Διαστάσεις Η σιωπή των αρχιτεκτόνων

Σενζέν. Η ανάπτυξη της κινεζικής αυτής πόλης αναλύεται στην έκθεση «Μεταλλαγές»

Το 1900, μόνο το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε στις πόλεις. Έναν αιώνα
αργότερα, το ποσοστό αυτό έχει φτάσει το 50%. Και το 2025, στις πόλεις θα ζουν
5 δισεκατομμύρια άτομα, το 75% των οποίων σε φτωχές χώρες. Από τις 33
μεγαλουπόλεις που προβλέπονται για το 2015, οι 27 θα βρίσκονται σε φτωχές
χώρες και μόνο μία από τις δέκα πιο πυκνοκατοικημένες πόλεις, το Τόκυο, θα
βρίσκεται σε πλούσια χώρα.

Δύο παραδείγματα είναι χαρακτηριστικά. Ο πληθυσμός της Βομβάης έχει
τετραπλασιαστεί την τελευταία 30ετία: οι μισοί κάτοικοί της ζουν σε παράγκες
και κάπου 700.000 άτομα δεν έχουν ούτε μια υποτυπώδη στέγη για να ακουμπήσουν
το κορμί τους. Εφιαλτική είναι η κατάσταση και στο Λάγκος, μια πόλη που είχε
λίγο περισσότερους από 3 εκατομμύρια κατοίκους το 1975, σήμερα έχει φτάσει τα
11 εκατομμύρια, και το 2015 αναμένεται να ξεπεράσει τα 25 εκατομμύρια. Σε
ορισμένες από τις μορφές οργάνωσης της πρωτεύουσας της Νιγηρίας μπορεί να
διακρίνει κανείς την εισβολή του Τρίτου Κόσμου στον Πρώτο, τη «λαγκοποίηση»
ενός τμήματος της πλούσιας κοινωνίας μας. Δεν έρχεται το Λάγκος σε μας ­ εμείς
πλησιάζουμε ολοταχώς προς το Λάγκος.

Για να αντιμετωπιστεί αυτό το φλέγον πρόβλημα, αρχιτέκτονες, κοινωνιολόγοι και
άλλοι ειδικοί συγκεντρώθηκαν αυτές τις μέρες στο Μπορντώ για να καταθέσουν τις
απόψεις τους και να ανταλλάξουν εμπειρίες στο πλαίσιο της έκθεσης «Mutations»
(Μεταλλαγές). Και, ομολογουμένως, υπήρξαν ειλικρινείς. «Εμείς οι
αρχιτέκτονες», λέει ο υπεύθυνος της έκθεσης Ζαν Νουβέλ, «αρχίζουμε να
αναγνωρίζουμε ότι δεν ξέρουμε τι να κάνουμε και ότι, πριν διατυπώσουμε
προτάσεις, πρέπει να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε και να απαλλαγούμε από τις
παραισθήσεις που μας προκαλεί η τρομακτική ταχύτητα των αλλαγών γύρω μας. Αυτό
που θα μείνει από τον 20ό αιώνα είναι η απίστευτη επιτάχυνσή του. Κτίστηκαν
πράγματα τόσο ελαττωματικά, τόσο άγρια, τόσο άβολα για να ζει κανείς σ’ αυτά,
ώστε αν είναι κανείς λίγο αισιόδοξος θα πρέπει να περιμένει από τον 21ο αιώνα
να φέρει λίγο περισσότερο αστικό πνεύμα».

Οι αρχιτέκτονες κάνουν την αυτοκριτική τους και σιωπούν. Αλλά δέχονται
επιθέσεις και γι’ αυτό. «Μέχρι πρόσφατα μας χαρακτήριζαν δικτάτορες επειδή
θέλαμε να οργανώσουμε τη ζωή όλων των ανθρώπων και τώρα μας επικρίνουν επειδή
αρνούμαστε να διατυπώσουμε προτάσεις και να προτείνουμε λύσεις. Το μόνο που
μπορώ να πω είναι ότι για να μπορέσουμε να αναγεννηθούμε, πρέπει πρώτα να
πεθάνουμε», σημειώνει ο βραβευμένος Ολλανδός αρχιτέκτονας Ρεμ Κούλχαας. Η
αρχιτεκτονική τείνει πράγματι να εξαφανιστεί. Το μόνο που ενδιαφέρει σήμερα
είναι τα εμπορικά κέντρα, αφού η μοναδική κοινωνική δραστηριότητα των
ανθρώπων, η ομπρέλα που τους καλύπτει όλους, είναι το shopping, ο περίπατος
για ψώνια. «Η μέριμνά μας για τους ανθρώπους έκανε την αρχιτεκτονική αόρατη»,
λέει ο Κούλχαας. «Χάνουμε την ώρα μας εξετάζοντας με μεγεθυντικό φακό πράγματα
που δεν αποτελούν παρά υποσημειώσεις της Ιστορίας».