίζει».

Άλλα στα βιβλία άλλα στις επιστολές

«Και καλά, τόσα χρόνια, γιατί οι αρχαιολόγοι δεν είχαν κάνει ανασκαφές στην
περιοχή που σήμερα μάς λένε ότι μπορεί και να έγινε η μάχη του Μαραθώνα;»
αναρωτιούνται οι κάτοικοι της περιοχής, οι οποίοι είδαν ξαφνικά την όποια
ιστορική και αρχαιολογική γνώση για τον τόπο τους να ανατρέπεται. Το βιβλίο
του αρχαιολόγου Βασίλειου Πετράκου (ο οποίος υπήρξε για πολλά χρόνια έφορος
αρχαιοτήτων στην περιοχή της Αττικής), με τίτλο «Ο Μαραθώνας» πωλείται στο
Μουσείο του Μαραθώνα και βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα σπίτια των Μαραθωνιτών. Το
διαβάζουν μικροί και μεγάλοι και αποτελεί σημείο αναφοράς στην αναζήτηση της
ιστορικής ταυτότητας των κατοίκων της περιοχής. Γι’ αυτό και όλοι ­ από τους
μαθητές μέχρι τα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου ­ έπεσαν από τα σύννεφα
διαβάζοντας την επιστολή του κ. Πετράκου προς τον υπουργό Πολιτισμού κ.
Ευάγγελο Βενιζέλο, στην οποία εκφράζεται ανησυχία πως η περιοχή χωροθέτησης
του κωπηλατοδρομίου έχει ιδιαίτερη αρχαιολογική αξία και σημειώνεται πως
«τίποτα απολύτως δεν μας διαβεβαιώνει ότι η μάχη άρχισε στον χώρο του Τύμβου
του Μαραθώνα…».

Στο βιβλίο του, που κυκλοφόρησε το 1995, ο κ. Πετράκος αναφέρει πως «… η
μεγάλη μάχη του 490 π.Χ. έγινε ανάμεσα στα δύο έλη, στην περιοχή του Τύμβου»
(σελ. 3), και πως «η πεδιάδα (…) δεν είχε στα αρχαία χρόνια την ίδια έκταση
ούτε την ίδια μορφή. Η θάλασσα εισείχε πολύ περισσότερο, πλέον του ενός
χιλιομέτρου, όπως αποδεικνύεται από το υπέδαφος της περιοχής. (…) Το έλος
δημιουργήθηκε στα μετά τη μάχη του 490 π.Χ. χρόνια από τις συνεχείς προσχώσεις
του Χαράδρου, του ποταμού ο οποίος έως την κατασκευή του φράγματος της λίμνης
του Μαραθώνα ξεχυνόταν στην πεδιάδα και την πλημμύριζε» (σελ. 6). Αποσπάσματα
από το βιβλίο του κ. Πετράκου περιλαμβάνονται σε πρόσφατη ανακοίνωση του Δήμου
του Μαραθώνα, ενώ η απορία των κατοίκων της περιοχής είναι έκδηλη σε κάθε
συζήτηση.

«ΤΑ ΝΕΑ» επεχείρησαν να επικοινωνήσουν με τον ίδιο τον κ. Πετράκο, ο οποίος
όμως απέφυγε να δώσει διευκρινίσεις για το σιβυλλικό χαρακτήρα των κειμένων
του, ενώ, μέσω της γραμματείας της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας έγινε
σαφές πως «ο κ. Πετράκος ότι είχε να πει, το είπε μέσα από τα κείμενά του».

Ο κάμπος – περιβόλι της Αθήνας

Το νερό της Μακαρίας πηγής που θα γεμίσει τα κανάλια του κωπηλατοδρομίου σήμερα κυλά πίσω από τα ερείπια της εγκαταλελειμμένης Αμερικανικής Βάσης

Ήταν και παραμένει το «περιβόλι της Αθήνας». Στα 80.000 στρέμματα του κάμπου
του Μαραθώνα καλλιεργούνται ακόμη σήμερα τα περισσότερα λαχανικά και φρούτα
που πωλούνται στις αγορές της Αθήνας. Από τους 13.000 κατοίκους (σύμφωνα με
την απογραφή του ’91 ­ στην απογραφή του επόμενου μήνα οι κάτοικοι της
ευρύτερης περιοχής ενδέχεται και να ξεπεράσουν τους 20.000), περίπου 500 είναι
πωλητές στις λαϊκές αγορές της Αθήνας, ενώ οι υπόλοιποι είναι καλλιεργητές,
κτηνοτρόφοι και αρκετοί επιχειρηματίες και έμποροι.

