Η Κατερίνα της σούπερ αγωνίας…

Η αγωνία της είναι πάντα «σούπερ». Αλλά το «μάρκετ» όπου εργάζεται είναι
τρεις φορές «σούπερ» ­ άλλωστε δεν είναι πια ένα απλό «μάρκετ» μιας απλής
αλυσίδας ­ ανήκει σε ακτινωτό όμιλο, με παράλληλες αλυσίδες.

Είναι μόνιμη υπάλληλος η Κατερίνα ­ με σύμβαση αορίστου χρόνου. Μόνιμη
υπάλληλος αλλά… τετράωρη, από τότε που προσελήφθη, για να καλυφθούν οι
εποχικές ανάγκες της επιχείρησης, δέκα χρόνια πριν! Οι ανάγκες δεν έπαψαν ποτέ
να είναι… εποχικές και η Κατερίνα παραμένει σκαλωμένη επί μία δεκαετία στο
κάτω – κάτω σκαλάκι της μισθοδοσίας της επιχείρησης. Υπάρχουν όμως εξηγήσεις
για όλα…

Κατ’ αρχήν, η Κατερίνα είχε μεγάλη ανάγκη τη δουλειά. Ήταν νέα, δραστήρια,
εύστροφη και κυρίως γελαστή. Εκείνη την περίοδο αναζητούσε να δουλέψει κάπου
με μερική απασχόληση. Η 11χρονη σήμερα κορούλα της ήταν τότε μωρό, θέση σε
παιδικό σταθμό δεν υπήρχε, οπότε το πρόβλημα για την Κατερίνα θα ήταν
μικρότερο αν δούλευε λιγότερες ώρες. Αλλά αυτό δεν ήταν παρά μια
οφθαλμαπάτη…

Αποδέχθηκε κάθε όρο τής επιχείρησης η Κατερίνα, αγνοώντας τη σχετική
εργατική νομοθεσία. Επί δύο ολόκληρα χρόνια την εξανάγκασαν να δουλεύει μόνο
απογεύματα ­ «νόμιζα ότι έτσι γίνεται, μέχρι που ανακάλυψα το σωματείο και
εκεί με κοίταξαν έκπληκτοι στα μάτια και μου είπαν “μα καλά, δεν ξέρεις ότι τα
ωράρια είναι εκ περιτροπής κι ότι μπορείς να δουλεύεις και πρωινά;”».

Έτσι άρχισε να απαιτεί η Κατερίνα και να μετατρέπεται σε ένα από τα «μαύρα»
πρόβατα της επιχείρησης. Γιατί ιδιωτικούς υπαλλήλους που να ξέρουν από
εργατική νομοθεσία και κεκτημένα δικαιώματα, λίγες επιχειρήσεις αντέχουν…

Είναι σκληρή η καθημερινότητα της Κατερίνας. Ανήκει στους τετράωρους, αλλά
δουλεύει τη μία ημέρα τέσσερις ώρες, την άλλη πέντε, την άλλη εφτά, την άλλη
οκτώ. Δουλεύει, τέλος πάντων, τόσες ώρες όσες ακριβώς χρειάζεται η επιχείρηση
­ ούτε δευτερόλεπτο παραπάνω ή παρακάτω. Και, φυσικά, δεν ξέρει ποτέ από πριν
πόσες ώρες θα δουλέψει: «Το τετράωρο είναι η βάση, το σταθερό μου ωράριο, και
αντιστοιχεί σε μισθό 80.000 δραχμών τον μήνα. Ο τελικός μισθός μου
διαμορφώνεται ανάλογα με τις αναγκαστικές υπερωρίες που θα κάνω. Κάθε υπερωρία
πληρώνεται γύρω στις 1.100 δραχμές. Επειδή, αν κάνεις πάνω από 40 υπερωρίες
τον μήνα, ανεβαίνει και η δραχμική αξία της υπερωρίας (για τις πάνω από 40…)
η επιχείρηση φροντίζει σε περιόδους που δεν υπάρχουν σκαμπανεβάσματα στη
δουλειά να μην τις υπερβείς κατά πολύ. Αν υπάρχει όμως πολλή δουλειά σε
αναγκάζουν να δουλεύεις και δεκάωρα την ημέρα, αλλά στο εκκαθαριστικό σου
μηνιαίο σημείωμα δεν επιτρέπεται να αναγράφονται περισσότερες από 80
υπερωρίες! Αν εσύ έχεις κάνει 110 ώρες παραπάνω, πληρώνεσαι για τις 80 και οι
υπόλοιπες 30 παραμένουν χρωστούμενες. Αν τον επόμενο μήνα κάνεις 50 υπερωρίες,
σου βάζουν και τις 30 χρωστούμενες. Αλλά αν κανείς και πάλι 110, σου οφείλουν
και πάλι άλλες 30. Και μονίμως είσαι με χρωστούμενες υπερωρίες…».

