ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Διλήμματα διαχείρισης

Η μεγάλη καθυστέρηση της έγκρισης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του Γ’
Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης και των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων έχει
επισημανθεί στον Τύπο το τελευταίο διάστημα (π.χ. «Επενδυτής» 27/29.10.2000,
«Καθημερινή» 19.11.2000, «Το Βήμα» 28.12.2000 κ.α.).

Οι απόψεις που διατυπώθηκαν επισημαίνουν διάφορα προβλήματα, όπως τον κίνδυνο
να χαθούν κονδύλια, την τάση συγκεντρωτισμού της διοίκησης, τη διάσταση
απόψεων ανάμεσα στην Επιτροπή και στο ΥΠΕΘΟ κ.ά.

Ωστόσο αναπάντητο εξακολουθεί να παραμένει το ερώτημα:

­ Γιατί έπρεπε να χαθεί τόσος πολύτιμος χρόνος μέχρι την οριστικοποίηση του
νέου θεσμικού πλαισίου για τη διαχείριση, παρακολούθηση και έλεγχο κοινοτικών
πόρων (Ν. 2860, 14 Νοεμβρίου 2000) παρά την έγκαιρη προετοιμασία του Σχεδίου
Περιφερειακής Ανάπτυξης, που είχε αρχίσει από το 1998, και να μην έχουν
εγκριθεί, αρχές του 2001, όλα τα Επιχειρησιακά Προγράμματα;

Κατά τη γνώμη μας, η καθυστέρηση αυτή δεν μπορεί να αναχθεί μόνο σε προβλήματα
της ίδιας της διαπραγμάτευσης (ελλείψεις προγραμματισμού, διάσταση απόψεων,
κ.ά.) και σε συγκυριακά γεγονότα (όπως προεκλογική περίοδος) αλλά και σε
δομικούς παράγοντες που αφορούν την ανασύνταξη πολιτικής και οικονομίας,
δημόσιου – ιδιωτικού και ειδικότερα «κέντρου – περιφέρειας», τόσο ανάμεσα στην
Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις εθνικές Αρχές των κρατών-μελών όσο και ανάμεσα στα
επίπεδα λήψης των αποφάσεων (κεντρικού – περιφερειακού) στην κάθε χώρα.

Η ανασύνταξη αυτή στη χώρα μας βρίσκεται σε διαδικασία εξέλιξης και δεν έχει
αποκρυσταλλωθεί οριστικά. Ωστόσο, διαφαίνονται ορισμένες τάσεις που
διατυπώνονται στη συνέχεια:

1. Η πρώτη τάση αφορά την ισχυροποίηση του συγκεντρωτισμού της
κεντρικής διοίκησης (Διαχειριστική Αρχή, Γενική Διεύθυνση του ΥΠΕΘΟ) και της
εκτελεστικής εξουσίας του κράτους (υπουργοί και γενικοί γραμματείς υπουργείων
και περιφερειών). Ενώ στο παρελθόν η διαδικασία αποφάσεων ήταν μια διαδικασία
συνεχούς διαπραγμάτευσης και ισορροπίας ανάμεσα στις εθνικές Αρχές
(εκτελεστική εξουσία) και στους εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και οι
κοινωνικοί εταίροι είχαν περιθώρια επιρροής στις αποφάσεις με τη συμμετοχή
τους στις Επιτροπές Παρακολούθησης, τώρα, με την αποχώρηση της Ευρωπαϊκής
Επιτροπής, αποκλειστικά κυρίαρχος των αποφάσεων είναι ο γενικός γραμματέας,
στον οποίο υπάγεται η Διαχειριστική Αρχή κάθε Επιχειρησιακού Προγράμματος.
Παράλληλα, αποδυναμώνεται ακόμη περαιτέρω ο ρόλος των Επιτροπών Παρακολούθησης
(άρθ. 14, 15 Ν. 2860) στις οποίες συμμετέχουν διάφοροι κοινωνικοί εταίροι σε
ρόλο εισηγητικό και δευτερεύοντα.

Είναι προφανές, ότι αφού η Διαχειριστική Αρχή δεν είναι τελικά ανεξάρτητη από
τη διοίκηση (όπως επεδίωκε αρχικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή) αλλά είναι η ίδια η
διοίκηση, άμεσα υπόλογη στον γενικό γραμματέα, τότε το συγκεντρωτικό σύστημα
αποφάσεων είναι άμεσα εξαρτημένο από την εκτελεστική εξουσία (π.χ. σύσταση και
στελέχωση νέων υπηρεσιών από τον υπουργό ή γ. γραμματέα και όχι από
ανεξάρτητες δομές όπως η ΜΟΔ). Έτσι όλο το σύστημα αντλεί αποκλειστικά «εκ των
άνω» τη νομιμοποίησή του.

2. Η δεύτερη τάση που συμβαδίζει με την πρώτη είναι η μετατόπιση του
κέντρου βάρους του ενδιαφέροντος από τον δημοκρατικό προγραμματισμό στην
αποτελεσματικότητα της διαχείρισης. Είναι γεγονός ότι στο παρελθόν
αποκεντρωμένοι θεσμοί και συμμετοχικές διαδικασίες αποδείχθηκαν ανεπαρκείς και
προβληματικοί καθώς αναπαρήγαγαν στο τοπικό επίπεδο την εκλογική πελατεία.
Αντί όμως να επιδιωχθεί η σύσταση ανεξάρτητων από την εκάστοτε πολιτική
εξουσία Διαχειριστικών Αρχών καθώς επίσης και ενδυνάμωση των θεσμών
δημοκρατικού προγραμματισμού (π.χ. Επιτροπές Παρακολούθησης) προκρίνεται μια
διαχειριστική λογική αποφάσεων και ελέγχου, άμεσα εξαρτημένη από την εκάστοτε
εκτελεστική εξουσία, και απομένει να αποδείξει στην πράξη κατά πόσο θα είναι
αποτελεσματική και προπάντων αδιάβλητη από αποσπασματικές πολιτικές και
οικονομικές πιέσεις μεμονωμένων συμφερόντων.

3. Η ανασύνταξη της σχέσης κεντρικού – τοπικού, προς όφελος του πρώτου,
αντιστοιχεί και στον επαναπροσανατολισμό της τοπικής / περιφερειακής
κοινωνικής δυναμικής προς την εκτελεστική εξουσία (κεντρικό κράτος) για τα
διάφορα αιτήματα που θέτει. Η διαμεσολάβηση των ισχυρών οικονομικών και
κοινωνικών συμφερόντων απομακρύνεται από τους θεσμούς δημοκρατικής συμμετοχής
σε περιφερειακό ή κεντρικό επίπεδο, και γίνεται πλέον μέσα από πρόσωπα-κλειδιά
της εκτελεστικής εξουσίας (υπουργούς, γεν. γραμματείς, κ.ά.).

Στο πλαίσιο αυτό, τα διλήμματα διαχείρισης του Γ’ ΚΠΣ, αποτελούν και κεντρικά
ζητήματα της λειτουργικής ανασύνταξης του κράτους στο νέο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.