Δρόμοι

Στη θεωρία…

… τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή ειρήνης, χαράς και αγαλλίασης.
Στην πράξη, είναι ένας πυρετός αγορών, φαγοποτιού και τζόγου. Γιατί άραγε
μάθαμε να νομίζουμε πως αγοράζοντας δώρα, τυλίγοντάς τα σε γυαλιστερό
περιτύλιγμα και αποθέτοντάς τα σε κάτι που μοιάζει με σκανδιναβικό έλατο
μένουμε πιστοί στο πνεύμα των Χριστουγέννων; Πόσοι από εμάς μπορούμε να
βάλουμε το χέρι στην καρδιά και να πούμε πως προσφέρουμε τα δώρα μας με
επίγνωση του βαθύτερου νοήματος της γιορτής; Είτε είμαστε ένθεοι είτε άθεοι,
είτε δωρίζουμε ένα βιβλίο είτε ένα μπουκαλάκι Σανέλ Νο 5, η πράξη μας είναι
μια υπόμνηση των δώρων της Βηθλεέμ. Και ας μη δίνουμε σήμερα δεκάρα για την
προέλευση του εθίμου.

Τα δώρα…

… δεν είναι πάντα χειροπιαστά, δεν έχουν πάντα φανταχτερό περιτύλιγμα –
και αυτά ακριβώς είναι τα δώρα που εισάγουν τον άνθρωπο στο βαθύτερο μυστήριο
των ημερών. Ένα τέτοιο δώρο έκανε στον εαυτό του ο δημοσιογράφος των «Τάιμς»
(που ξέχασε να υπογράψει το άρθρο του): μια επίσκεψη στην Πινακοθήκη του
Λονδίνου. Τι μπορεί να σημαίνει άραγε για έναν άπιστο αυτή η μεγάλη
θρησκευτική κληρονομιά; αναρωτιέται καθώς στέκεται μπροστά στο «Προσκύνημα των
μάγων» του Μπρίγκελ. Τι νιώθει κανείς μπροστά στην απόλυτη αθωότητα, την
απόλυτη καλοσύνη, την απόλυτη απόρριψη της εξουσίας; Το χρυσάφι αντιπροσωπεύει
το χρήμα. Το λιβάνι τη λατρεία. Και η σμύρνα, το ροδόχρωμο μύρο που έτριβαν με
αυτό το σώμα για να το βαλσαμώσουν, είναι το συμβολικό δώρο του θανάτου. Οι
βλοσυροί στρατιώτες με τις λόγχες, που στέκονται ανάμεσα στους βοσκούς και
τους μάγους, είναι η συμβολική απειλή του Ηρώδη. Δικαιολογημένα το Θείο Βρέφος
μοιάζει τόσο τρομαγμένο: το μύρο που του παραδίδει ο σοφός μάγος είναι ο
προάγγελος για το μοιραίο μακρύ ταξίδι από τη Βηθλεέμ στον σταυρό – διαδρομή
που επαναλαμβάνεται στους αιώνες, με αθώα βρέφη, στα χέρια του κάθε Ηρώδη.

Ο άλλος πίνακας…

… είναι ανώνυμος. Κανείς δεν ξέρει ποιος τον ζωγράφισε. Αυτό για
πολλούς ­ συλλέκτες ίσως ­ θα ήταν ένα μειονέκτημα. Συνήθως θέλουμε να
γνωρίζουμε τίνος τα πόδια προσκυνάμε, όπως θέλουμε να είναι οπωσδήποτε επώνυμο
το εσώρουχο που φοράμε. Όμως, αν και ανώνυμος, ο μάλλον Ναπολιτάνος ζωγράφος
δείχνεται σχεδόν αντάξιος ενός Μπρίγκελ, έστω και αν ο δικός του πίνακας είναι
πιο πληβείος: το «Προσκύνημα των βοσκών». Ένα καρβέλι ψωμί, μια κότα, ένα
καλάθι περιστέρια. Τα δώρα των μάγων είναι επιμελώς συμβολικά – δώρα που
αξίζουν σε έναν βασιλιά. Τα δώρα των βοσκών είναι απλά, ό,τι βρίσκεται
πρόχειρο. Η αυθόρμητη απλοχεριά των φτωχών απέναντι στην υπολογισμένη
γενναιοδωρία των πλουσίων.

Τα μάτια…

… όμως αναπόφευκτα ξαναγυρίζουν σε εκείνο το ταραγμένο βλέμμα του
βρέφους του Μπρίγκελ: δεν μπορούν να κρύψουν τον τρόμο μπροστά στο θανατερό
μύρο που του προσφέρει ο γερο-μάγος – το πρώτο χριστουγεννιάτικο δώρο. Είναι
ένα βλέμμα που διαπερνά τους αιώνες, που ακόμη πλημμυρίζει με τρόμο μπροστά
στους νέους Ηρώδες, που υπενθυμίζει πόσο άνιση είναι η δίκαιη μάχη που δίνει
κάθε μέρα το Καλό.