ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η παραίτηση της πολιτικής

Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία: με την πρόταση του Γιόσκα Φίσερ συμφωνεί πλέον και το
βαρύ πυροβολικό της ευρωπαϊκής διανόησης, ο Γιούργκεν Χάμπερμας.

Ευρωπαϊκή Ένωση: η μοναδική ρεαλιστική προοπτική είναι η μετατροπή της σε Ομοσπονδία (το σκίτσο από τους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς»)

Οι πολίτες της Ευρώπης συμμερίζονται άραγε το μοντέλο σύμφωνα με το οποίο κάθε
άνθρωπος πρέπει να γίνει ταυτόχρονα εργολάβος και εκμεταλλευτής της εργατικής
του δύναμης; Θέλουν μια κοινωνία όπου η πλειοψηφία θα κλείνει τα μάτια μπροστά
στις κατάφωρες κοινωνικές ανισότητες και στην περιθωριοποίηση των μειονοτήτων;
Θέλουν ένα μέλλον όπου η δημοκρατία δεν θα είναι παρά μια βιτρίνα και το
κράτος θα περιορίζεται στο να εγγυάται την ελευθερία της αγοράς και να
εξασφαλίζει συνθήκες ευνοϊκές για τον ελεύθερο ανταγωνισμό;

Στα ερωτήματα αυτά, που θέτει ο Χάμπερμας με συνέντευξή του στο ηλεκτρονικό
περιοδικό Caffe Europa, θα έπρεπε να κληθούν να απαντήσουν οι Ευρωπαίοι
πολίτες. Επειδή κανείς δεν τα θέτει, ή μάλλον επειδή ο νεοφιλελευθερισμός τα
διαστρεβλώνει μιλώντας για «επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό» και «μια πολιτική
των ίσων ευκαιριών», βλέπουμε σήμερα την αναποτελεσματικότητα των πολιτικών
και την απάθεια των πολιτών. Αλλά το πρόβλημα είναι πλέον επείγον. Η Ευρωπαϊκή
Ένωση δεν μπορεί να υπάρξει άλλο στη βάση διεθνών συνθηκών. Ή θα μετατραπεί σε
μια κρατική οντότητα, εφοδιασμένη με Σύνταγμα και Χάρτη Θεμελιωδών
Δικαιωμάτων, ή θα εξαφανιστεί.

Ο Γερμανός φιλόσοφος συμφωνεί με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας του πως η
μόνη ρεαλιστική προοπτική είναι μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία, που δεν θα
αποτελείται απλώς από κράτη, αλλά θα έχει και ορισμένα από τα χαρακτηριστικά
ενός Κράτους: θα είναι, για παράδειγμα, οικονομικά αυτόνομη. Μετά την
εγκατάλειψη της νομισματικής τους κυριαρχίας και την εγκαθίδρυση μιας κοινής
αγοράς, τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να απαρνηθούν την πολιτική τους
ένωση μόνο αν αποφασίσουν ότι υιοθετούν μακροπρόθεσμα το νεοφιλελεύθερο
παράδειγμα οικονομικής πολιτικής που ακολουθείται σήμερα σε όλο τον κόσμο.
Σήμερα ­ λέει ο Χάμπερμας ­ παρακολουθούμε την παραίτηση της πολιτικής
απέναντι στις επιταγές μιας υπερεθνικής οικονομίας που έχει αφεθεί εντελώς
ελεύθερη να ακολουθήσει τον δρόμο της. Αυτό όμως είναι αποτέλεσμα πολιτικών
αποφάσεων, δεν πρόκειται για μονόδρομο. Η δημοκρατική διαχείριση της πολιτικής
είναι μέχρι σήμερα το μοναδικό μέσο για να αναλάβουν οι πολίτες, ή έστω ένα
τμήμα των πολιτών, συνειδητή δράση απέναντι στη συλλογική τους τύχη.

Οι Ευρωπαίοι δεν καλούνται σήμερα να υπερασπιστούν απλώς μια θέση, αλλά μια
Lebensform, έναν τρόπο ζωής. Θα πρέπει έτσι να συνειδητοποιήσουν ότι αν θέλουν
να ακούγονται στη διεθνή σκηνή, θα πρέπει να μιλούν με μια φωνή. Αυτό δεν
σημαίνει ότι θα εξαφανιστεί η πολιτισμική της ποικιλότητα. Η Ευρώπη δεν μπορεί
να αποτελέσει παρά ένα κράτος εθνικοτήτων, όπου ακόμη και οι πιο μικρές χώρες
θα διατηρήσουν την ταυτότητα και την εθνική τους υπερηφάνεια ­ άρα τη γλώσσα
τους και τον πολιτισμό τους. Μόνο έτσι θα αντιμετωπιστεί το δημοκρατικό
έλλειμμα των Βρυξελλών. Και θα οικοδομηθεί μια πραγματική ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.