ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι προκλήσεις είναι ευκαιρία…

Ο σύγχρονος τρόπος σκέψης έχει καταστήσει κυρίαρχη την άποψη ότι μια
αναδυόμενη τάξη πραγμάτων ανατρέπει τα κεντρικά χαρακτηριστικά της κοινωνικής
οργάνωσης που διαδέχεται.

Η στενή αλληλεπίδραση των συντελεστών της παραγωγής και του καταναλωτικού
κοινού, η αυξανόμενη αποϋλικοποίηση της παραγωγής και το περιβάλλον των νέων
τεχνολογιών έχουν μεταλλάξει ολόκληρο το πλαίσιο της οργανωτικής δράσης του
εργασιακού χώρου. Με βάση αυτή την πραγματικότητα, η προσοχή των αναλυτών,
διανοητών, αλλά και των ανθρώπων της πράξης έπαψε να επικεντρώνεται μόνο στο
ζήτημα της οργάνωσης της παραγωγής και επεκτάθηκε και στο κρίσιμο ερώτημα της
παραγωγής της οργάνωσης. Κυρίαρχο στοιχείο στη νέα όψη των οργανώσεων των
διαφόρων δομών διαδραματίζει η πολιτιστική θεώρησή τους, δηλαδή ο τρόπος που
διαμορφώνουν τη νοοτροπία, την αισθητική και τη φιλοσοφία τους… την
κουλτούρα των σύγχρονων συνθηκών.

Σε μία εργασιακή δομή ο ασφαλής δρόμος για την υπεροχή προϋποθέτει την ισχυρή
δέσμευση των ατόμων που απαρτίζουν το ανθρώπινο δυναμικό της σ’ ένα σύνολο
συμμεριζόμενων αξιών και νοημάτων. Οι σωστά δομημένες επιχειρήσεις είναι
προσηλωμένες σε αξίες, π.χ. εξυπηρέτηση του καταναλωτή, ανανέωση του
τεχνολογικού εξοπλισμού, υψηλή ποιότητα, ελκυστικό και οικογενειακό περιβάλλον
για τους εργαζόμενους. Είναι προφανές ότι η αντίληψη αυτή για να μετουσιωθεί
σε ιδεολογία απαιτεί χρόνο, χρόνο για την αφομοίωση των αξιών της, χρόνο για
να εξερευνήσει ο «νεοφώτιστος» την άγνωστη θρησκεία.

Στην περίπτωση της ελληνικής κοινωνίας, υπάρχει μια σύγχυση ανάμεσα στην
πολιτισμική θεώρηση των δομών και σε μια παγιωμένη νοοτροπία των ατόμων που
στελεχώνουν τις δομές της. Ως υφιστάμενοι οι Έλληνες προτιμούν την ομαδική
συνεργασία, αλλά ως προϊστάμενοι δεν είναι πρόθυμοι να ενισχύσουν την
πρωτοβουλία από φόβο ότι θα χάσουν μέρος της εξουσίας τους. Αυτή η νοοτροπία
τορπιλίζει το πνεύμα συνεργασίας και εμπιστοσύνης που πρέπει να υπάρχει
ανάμεσα στα στελέχη μιας δομής, π.χ. επιχείρησης, σε όποια ιεραρχική βαθμίδα
και αν βρίσκονται. Ιδιαίτερα στον δημόσιο τομέα, το περιεχόμενο της οργάνωσης
βασίζεται στην τάξη, τη σταθερότητα και έναν ορθολογισμό των ελέγχων
προσκολλημένο σε απρόσωπους κανονισμούς και στο γράμμα των κανόνων. Η έλλειψη
προσωπικότητας και η ουδετερότητα ανάγονται σε αξίες. Αυτό που έχει σημασία
είναι το αξίωμα και όχι το άτομο. Η παραμικρή αλλαγή αντιμετωπίζεται ως
απειλή, ενώ επιδιώκεται η συντήρηση. Στην κουλτούρα του δημόσιου τομέα υπάρχει
έλλειψη φαντασίας, ηγεσίας, μηχανισμών ελάττωσης της αδράνειάς του και
προπαντός διάθεσης αλληλεπίδρασης με τον «πελάτη» πολίτη.

Η χώρα μας αντιμετωπίζει συνεχώς προκλήσεις τόσο από το ευρωπαϊκό όσο και από
το διεθνές περιβάλλον σε όλους τους τομείς των δομών της. Οι προκλήσεις αυτές
αντί να είναι απειλή μπορούν να αποτελέσουν και ευκαιρία να αναδείξουμε και
απενεργοποιημένες ή σε λανθάνουσα μορφή αρετές του λαού μας. Η μεγαλύτερη
πρόκληση είναι αυτή των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004. Είναι προφανές ότι η
κουλτούρα της οργάνωσης των δομών μας και η παράδοσή μας θα εκτεθούν σε
δοκιμασία. Το γεγονός αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε τις δυνατότητες παρά
μόνον είναι μια διαπίστωση που αν την αποδεχτούμε ίσως μας βοηθήσει να βρούμε
τον δρόμο αναλογιζόμενοι τις ευθύνες για τις επιπτώσεις στο κύρος της
κοινωνίας μας από έλλειψη προσαρμογής των δομών μας στις απαιτήσεις του
διαμορφωμένου διεθνούς περιβάλλοντος.

Όπως είναι φυσικό, ο ιδιωτικός τομέας έχει την αναγκαία ευελιξία και υπαρξιακή
υποχρέωση για προσαρμογή στις απαιτήσεις του ανταγωνιστικού περιβάλλοντος και
μάλιστα ο Έλληνας από τη φύση του αφομοιώνει και προωθεί τις καινοτόμες
δράσεις και δομές σε φιλικό για τον σκοπό αυτό περιβάλλον. Ο δημόσιος όμως
τομέας ο οποίος χαρακτηρίζεται από δυναμικό που στην πλειοψηφία του δεν μπορεί
να αφομοιώσει τις νέες δυνατότητες που προσφέρουν οι τεχνολογίες της
πληροφορίας, από περιορισμένες υποδομές, από συμπτωματική διάταξη, από
πολυνομία και παρεμβάσεις, από ανυπαρξία απολογισμού του προσφερόμενου έργου,
από έλλειψη ευαισθησίας προς τον πολίτη, από ανυπαρξία ελέγχου ποιότητας του
προσφερόμενου έργου, από ανυπαρξία μηχανισμών επιβράβευσης των ικανών… είναι
βέβαιο πως χρειάζεται άμεσες και σημαντικές παρεμβάσεις από την πολιτική
ηγεσία και στήριξή των από τους πολίτες ώστε να δημιουργηθεί εκείνη η
κουλτούρα που θα αναδεικνύει τις δυνατότητες και την περηφάνια του λαού μας.

Η δική μας κοινωνία έχει ανάγκη εκείνης της κουλτούρας της οργάνωσης που θα
ενισχύει την πρωτοβουλία, την έμπνευση και την αξιοπιστία ώστε να αναδεικνύει
εκείνα τα στελέχη που θα δημιουργούν περιβάλλον σεβασμού για τη δημόσια
διοίκηση και αισιοδοξία για το μέλλον της κοινωνίας μας.

Ο καθηγητής Χρήστος Β. Μασσαλάς είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου
Ιωαννίνων