Διαστάσεις Η ελευθερία του θανάτου

Ρόμπερτ Ντεσαί: «Δεν μ’ ενδιαφέρει τόσο η ακρίβεια των γεγονότων, όσο η αλήθεια του αποτελέσματος»

Όταν ένας άνθρωπος πληροφορείται ότι πάσχει από μια ανίατη ασθένεια, έχει δύο
επιλογές: ή να το βάλει στα πόδια ή να πολεμήσει. Ή να παλέψει με το άγριο ζώο
που έχει απέναντί του ή να τρέξει να του ξεφύγει. Όταν έμαθε ότι είναι φορέας
του AIDS, ο Ρόμπερτ Ντεσαί αποφάσισε να κάνει κάτι καλύτερο: να καβαλικέψει το
ζώο και να φύγει μαζί του. Να αφήσει τη χώρα του, την Αυστραλία, και να
περάσει τον χρόνο που του απομένει στην Ευρώπη, κυρίως στην Ελβετία και την
Ιταλία.

Ο Ντεσαί δεν πίστευε ποτέ ότι θα γίνει συγγραφέας. Για την ακρίβεια, θεωρούσε
πάντα ότι η ζωή του δεν είχε τίποτα το ενδιαφέρον. Εκτός, βέβαια, του ότι
εγκαταλείφθηκε μετά τη γέννησή του από την ανύπαντρη μητέρα του. Ότι
υιοθετήθηκε στη συνέχεια από ένα ζευγάρι Αυστραλών. Ότι κατά τη νεαρή του
ηλικία έμαθε πολλές γλώσσες ­ τη ρωσική, μάλιστα, τελείως μόνος. Ότι πέρασε
έναν χρόνο στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας. Κι ότι στα 45 του αναζήτησε και βρήκε
τη μητέρα του, με την οποία δεν κατάφερε όμως να γίνει ποτέ φίλος. Εκείνη θα
προτιμούσε, βλέπετε, να είναι ο γιος της τραπεζικός υπάλληλος. Και, προς Θεού,
όχι ομοφυλόφιλος.

Η αποκάλυψη, γράφει η βιβλιοκριτικός της Μοντ, ήλθε την ημέρα που ο
Ντεσαί συνειδητοποίησε ότι σημασία δεν έχει τόσο η ζωή μας όσο ο τρόπος που
την αναπαριστούμε στον εαυτό μας. Τότε άρχισε να γράφει. Το πρώτο του βιβλίο
είχε τίτλο «Μια μάνα και η ντροπή της» και, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι μια
μυθιστορηματική αυτοβιογραφία. Το δεύτερο λέγεται «Νυχτερινά γράμματα», και
είναι ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα. Ο αφηγητής έχει πολλά κοινά σημεία με
τον συγγραφέα: όπως κι εκείνος, αλλάζει ξαφνικά κόσμο μαθαίνοντας ότι
επίκειται ο θάνατός του. «Κάποτε πίστευα ότι αν μάθαινα πως οι μέρες μου είναι
μετρημένες θα με καταλάμβανε πανικός, θα αποχαιρετούσα όλους μου τους φίλους
και θα έπιανα να διαβάσω όλο τον Μπαλζάκ, όλο τον Τολστόι», λέει ο Ντεσαί.
«Τίποτα τέτοιο όμως δεν συνέβη. Δεν τηλεφώνησα στους φίλους μου, αδιαφορώ για
τον Τολστόι, το μόνο που με νοιάζει είναι η ποιότητα της στιγμής».

Τι συμβαίνει όταν πάψεις να πιστεύεις πως πρέπει οπωσδήποτε να πας κάπου; Όταν
η επιθυμία εξατμίζεται μαζί με την ελπίδα; «Σε κατακλύζει μια απίστευτη
ελευθερία!», απαντά ο 57χρονος συγγραφέας. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, τον
χορό στα «Νυχτερινά γράμματα» τον σέρνει η απόλαυση. Μια απόλαυση, βέβαια, που
μεγαλώνει στη σκιά του θανάτου. Ο Ντεσαί δεν ενδιαφέρεται για τον θάνατο από
την πλευρά του πόνου, συμπτώματα δεν περιγράφει πουθενά. Ο θάνατος τον
απασχολεί μόνο ως πεπρωμένο. Κι έτσι θέτει σε εμπιστευτικό τόνο ερωτήματα που
η λογοτεχνία συνήθως αποφεύγει. Για παράδειγμα: «Αν δεν εξετάζεις με
λεπτομέρειες αυτό που ο θάνατος αντιπροσωπεύει για σένα, δεν οπισθοχωρείς
άραγε προς τον γκρεμό;».