Ανοίγουν πάλι τα σύνορα;
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
|
Δύο εποχές, δύο ιστορίες, δύο στιγμιότυπα από επισκέψεις Ελλήνων πρωθυπουργών |
Το «πέρασμα από την Ινδία» του κ. Κ. Σημίτη ζωντάνεψε, έστω και παροδικά,
μνήμες από την εποχή που ο ορίζοντας της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής
υπερέβαινε κατά πολύ τα σύνορα των γειτονικών μας χωρών, δηλαδή τα Βαλκάνια
και την Τουρκία.
Πρόκειται, βεβαίως, για τα χρόνια της δεκαετίας του ’80, όταν η Αθήνα έπαιρνε
θέση κόντρα στη Δύση για την κατάρριψη του κορεατικού τζάμπο πάνω από τη
Χερσόνησο της Σαχαλίνης ή όταν συμμετείχε στην πρωτοβουλία των «έξι» για τον
πυρηνικό αφοπλισμό. Όταν δηλαδή η Ελλάδα εκινείτο πολλές φορές ανεξάρτητα από
το ΝΑΤΟ ή την (τότε) ΕΟΚ στη διεθνή σκακιέρα. Ήταν η πρώτη περίοδος της
διακυβέρνησης της χώρας από τον Ανδρέα Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ. Τι συνέβη
έκτοτε; Έλαβε πράγματι η εξωτερική πολιτική χαρακτηριστικά περιφερειακά (ή και
επαρχιακά) χαρακτηριστικά; Κι αν ναι, σε τι οφείλεται αυτό: στα πρόσωπα ή στις
συνθήκες;
Οι απαντήσεις ποικίλλουν, εστιάζονται όμως σε μία ημερομηνία: 1989. Το τέλος
του Ψυχρού Πολέμου άλλαξε τα δεδομένα. Η αλλαγή αυτή αντανακλάται στη
φυσιογνωμία του ίδιου του Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Παπανδρέου ήταν ένας τυπικός
«μαχητής του Ψυχρού Πολέμου» (αγγλιστί, «cold warrior»). Όσοι συνεργάστηκαν
μαζί του, σχεδόν ομοφωνούν πως, όταν εξελέγη πρωθυπουργός, ένα από τα κύρια
ενδιαφέροντά του ήταν η εξωτερική πολιτική. Έχοντας διαμορφώσει τη σκέψη του
στην ακαδημαϊκή κοινότητα της Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ τα χρόνια της δεκαετίας
του ’50, ο Παπανδρέου ήταν εξοικειωμένος όσο κανένας Έλληνας πολιτικός με τα
μοντέρνα πρότυπα ανάλυσης, που έβλεπαν τις διεθνείς σχέσεις ως ισοζύγια
ισχύος. Στο γεωπολιτικό περιβάλλον του Ψυχρού Πολέμου, όπου η πυρηνική
ισορροπία τρόμου μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ καθιστούσε αδύνατη μια θερμή σύγκρουση,
οι λεγόμενες «μικρές» χώρες είχαν σημαντικά περιθώρια κινήσεων. Ακόμη
περισσότερο: ως πρωθυπουργός μιας χώρας που βρισκόταν στην «πρώτη γραμμή»
αντιπαράθεσης με το ανατολικό μπλοκ, ο Παπανδρέου είχε την προσοχή του ΝΑΤΟ
και της Ουάσιγκτον. Το γεγονός ότι η Ελλάδα, παρά τον Εμφύλιο, παρέμενε
«αριστερόστροφη» ήταν ένα πρόσθετο ατού για κάποιον που ήταν αποφασισμένος να
το χειριστεί. Δεν είναι τυχαίο ότι η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981
έγινε πρωτοσέλιδο στο περιοδικό «Time», με φωτογραφία του Παπανδρέου και τίτλο
«Η Ελλάδα γέρνει προς τα αριστερά». Η Αθήνα είχε τότε δύο πρόσθετα
πλεονεκτήματα: οι βαλκανικές χώρες στα βόρεια σύνορά της ήταν «παγωμένες», ενώ
το αμερικανικό εμπάργκο του 1975-78 είχε μεγάλο κόστος για τις Ένοπλες
Δυνάμεις της Τουρκίας που είχαν μείνει πίσω.
Οι συνθήκες αυτές έπαψαν να ισχύουν τα χρόνια της δεκαετίας του ’90. Η πτώση
του Τείχους και η κατάρρευση της ΕΣΣΔ δημιούργησαν έναν «θρυμματισμένο κόσμο»,
με τις πρώτες ορατές συνέπειες στα Βαλκάνια. Ως χειριστής της εξωτερικής
πολιτικής κατά τα χρόνια 1990-93 ο κ. Κ. Μητσοτάκης δεν διέθετε ούτε τον
κοσμοπολιτισμό ούτε την τόλμη ούτε τη γεωπολιτική αντίληψη του Ανδρέα
Παπανδρέου. Η Ελλάδα είχε όμως πλέον ισχυρούς περιφερειακούς πονοκεφάλους. Την
περίοδο εκείνη η εξωτερική πολιτική αναλώθηκε, σε μεγάλο βαθμό, στο δίπολο
Αλβανία-Σκόπια, χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα. Ακόμη χειρότερα: το «Μακεδονικό»
έγινε και εσωτερικό πολιτικό ζήτημα, αποσταθεροποιώντας την κυβέρνηση και
προκαλώντας την αποχώρηση του κ. Α. Σαμαρά.
