Εργαζόμενοι και μαθητές

«Πρώτη στο τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου η
42χρονη μαθήτρια Ταξιαρχούλα Κουνιαρέλλη, από το Εσπερινό Λύκειο Μυτιλήνης»
(Πανελλαδικές Εξετάσεις 2000).

Τα εσπερινά σχολεία της χώρας μας ήρθαν πρόσφατα στη δημοσιότητα με αφορμή δύο
γεγονότα:

* Πρώτον, από το γεγονός ότι στους καταλόγους των επιτυχόντων στα ΑΕΙ
παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά φέτος και μαθητές των εσπερινών σχολείων.
Μάλιστα, 42χρονη μαθήτρια του Εσπερινού Λυκείου Μυτιλήνης ήταν η «πρώτη των
πρώτων» στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του νησιού.

* Δεύτερον, από το γεγονός ότι τις ευνοϊκές ρυθμίσεις που πολύ σωστά θέσπισε
το ΥΠΕΠΘ για την πρόσβαση των εσπερινών μαθητών στα ΑΕΙ – ΤΕΙ επιδίωξαν να τις
εκμεταλλευτούν υψηλόβαθμοι υπάλληλοι της Δημόσιας Διοίκησης μετεγγράφοντας τα
παιδιά τους από το πρωινό σχολείο στην τελευταία τάξη των εσπερινών. (Στη
Βέροια η εισαγγελική αρχή εξετάζει καταγγελίες που επισημαίνουν ότι παιδιά
επώνυμων υπαλλήλων της Δημόσιας Διοίκησης, ακόμη και της Διεύθυνσης Β/βάθμιας
Εκπαίδευσης, έγραψαν τα παιδιά τους στην τελευταία τάξη του εσπερινού σχολείου
εμφανίζοντάς τα ως εργαζόμενα προκειμένου να τους εξασφαλίσουν μια θέση στα
ΑΕΙ μέσα από τις ευνοϊκές ρυθμίσεις).

Παρουσιάζουμε σήμερα, με αφορμή τα παραπάνω, τα αποτελέσματα μιας έρευνας που
πραγματοποιήσαμε τον Νοέμβριο για λογαριασμό του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ
για τη νυχτερινή εκπαίδευση στη χώρα μας, το «προφίλ» και τα προβλήματα των
εργαζόμενων μαθητών της.

Στη χώρα μας, σήμερα, εσπερινά σχολεία λειτουργούν στο πλαίσιο της
Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (Γυμνάσια, Λύκεια και Τεχνικά Επαγγελματικά
Εκπαιδευτήρια).

Στα εσπερινά σχολεία φοιτούν:

α) ανήλικοι μαθητές (από 14 έως 18 ετών) οι οποίοι εργάζονται και παράλληλα
επιθυμούν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο και

β) ενήλικοι εργαζόμενοι που έχουν σε κάποια φάση διακόψει τις σπουδές τους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΥΕ και του ