Ελπίδα σε βοήθεια στο σπίτι

<

Να μείνουμε όρθιοι όσο γίνεται περισσότερο και να πέσουμε ­ αν είναι
μπορετό… ­ όρθιοι! Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα που
προσπαθεί να περάσει, μέσα από τα προγράμματα ευγηρίας που υιοθετεί, η
Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας. Οι προηγμένες κοινωνίες δεν σκιαγραφούν πια τους
ηλικιωμένους «ως απόμαχους, ασθενείς και συνταξιούχους». Αντιθέτως, επιχειρούν
να τους αντιμετωπίζουν «ως αντιπροσώπους και δικαιούχους της ανάπτυξης» ­ όπως
δήλωσε λίγο παλαιότερα ο γ.γ. των Ηνωμένων Εθνών Κόφι Ανάν. Στην Ελλάδα, τα
Κέντρα Ανοικτής Προστασίας Ηλικιωμένων και τα συνεργαζόμενα προγράμματα
«Βοήθεια στο σπίτι», «Μονάδες Κοινωνικής Μέριμνας» και «Τηλεειδοποίηση» έχουν
στο επίκεντρό τους κυρίως εκείνους τους ηλικιωμένους που είναι αναγκαίο πρώτα
να τους εντοπίσεις και μετά να τους βοηθήσεις.

Το πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι» είναι η πιο ελπιδοφόρα προσφορά των ΚΑΠΗ
στα μη αυτοεξυπηρετούμενα μέλη των περιοχών τους. Έχει αναπτυχθεί στα
περισσότερα από τα μισά ΚΑΠΗ (54,2%), ο μέσος χρόνος λειτουργίας του
προγράμματος είναι 22 1/2 μήνες αλλά υπάρχουν πρωτοπόρα ΚΑΠΗ που το έχουν
εφαρμόσει εδώ και 15 χρόνια.

Οι ηλικιωμένοι που εξυπηρετούνται μέσα από αυτό το πρόγραμμα είναι κατά μέσο
όρο 68,1 άτομα ανά ΚΑΠΗ, υπάρχουν όμως ΚΑΠΗ που εφαρμόζουν το πρόγραμμα
«Βοήθεια στο σπίτι» σε 550 συνολικά άτομα. Ο μέσος όρος ωρών που διατίθενται
για κάθε εξυπηρετούμενο είναι 3 ώρες την εβδομάδα, σε ειδικές όμως περιπτώσεις
μοναχικών και μη αυτοεξυπηρετούμενων ηλικιωμένων διατίθενται μέχρι και 14 ώρες
την εβδομάδα.

Το προσωπικό που απασχολείται στο συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι κυρίως
κοινωνικοί λειτουργοί, επισκέπτες υγείας και οικογενειακοί βοηθοί ­
τουλάχιστον ένας ανά ειδικότητα. Σε αρκετές όμως περιπτώσεις έχουμε έως και 6
άτομα ανά ειδικότητα. Η χρηματοδότηση του προγράμματος γίνεται από το
υπουργείο Εργασίας και την Ευρωπαϊκή Ένωση (33,6%) καθώς και από το υπουργείο
Υγείας (22,1%). Σε μικρότερο βαθμό συμμετέχουν στη χρηματοδότηση το υπουργείο
Εσωτερικών και οι δήμοι. Το πόσο σημαντικό είναι το πρόγραμμα «Βοήθεια στο
σπίτι» αποδείχθηκε μέσα από την τρίχρονη ουσιαστικά λειτουργία του. Σύμφωνα με
τις εκτιμήσεις ειδικών επιστημόνων και υπηρεσιών, το 5% του συνόλου των
ηλικιωμένων έχουν ανάγκη από βοήθεια ανάλογη με αυτήν που προσφέρει το
παραπάνω πρόγραμμα. Μέχρι στιγμής το πρόγραμμα έχει στηρίξει περίπου 9.000
ηλικιωμένους ­ ένα νούμερο καθόλου ευκαταφρόνητο. Ψυχή του προγράμματος είναι
οι εθελοντές. Τουλάχιστον χίλιοι διακόσιοι άνθρωποι έχουν προσφέρει έως τώρα
την πολύτιμη βοήθειά τους και στήριξη σε μη αυτοεξυπηρετούμενους ηλικιωμένους
που έχουν μεγάλες ανάγκες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Υγείας και
Πρόνοιας, το 57% των εθελοντών του προγράμματος απασχολούνται σε αστικές, το
15,6% σε ημιαστικές, το 5% σε αγροτικές και το 22,2% σε μεικτές περιοχές.

Το πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι» εφαρμόστηκε αρχικά από 51 δήμους ενώ στη
δεύτερη φάση του προγράμματος και σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας και
Πρόνοιας εντάχθηκαν άλλοι 51 δήμοι. Η επέκταση του προγράμματος σε ακόμη 500
δήμους αποφασίστηκε πρόσφατα από τον υφυπουργό Υγείας και Πρόνοιας Δημήτρη
Θάνο και το κόστος υπολογίζεται ότι θα φτάσει τα 25 δισ. Σημαντικό είναι και
το σύστημα τηλεειδοποίησης μέσα από το οποίο περίπου 1.000 ηλικιωμένοι (δέκα
ανά δήμο) με αδυναμία πλήρους εξυπηρέτησης θα βρίσκονται όλο το 24ωρο σε άμεση
σύνδεση με το Κέντρο Άμεσης Εξυπηρέτησης του ΟΤΕ.

Στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής εφαρμόζονται 39 προγράμματα «Βοήθειας στο
σπίτι». Στη Θεσσαλονίκη 13 και στον Νομό Πέλλας 4. Οι Νομοί Αιτωλοακαρνανίας
και Λασιθίου έχουν από 3 προγράμματα και πολλοί άλλοι νομοί από ένα ή δύο. Οι
μόνοι νομοί που δεν έχουν καθόλου κάλυψη με αντίστοιχα προγράμματα «Βοήθειας
στο σπίτι» είναι οι Νομοί Άρτας, Εύβοιας, Λακωνίας και Φλώρινας…

Φυσιοθεραπεία, η πιο ουσιαστική δραστηριότητα συντήρησης και αποκατάστασης

Τα προγράμματα φυσιοθεραπείας είναι η πιο ουσιαστική δραστηριότητα συντήρησης
και αποκατάστασης υγείας που προσφέρουν τα περισσότερα ΚΑΠΗ στους
ηλικιωμένους. Επτά στα δέκα ΚΑΠΗ προσφέρουν φυσιοθεραπεία στα μέλη τους,
σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα που έγινε σε 231 κεντρικά και περιφερειακά
ΚΑΠΗ. Στα προγράμματα φυσιοθεραπείας εξυπηρετούνται καθημερινά 8,3 άτομα, ενώ
υπάρχουν ΚΑΠΗ που εξυπηρετούν έως και 24 ηλικιωμένους την ημέρα…

Μια άλλη βασική δραστηριότητα των ΚΑΠΗ είναι οι ψυχαγωγικές δραστηριότητες.
Εκδρομές και εορταστικές εκδηλώσεις διοργανώνονται στο σύνολο σχεδόν των
Κέντρων Ανοικτής Προστασίας Ηλικιωμένων της χώρας. Το 83,5% των ΚΑΠΗ εφαρμόζει
το πρόγραμμα των κατασκηνώσεων, ενώ τέσσερα στα δέκα ΚΑΠΗ διοργανώνουν
παραθερισμό σε ξενοδοχεία για τα μέλη τους. Προγράμματα προνομιακής
μεταχείρισης των μελών των ΚΑΠΗ από τους δήμους στους οποίους εντάσσονται δεν
εφαρμόζονται από όλους τους δήμους, εφαρμόζονται όμως σε ποσοστό 64,8%. Η
προνομιακή μεταχείριση συνίσταται κυρίως στην ελεύθερη είσοδο των ηλικιωμένων
σε πολιτιστικές εκδηλώσεις (68,5%) και στη διοργάνωση ειδικών προγραμμάτων
δραστηριοποίησης (54,4%).

Το μέσο ετήσιο κόστος λειτουργίας ενός ΚΑΠΗ ανέρχεται στο ποσό των 38.483.721
δρχ. Με βάση την κατανομή δαπανών, το μεγαλύτερο ποσοστό ­ 51,94% ­ αφορά στις
δαπάνες μισθοδοσίας και μόλις το 10.91% τις δαπάνες για πολιτιστικές
δραστηριότητες. Το κόστος των φαρμάκων που διατίθενται στους πάσχοντες
ηλικιωμένους των ΚΑΠΗ είναι μόλις 1,19% και το κόστος των αναλώσιμων ιατρικών
υλικών δεν ξεπερνάει το 1,58% της συνολικής δαπάνης. Το 40% των ΚΑΠΗ έχουν
πρόσθετη χρηματοδότηση ή δωρεές από άλλους φορείς, δημόσιους ή ιδιωτικούς ­
υπουργείο Υγείας, ασφαλιστικούς οργανισμούς και επιχειρήσεις της ευρύτερης
περιοχής.

Στο ΚΑΠΗ ανακάλυψε τα δικά της θαμμένα ενδιαφέροντα

Την 73χρονη Μαρία Π. την «εντόπισαν» γείτονές της στη Ν. Φιλαδέλφεια, ενεργά
μέλη των ΚΑΠΗ της περιοχής, και την «ανέσυραν» από το σπίτι της. Ήταν ένας
καταπονημένος άνθρωπος από απανωτές ατυχίες και χρόνιες ταλαιπωρίες. Δέκα
χρόνια νωρίτερα είχε χηρέψει, αλλά και τα τελευταία χρόνια συμβίωσης με τον
σύντροφό της ήταν χρόνια βασάνου αφού εκείνος ήταν κατάκοιτος. Επισκέφθηκε το
ΚΑΠΗ της γειτονιάς της, διστακτικά και δίχως διάθεση στην αρχή. Οι συζητήσεις
με την κοινωνική λειτουργό, το καφεδάκι και η παρεΐστικη κουβεντούλα
«καλλιεργούσαν» αργά αλλά σταθερά το άγονο χωράφι. Από παρατηρητής και θεατής
των ομάδων που λειτουργούσαν, η κ. Μαρία άρχισε να εισχωρεί σταδιακά στις
διαδικασίες. Ανακάλυψε τα δικά της θαμμένα ενδιαφέροντα. Κάποτε της άρεσε να
γράφει και να ζωγραφίζει, κάποτε δημιουργούσε. Μίλησε γι’ αυτές τις τάσεις
της, μπήκε στις ομάδες ψυχαγωγίας και επιμόρφωσης και σήμερα, ύστερα από δύο
χρόνια ακριβώς, έγινε υπεύθυνη της ομάδας χειροτεχνίας και βρήκε τη διάθεση να
ζήσει, να δημιουργήσει, να προσφέρει.

Ανάλογη είναι και η περίπτωση της 65χρονης κ. Δάφνης. Και εκείνη είχε
κατάκοιτο σύντροφο που μετά τη «φυγή» του δεν έβρισκε λόγο ύπαρξης. Το
σημαντικό στην ιστορία της κ. Δάφνης είναι το γεγονός ότι η ίδια και ο σύζυγός
της είχαν στηριχθεί από το πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι» του Δήμου Ν.
Φιλαδελφείας. Οι άνθρωποι γύρω της δεν την άφησαν να αποξεχαστεί κλεισμένη στο
σπίτι. Αδιάφορα κι ανόρεχτα στην αρχή, με λίγη διάθεση αργότερα και ακόμη
περισσότερη τώρα, η 65χρονη γυναίκα ανακαλύπτει ότι έχει και πάλι δικαίωμα στη
ζωή. Το ίδιο δικαίωμα ανακάλυψε πολύ πριν από την κ. Δάφνη και ο 78χρονος
μπαρμπα-Δημήτρης. Έχασε τη γυναίκα του, παιδιά δεν είχε, ούτε όρεξη για ζωή.
Στην αρχή περνούσε ώρες μέσα στο ΚΑΠΗ δίχως να κάνει… τίποτα. Σιγά – σιγά
βρήκε τη διάθεση να γίνει χρήσιμος και να βοηθήσει τους άλλους. Μια μέρα έπαθε
εγκεφαλικό. Αμέτρητοι άνθρωποι ήταν δίπλα του στο νοσοκομείο και αργότερα είχε
παρέα αλλά και περιποίηση όλο το 24ωρο στο σπίτι, μέχρι να αναρρώσει. Σήμερα
έχει επανέλθει στον χώρο του ΚΑΠΗ και είναι ένα από τα πιο δραστήρια μέλη του.

Τα ΚΑΠΗ του Δήμου Ν. Φιλαδέλφειας είναι από τα παλαιότερα και τα πλέον
«δραστήρια», με 3.000 εγγεγραμμένα μέλη. Το πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι» έχει
ήδη εφαρμοσθεί σε 400 ανθρώπους ­ αυτή τη στιγμή εξυπηρετούνται 180
ηλικιωμένοι. Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η προσφορά των τεσσάρων ΚΑΠΗ του
Δήμου Αμαρουσίου στις γειτονιές της περιοχής. Το πρόγραμμα «Βοήθεια στο σπίτι»
και η ομάδα Κοινωνικής Μέριμνας βοηθούν αυτή τη στιγμή 110 μη
αυτοεξυπηρετούμενους ηλικιωμένους (2.700 εγγεγραμμένα και 1.500 περίπου ενεργά μέλη).