Επιστρέφοντας στην εξουσία το 1993, ο Ανδρέας Παπανδρέου διαχειρίστηκε με
επιτυχία τα προβλήματα αυτά και επανέφερε τη σταθερότητα στα βόρεια σύνορά
μας. Αντιστοίχως, μειώθηκε και η απήχηση της διαμάχης με τα Σκόπια στην
εσωτερική πολιτική σκηνή. Ωστόσο, η εξωτερική πολιτική της διετίας 1993-95
δείχνει ότι, ακόμη και για έναν «παίκτη» όπως ο Παπανδρέου, το περιβάλλον που
δημιούργησε το τέλος του Ψυχρού Πολέμου δεν άφηνε μεγάλα περιθώρια. Δεν είναι
τυχαίο ότι ο Παπανδρέου αποκατέστησε τη σχέση της Αθήνας με την Ουάσιγκτον,
θέτοντας τέρμα στους ανταγωνισμούς της δεκαετίας του ’80, κάτι που
διευκολύνθηκε από το γεγονός ότι στον Λευκό Οίκο βρισκόταν πλέον ο Μπιλ
Κλίντον. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι τα ίδια χρόνια είδαν τους Αμερικανούς να
«αλωνίζουν» στα Βαλκάνια και ότι ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ δημιούργησε momentum για
τη Συμφωνία του Ντέιτον ξεκινώντας από τη «διευθέτηση» του ακανθώδους θέματος
των Σκοπίων.
Ως γνωστόν, ο κ. Σημίτης προσήλθε στην πρωθυπουργία χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον
για την εξωτερική πολιτική. Η κρίση των Ιμίων προέκυψε εν μέσω των
προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης, αναδεικνύοντας το εγγενώς ασταθές
περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται πλέον η Ελλάδα. Όπως είχε συμβεί και με το
«Μακεδονικό», η κυβέρνηση βρέθηκε να αντιλαμβάνεται την εξωτερική πολιτική όχι
απλώς με περιφερειακό τρόπο, αλλά με όρους διμερών σχέσεων. Από το 1996 έως το
2000, η κυβέρνηση Σημίτη αντιμετώπισε σειρά «θερμών» κρίσεων, έξω από την
πόρτα της: Ίμια, δολοφονίες Σολωμού και Ισαάκ στην Κύπρο, κατάρρευση της
Αλβανίας λόγω «πυραμίδων», S-300 και, ως αποκορύφωμα, τον Πόλεμο στο
Κοσσυφοπέδιο. Ένα τέτοιο «μενού» δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια για διεθνείς
παρεμβάσεις. Άλλωστε, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο κόσμος αντί να είναι
χωρισμένος σε δύο στρατόπεδα, μετατράπηκε σε ένα άθροισμα περιφερειακών εστιών
έντασης, χωρίς επικοινωνία ή συνάρτηση μεταξύ τους. Με τα Βαλκάνια να
«χορεύουν» δίπλα της, γιατί να ασχοληθεί η Αθήνα με τη γενοκτονία στη Ρουάντα
ή με τον πόλεμο στην Τσετσενία. Παρ’ όλα αυτά, ο κ. Σημίτης μπόρεσε να κινηθεί
στη διεθνή σκακιέρα με όχημα κυρίως την υπόθεση της Κεντροαριστεράς και
αποκορύφωμα τη Σύνοδο του Βερολίνου για την «Προοδευτική Διακυβέρνηση στον 21ο
αιώνα», στην οποία παρέστησαν ηγέτες πέντε ηπείρων. Το τι μέλλον θα έχει η
υπόθεση αυτή χωρίς τον Κλίντον, είναι ένα ερώτημα.
Ούτως ή άλλως, η Αθήνα δεν κινείται πλέον αυτόνομα ή ανεξάρτητα στην εξωτερική
της πολιτική, αλλά μάλλον κάτω από την «ομπρέλα» μεγάλων οργανισμών. Δεν είναι
τυχαίο ότι στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στο Νέο Δελχί, ο κ. Σημίτης
επεσήμανε ότι «η Ελλάδα είναι μέλος της Ε.Ε.» και ότι «η Ε.Ε. και η Ινδία θα
πρέπει να έχουν στενές σχέσεις». Όσο όμως η σταθερότητα θα απουσιάζει από τα
σύνορά μας, είναι αμφίβολο αν πεδίο της εξωτερικής πολιτικής της Αθήνας θα
είναι ο κόσμος.
Google news