Απλήρωτες ώρες

Ο μέσος όρος των αποδοχών της Κατερίνας με τις υπερωρίες και ύστερα από 10
χρόνια προϋπηρεσίας είναι 150.000 δραχμές τον μήνα. Ο αντίστοιχος μισθός για
τον οκτάωρο υπάλληλο, με την ίδια υπηρεσία, είναι 227.300 δραχμές τον μήνα. Η
Κατερίνα δουλεύει περίπου τόσες ώρες όσες και ο «οκτάωρος», κάποιες φορές και
περισσότερες, αλλά αμείβεται τουλάχιστον με 80.000 δραχμές λιγότερο: «Συμφέρει
τόσο ο… τετράωρος, που αν ήταν δυνατόν τα σούπερ μάρκετ θα είχαν μόνο
τετράωρους και κανέναν οκτάωρο υπάλληλο! Για να εξελιχθείς σε… οκτάωρο
υπάλληλο φαντάζει τραγικά δύσκολο. Αυτό γίνεται σε σπάνιες περιπτώσεις, με
αυστηρά κριτήρια επιλογής και… μέσον»! Ο σταθερός μισθός είναι το μόνο καλό
στον οκτάωρο ιδιωτικό υπάλληλο, που κατά τα άλλα «τον εκμεταλλεύονται δεόντως,
αφού εξαναγκάζεται να δουλέψει κάθε ημέρα μισή με μία ώρα παραπάνω δίχως να
την πληρώνεται! Στις επίσημες υπερωρίες δεν τον βάζουν, γιατί η δική του
υπερωρία είναι ακριβή! Η δική μας είναι πολύ φθηνότερη και συμφέρει…».

Χωρίς ανάσα

Το αντικείμενο δουλειάς της Κατερίνας είναι ασαφές. Εκεί που είναι στο ταμείο
και χτυπά σαν μαριονέτα τιμές στο κομπιούτερ, προσπαθώντας να είναι ταχύτατη,
να απαντά στις ερωτήσεις του πελάτη και να «χαλάει» το δεκαχίλιαρο της
διπλανής συναδέλφου, της φωνάζουν να κλείσει για λίγο το ταμείο και να πάει να
βάλει προϊόντα στα ράφια: «Σε πάνε από πόστο σε πόστο σε κλάσματα του
δευτερολέπτου. Δεν προλαβαίνεις όχι τουαλέτα να πας, αλλά ούτε ανάσα να
πάρεις. Δεν υπάρχει πρόγραμμα, να ξέρεις ότι σήμερα είσαι στο ταμείο, αύριο
στα τυριά και μεθαύριο στα ράφια. Πρέπει να τα κάνεις όλα και αδιαμαρτύρητα.
Πρέπει να είσαι εκεί που σε θέλουν πριν σε ζητήσουν…».

Ο καλός υπάλληλος είναι μόνο… υπάλληλος. Δεν έχει ιδιωτική ή οικογενειακή
ζωή. Κι αν έχει, καλώς να έχει, αρκεί να μην είναι «αυτό πρόβλημα στην
επιχείρηση. Αν είναι άρρωστο το παιδί σου και έχεις κανονίσει να το πας το
απόγευμα στον γιατρό, δεν θα το κάνεις αν η επιχείρηση σε χρειαστεί και τρεις
ώρες το απόγευμα. Δεν μπορείς ούτε καν να το προβάλλεις ως δικαιολογία»!

Δυσμένεια – απειλές

Κάθε «όχι» που λέει ο υπάλληλος… καταγράφεται. Όταν σταματά να κάνει τα
χατίρια της εργοδοσίας, «μπαίνει στο μάτι του διευθυντή, του υποδιευθυντή ή
του προϊσταμένου. Το ωράριό μας τώρα τον χειμώνα λήγει στις 8 το βράδυ, αλλά
στις 8.10 μπαίνουν ακόμη πελάτες με τα καροτσάκια τους να ψωνίσουν. Φωνάζουν
από τα μεγάφωνα ότι το κατάστημα κλείνει, αλλά οι πελάτες μπαίνουν
ανεμπόδιστα. Όλοι όσοι εργαζόμαστε, για να εξυπηρετήσουμε αυτούς τους πελάτες,
θα μείνουμε μισή και μία ώρα παραπάνω. Το ωράριό μας καταστρατηγείται, μένουμε
παραπάνω, πρέπει να το κάνουμε χωρίς να πληρωθούμε και αν κάποιος
διαμαρτυρηθεί εισπράττει επίπληξη και δυσμένεια…». Και όχι μόνο. Εισπράττουν
και απειλές. Οι συνηθέστερες είναι «αυτή είναι η κατάσταση, αν δεν σου αρέσει
να παραιτηθείς» ή «υπάρχει ουρά γι’ αυτή τη θέση»!

