Η κοινωνία μέσα από τις ερωτήσεις

Ο Θανάσης Βέγγος είχε «επιστρατευτεί» για την καμπάνια της απογραφής το 1961

Η γενική απογραφή που θα διεξαχθεί στις 18 Μαρτίου δεν θα περιλαμβάνει ερώτηση
απευθυνόμενη αποκλειστικά «στους συμμοριοπλήκτους». Ούτε θα κληθούμε να
απαντήσουμε πόσα ζώα (και τι είδη) έχουμε και εάν γνωρίζουμε να διαβάζουμε και
να γράφουμε. Αντίθετα, φέτος ο απογραφέας θα μας ζητήσει να του απαντήσουμε αν
διαθέτουμε γιοτ ή τροχόσπιτο, πόσων κυβικών είναι το αυτοκίνητό μας και αν η
κουζίνα μας λειτουργεί με ηλεκτρικό ρεύμα ή με υγραέριο. Οι ερωτήσεις που
περιλαμβάνονται στις ­ ανά δεκαετία ­ απογραφές τελικά προσαρμόζονται στις
συνθήκες μέσα στις οποίες ζούμε και αντικατοπτρίζουν σε μεγάλο βαθμό την
ποιότητα της ζωής μας.

Η απογραφή του 1951, η πρώτη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο που
ακολούθησε, εκφράζει το πνεύμα της εποχής. Το δελτίο της απογραφής (μεγάλο σε
σχήμα, δισέλιδο και με τις ερωτήσεις διατυπωμένες στην καθαρεύουσα) ήταν
οικογενειακό. Έπρεπε να απαντήσει στις ερωτήσεις ο αρχηγός της οικογένειας, «Ο
Ελληνικής υπηκοότητας σύζυγος ή πατέρας» όπως έλεγε χαρακτηριστικά. Τα δελτία
ταξινομούνταν ανά ενορία. Όποιος ανήκε στην κατηγορία των «συμμοριοπλήκτων»
έπρεπε να δηλώσει εάν σκέπτεται «να αλλάξει τόπον διά να εγκατασταθή μονίμως
εις άλλον από αυτόν όπου τώρα απογράφεται», προφανώς για να προστατευθεί από
τους… συμμορίτες. Απαραίτητη θεωρούνταν η ερώτηση «γνωρίζετε να διαβάζετε ή
να γράφετε;», αφού ήταν δύσκολες εποχές για την εκπαίδευση.

Η ερώτηση «μόνον για την γυναίκαν» (παρέμεινε αναλλοίωτη και στο αντίστοιχο
δελτίο της επόμενης απογραφής το 1961) αφορούσε το «πόσα παιδιά (αρσενικά η
θηλυκά) εγέννησε ζωντανά». Τέλος, στην κατηγορία των επαγγελματικών σχέσεων
υπάρχει η ιδιαίτερη διευκρίνιση «ότι πρέπει να γραφεί λεπτομερώς το είδος του
καταστήματος ή του εργοστασίου. Π.χ. όχι εμπορικόν κατάστημαν αλλά κατάστημαν
ανδρικών υφασμάτων».

Η απογραφή του 1971 έχει τη σφραγίδα της χούντας. Το δελτίο ονομάζεται
«δελτίον απογραφής πληθυσμού – οικοτεχνίας και κατοικίας». Εμφανίζεται με
διαφορετική μορφή και περιλαμβάνει πολλές ερωτήσεις. Προστίθενται και τα
στοιχεία απογραφής κατοικίας. Ερωτάται ο απογραφόμενος εάν διαθέτει η κατοικία
του ηλεκτρικό φως, εάν διαθέτει ύδρευση με βρύση εντός της οικίας, εάν υπάρχει
αποχωρητήριο εντός της οικοδομής και εάν αυτό είναι συνδεδεμένο με το δίκτυο
αποχέτευσης. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στον αγροτικό χαρακτήρα της οικονομίας
αλλά και στην οικοτεχνία με αντίστοιχες ερωτήσεις.

Το 1981 όλο το απογραφικό δελτίο είναι διατυπωμένο για πρώτη φορά στη δημοτική
και οι ερωτήσεις για το σπίτι είναι πιο λεπτομερείς, όπως εάν υπάρχει κεντρική
θέρμανση στο σπίτι ή όχι, εάν κάποια από τα δωμάτια του σπιτιού
χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για επαγγελματικούς σκοπούς (γραφεία,
κομμωτήρια(!) κ.λπ.). Το 1991 ζητούνται και νέες πληροφορίες στα στοιχεία
απογραφής κατοικίας. Το σπίτι διαθέτει ηλιακό θερμοσίφωνα; Υπάρχει
δευτερεύουσα εξοχική κατοικία; Ζητείται, επίσης, να προσδιοριστεί ο υπεύθυνος
του νοικοκυριού. Η απογραφή του 1991 είναι η πρώτη που δεν θεωρεί τον άνδρα
«αρχηγό της οικογένειας», αφού έχει εν τω μεταξύ έχει αλλάξει το Οικογενειακό
Δίκαιο στη χώρα μας. Στην ίδια απογραφή ζητούνται για πρώτη φορά πληροφορίες
για τον χρόνο και τον τρόπο μετάβασης (Ι.Χ., ταξί, αστικά λεωφορεία, τρόλεϊ,
ηλεκτρικός σιδηρόδρομος) του απογραφομένου στην εργασία του. Τα στοιχεία
απογραφής της οικοτεχνίας μετατοπίστηκαν στο τέλος του ερωτηματολογίου από την
πρώτη σελίδα όπου βρίσκονταν μέχρι και το 1981.

Τέλος, στο φετινό ερωτηματολόγιο ο δήμος ή η κοινότητα του ερωτωμένου
αναγράφεται σύμφωνα με τον νόμο «Ι. Καποδίστριας». Προστέθηκε, τέλος, ειδική
ερώτηση για το αν ο απογραφόμενος είναι κάτοχος μάστερ ή διδακτορικού.