Για μια «διαφορετική» Γερμανία

Γιόσκα Φίσερ. Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών είναι θερμός οπαδός της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης

Όταν πριν από είκοσι χρόνια επισκέφθηκα έφηβη τη Γερμανία, το πρώτο που μου
έκανε εντύπωση ήταν η ζεστασιά, η νοικοκυροσύνη που περιέβαλλε τη ζωή των
μέσων Γερμανών στις μικρές πόλεις της Ομόσπονδης Δημοκρατίας. Οι οικοδεσπότες
μου έβγαζαν τα παπούτσια τους στην είσοδο του σπιτιού και τα τακτοποιούσαν στη
σειρά. Όλα έμοιαζαν πολύ περισσότερο “εν τάξει” συγκριτικά με την ακαταστασία
και το χάος των Άγγλων. Όπως στα σχολεία, ένα αναλυτικό εθνικό πρόγραμμα
έμοιαζε να στηρίζει και τα νοικοκυριά.

Έως το 1989, η πρόοδος της γερμανικής πολιτικής και της διπλωματίας παρουσίασε
μια εξίσου τακτική αξιοπιστία. Την ασφάλεια της Ομόσπονδης Δημοκρατίας
εγγυήθηκε το ΝΑΤΟ, επιτρέποντας στη Βόννη μόνο ένα μικρό περιθώριο για
στρατηγικής σημασίας αποφάσεις. Οι ορίζοντές της περιορίστηκαν με τη συμφωνία
του Πότσδαμ. Ο ενοχλητικός θόρυβος της δεκαετίας του ’80 αφορούσε πλέον στα
πυρηνικά όπλα ξένων δυνάμεων που βρίσκονταν σε γερμανικό έδαφος, στα
στρατιωτικά αεροπλάνα ξένων κρατών που πετούσαν πολύ χαμηλά, πάνω από τα
γερμανικά σπίτια, με λίγα λόγια, κοινός παρονομαστής οι συναλλαγές των άλλων
με τη Γερμανία, παρά οι συναλλαγές της Γερμανίας με άλλους. Όταν ο Τζον λε Καρ
έγραψε το μυθιστόρημά του “Μια μικρή πόλη στη Γερμανία”, ο όρος “μικρή” δεν
αναφερόταν απλώς σε μια περιοχή, αλλά εμπεριείχε την αίσθηση που άφηνε μια
εποχή με περιορισμένες δυνατότητες, άγνωστες ανέσεις, μια εποχή με
ανεκπλήρωτες ελπίδες και φόβους. Η σημερινή Γερμανία εκτείνεται στον χάρτη στη
μέση της Ευρώπης και δεν δέχεται πλέον τους περιορισμούς των μεταπολεμικών
συμφωνιών, ούτε κυριαρχείται από τις αξίες των μικρών της πόλεων. Έχει
πρωτεύουσα το Βερολίνο, που απέχει περίπου 50 μίλια από την Πολωνία. Μάχεται
ακόμη για την αφομοίωση της πρώην Ανατολικής, όμως τόσο οι Γερμανοί όσο και
εμείς συμβιβαζόμαστε σιγά σιγά με αυτό το αλλαγμένο κράτος καθώς και με τη
σημασία που έχει για τους θεσμούς της Ευρώπης η προσχώρηση των πρώην
κομμουνιστικών χωρών.

Ο «Ευρωπαϊσμός»

Γκέρχαρντ Σρέντερ. Ο Γερμανός καγκελάριος ισχυρίζεται ότι μία χώρα με πληθυσμό που φτάνει τα 80 εκατομμύρια,

Αυτό ήταν το πραγματικό αντικείμενο της Διάσκεψης της Νίκαιας. Πρόκειται για
μια δύσκολη, διφορούμενη και αγωνιώδη επαναδιαπραγμάτευση τού τι σημαίνει να
είναι κανείς Ευρωπαίος στον επόμενο αιώνα και πώς η Ευρώπη θα φιλοξενήσει ένα
διαφορετικό είδος Γερμανίας από αυτό που γνωρίζαμε και εμπιστευόμασταν. Ο
γερμανικός ευρωπαϊσμός είναι ένα πολύμορφο εγχείρημα. Είναι κάτι που συνήθως
ξεχνάμε όταν μιλάμε για γαλλο-γερμανική συμμαχία σαν να ήταν μια αμετάκλητη
συμφωνία ενάντια στην οποία το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να ορίσει τα
συμφέροντά του, είτε μετατρέποντας τούς δύο σε “τρίο”, είτε επιφέροντας
αλλοίωση. Τώρα που το ενιαίο νόμισμα κατακτήθηκε, οι σχέσεις Παρισιού –
Βερολίνου μπορούν να δυστροπήσουν ξανά. Ήταν η αρμονία το μη φυσιολογικό…