«Μέχρι το 1922 και πριν κάνουν την εμφάνισή τους στην περιοχή οι πρώτοι
πρόσφυγες, αποξηραίνοντας ένα τμήμα του έλους, για να δημιουργήσουν
καλλιεργήσιμες εκτάσεις, ο κάμπος του Μαραθώνα ήταν γεμάτος ελαιώνες και
αμπέλια», αναφέρει ο κ. Γιώργος Σφήκας, γενικός γραμματέας της Ελληνικής
Εταιρείας Προστασίας της Φύσης, ο οποίος εδώ και 20 χρόνια περνά ένα μεγάλο
μέρος του χρόνου του στην περιοχή. «Μετά τις πρώτες γεωτρήσεις όμως, όταν η
περιοχή απέκτησε νερό, ξεκίνησε η εντατική καλλιέργεια λαχανικών με τα οποία ο
Μαραθώνας τροφοδοτεί ακόμη σήμερα ολόκληρο το Λεκανοπέδιο. Οι πρώτοι κάτοικοι
του χωριού του Μαραθώνα ήταν Αρβανίτες και σε αυτούς ήρθαν με τα χρόνια να
προστεθούν Θεσσαλοί καλλιεργητές, μετανάστες και αρκετοί Αθηναίοι ­
παραθεριστές, αρχικά, που στη συνέχεια ένα σημαντικό ποσοστό από αυτούς έγιναν
μόνιμοι κάτοικοι».

Τα τελευταία 10 χρόνια, η ευρύτερη περιοχή του Μαραθώνα (συνολικής έκτασης
140.000 στρεμμάτων), στην οποία περιλαμβάνονται, εκτός από το χωριό του
Μαραθώνα, οι περιοχές Άνω και Κάτω Σούλι, Καλέτζι και Αύρα, κατοικείται επίσης
από μια σημαντική κοινότητα Ινδών, Πακιστανών και Αιγυπτίων εργατών της γης.

Ο αριθμός των ανθρώπων αυτών (αρκετοί Αιγύπτιοι ζουν εκεί με τις οικογένειές
τους) υπολογίζεται περίπου σε 1.500, ενώ στην ίδια περιοχή ζουν περίπου 500
Αλβανοί, οι οποίοι όμως δεν απασχολούνται στις καλλιέργειες αλλά εργάζονται
κυρίως σε οικοδομές. Μακριά από τα περιβόλια, όπου συνήθως ζουν οι ξένοι
εργάτες, στην ακριβώς αντίθετη πλευρά του κάμπου του Μαραθώνα, εκεί κοντά στον
Πευκιά (το πευκοδάσος του Σχινιά) και πάνω από το έλος, απλώνεται μια τελείως
διαφορετική κοινωνία ­ ένα διαφορετικό αλλά εξίσου χαρακτηριστικό πρόσωπο της
περιοχής: οι δύο κυρίαρχοι οικοδομικοί συνεταιρισμοί, αυτός των δικαστών και
εισαγγελέων (στην είσοδο του οποίου υπάρχει πύλη, με φρουρούς που φυλάσσουν
την περιοχή 24 ώρες το 24ωρο, σε βάρδιες) και εκείνος των δικαστικών
υπαλλήλων.

Ο οικοδομικός συνεταιρισμός δικαστών και εισαγγελέων απλώνεται σε έκταση 3.500
στρεμμάτων και είναι χωρισμένος σε περίπου 1.500 οικόπεδα, από τα οποία
περίπου 300 έχουν οικοδομηθεί. Ο δεύτερος οικοδομικός συνεταιρισμός, αυτός των
δικαστικών υπαλλήλων, βρίσκεται πιο κοντά στη λεωφόρο του Σχινιά, γειτνιάζει
με το παλιό αεροδρόμιο (εκεί όπου τώρα κατασκευάζεται το κωπηλατοδρόμιο) και
έχει έκταση 1.200 στρεμμάτων. Η έκταση αυτή είναι χωρισμένη σε περίπου 700
οικόπεδα, εντός σχεδίου, και άρχισε να χτίζεται το 1966. Σήμερα φιλοξενεί
περίπου 500 σπίτια. Ένας τρίτος οικοδομικός συνεταιρισμός που διεκδικεί τη
θέση του στην ευρύτερη περιοχή του Σχινιά είναι αυτός των αστυνομικών
υπαλλήλων (έκτασης 700 στρεμμάτων), ο οποίος όμως δεν έχει εγκριθεί ως
συνεταιρισμός εξαιτίας ορισμένων προβλημάτων ιδιοκτησίας.

Στην «επίμαχη» περιοχή, στα σύνορα του μελλοντικού κωπηλατοδρομίου με το έλος
και το πευκοδάσος του Σχινιά, βρίσκεται μια έκταση 60 στρεμμάτων, που ανήκει
στον Κωνσταντίνο Μπενάκη, ο οποίος πούλησε αρκετά μεγάλο τμήμα της περιουσίας
του (σε οικόπεδα τεσσάρων στρεμμάτων) σε «ονομαστές» οικογένειες της Αθήνας
και ό,τι απέμεινε στο όνομά του είναι σήμερα ιδιοκτησία του Μουσείου Μπενάκη.
Εκεί, έχουν χτισθεί ορισμένα σπίτια (αρκετά εξ αυτών «βλέπουν» στο έλος), ενώ
τα περισσότερα οικόπεδα είναι περιφραγμένα.