Η απόλυση είναι η δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα κεφάλια τους, «αν και δεν
προχωράνε εύκολα στην απόλυση, γιατί θα δώσουν και αποζημίωση. Πολλές φορές
όμως υιοθετούν καψόνια για να σε τιμωρήσουν. Σε αναγκάζουν π.χ. να
σφουγγαρίσεις όλο το κατάστημα ­ κι ας είναι εκτός των αρμοδιοτήτων σου. Κι αν
είναι πολύ δυσαρεστημένοι μαζί σου, σε μετακινούν σε κάποιο άλλο κατάστημα,
πολύ μακριά από το σπίτι σου, για να σε αναγκάσουν να παραιτηθείς. Κάποιες
φορές το καταφέρνουν…».

«Πρέπει να υποκύπτεις»

Ο πελάτης, φυσικά, έχει πάντα δίκιο ­ όσο απαιτητικός, δύστροπος και
αλαζονικός κι αν είναι. Ο πελάτης μπορεί να προσβάλλει, να βρίζει, να απαιτεί.
Ο υπάλληλος «πρέπει να χαμογελά και να λέει ευχαριστώ ακόμη κι όταν βρίζεται.
Πήρα επίπληξη από τον προϊστάμενό μου γιατί είπα σε πελάτη που κυριολεκτικά με
έβριζε γιατί δεν λειτουργούσαν τα διπλανά ταμεία «σας παρακαλώ, μη μου μιλάτε
με αυτόν τον τρόπο». Όταν είσαι αξιοπρεπής θεωρείσαι αγενής και προσβλητικός
για τον πελάτη. Πρέπει να υπομένεις τα πάντα και να υποκύπτεις σε όλα…».

Τα ρεπό «κόβονται» και απλώς ανακοινώνονται στην υπάλληλο: «Αυτό δα έλειπε, να
σε ρωτήσουν αν δέχεσαι να δουλέψεις το ρεπό σου ή αν μπορείς να δουλεύεις με
σπαστό ωράριο ­ τέσσερις ώρες το πρωί και τέσσερις το απόγευμα ­ όλη την ημέρα
δηλαδή για πενταροδεκάρες! Να φαντασθείτε, ο εσωτερικός κανονισμός που
κατέθεσε η Καρφούρ στο υπουργείο προέβλεπε, ανάμεσα σε πολλά άλλα
“προοδευτικά” του σημεία, ότι ο εργοδότης μπορεί να απασχολεί όσες ώρες,
όποιες ώρες και όποιες μέρες θέλει τον υπάλληλό του, ακόμα και Κυριακές, δίχως
καν να τον ρωτήσει. Προέβλεπε καταστρατήγηση του ρεπό, ποινές και πρόστιμα
στους υπαλλήλους σε περίπτωση καταστροφής κάποιου προϊόντος και προσβολή
προσωπικότητας ­ με δικαίωμα ελέγχου στις προσωπικές τσάντες για τυχόν…
κλοπιμαία! Ο κανονισμός δεν έγινε τύποις δεκτός, αλλά έρχεται τώρα το ίδιο το
υπουργείο και προσπαθεί να περάσει νομοσχέδιο για την πλήρη απελευθέρωση του
ωραρίου και όλα όσα απαίτησε η Καρφούρ! Δεν είναι εντυπωσιακό;».

Παραμονές – Κυριακές

Η Κατερίνα είναι ασφυκτικά πιεσμένη ­ όπως κάθε άλλη Κατερίνα που δουλεύει σε
σούπερ μάρκετ. Δεν έχει χρόνο για το σπίτι, το παιδί ή τον σύντροφό της και
κάθε βράδυ που επιστρέφει, «είμαι κυριολεκτικά ένα όρθιο πτώμα. Δεν με
πειράζει η σκληρή δουλειά, αυτό που με ενοχλεί πάρα πολύ είναι ότι μου
συμπεριφέρονται σαν να είμαι πιόνι στη δική τους σκακιέρα. Δεν είσαι άνθρωπος
σε μια τέτοια επιχείρηση, είσαι κάτι λιγότερο και από ζώο…».

Αυτά τα Χριστούγεννα και αυτή η Πρωτοχρονιά θα είναι πολύ σκληρά για τις
Κατερίνες των σούπερ μάρκετ. Θα δουλέψουν και τις δύο παραμονές. Που συμπίπτει
να είναι Κυριακές. Και κανείς δεν θα τις ρωτήσει αν ψώνισαν δώρα για τα παιδιά
τους, αν στόλισαν το δέντρο κι αν αντέχουν να μην αποκοιμηθούν πριν ο χρόνος
σημάνει το τέλος του 2000…