Ως εκ τούτου, και η ένταση για το δικαίωμα ψήφου στο Συμβούλιο των υπουργών.
Όπως υποστηρίζει ο καγκελάριος Σρέντερ, μια χώρα με πληθυσμό που φτάνει τα 80
εκατομμύρια, δικαιούται περισσότερες ψήφους διότι διαθέτει το πλεονέκτημα να
έχει αυξηθεί ο πληθυσμός της μετά την ενοποίηση. Η διακήρυξη του κ. Σρέντερ
ότι “η ποσότητα είναι που μετράει”, πάνω απ΄ όλα παραπέμπει σε έναν συμβολικό
συσχετισμό. Η μετά την ενοποίηση Γερμανία αφιέρωσε αρκετό χρόνο στο να
διαβεβαιώνει τους εν αγωνία εταίρους της ότι το “μέγεθός της” δεν θα πρέπει να
είναι αιτία ανησυχίας. Οι τελευταίοι ισχυρισμοί όμως τερματίζουν την περίοδο
κατά την οποία η Γερμανία ένιωθε υποχρεωμένη να επιδεικνύει εμπράκτως
μεταμέλεια στη Γαλλία για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ­ και η Γαλλία,
αντλώντας από αυτή τη μεταμέλεια, ένιωθε ότι μπορούσε να κερδίσει προς
ενίσχυσή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η επιθυμία του Γκέρχαρντ Σρέντερ ήταν να θυμίσει στους υπόλοιπους της ηπείρου
ότι η Γερμανία δεν βρίσκεται εκεί μόνο ως ταμίας του νέου ευρωπαϊκού
διακανονισμού. Δέκα χρόνια μετά την ενοποίηση, το Βερολίνο ετοιμάζεται για
έναν περισσότερο καθοριστικό ρόλο.

Όμως αυτό στιγματίζεται από έλλειψη οράματος και αβέβαιη δεξιοτεχνία. Δεν
διανύουμε περίοδο μεγάλης εθνικής αυτοπεποίθησης. Η ενθουσιώδης υπερβολή που
χαρακτήρισε τους συντάκτες της πρώτης σελίδας της εφημερίδας «Bild» μετά τα
ημιτελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου το 1990: “Boom Βoοm, Balla Balla,
Deutschland: Ja! ” δεν κράτησε πολύ και όχι μόνο σε ό,τι αφορά στο ποδόσφαιρο.

Η απώλεια

Η ατίμωση του Χέλμουτ Κολ προκάλεσε απώλεια της ισορροπίας στη γερμανική
πολιτική σκηνή. Το προβληματικό σύμβολο της ενοποίησης αποτελεί υπενθύμιση σε
όλους τους Γερμανούς ότι τους κορόιδεψαν και το επέτρεψαν αυτό να συμβεί από
ένα διεφθαρμένο καθεστώς ενός υπερφίαλα υπερόπτη ηγέτη. Οι ακόλουθες
αποκαλύψεις για χρηματισμό και κάλυψή του εξώθησαν τη συντηρητική
αντιπολίτευση σε μια περίοδο επανόρθωσης και άφησαν την κυβέρνηση στον συμπαθή
αλλά συχνά αναποτελεσματικό καγκελάριο και τον Γιόσκα Φίσερ. Ένα πρόσωπο που
με τον άμετρο ενθουσιασμό του για το θέμα την ευρωπαϊκής πολιτικής ενσωμάτωσης
έκανε την κυβέρνηση να φαντάζει περισσότερο σκληρή και δογματική απ΄ ό,τι θα
επέβαλλε η σοφία, όταν αναφερόμαστε στο θέμα της σύναψης συμμαχιών. Είναι η
Γερμανία μια μηχανή πολιτικής ένωσης ή όχι; Υπό τον Χέλμουτ Κολ ξέρουμε ότι
ήταν, υπό τον Γκέρχαρντ Σρέντερ είμαστε σε κατάσταση σχεδόν… σύγχυσης.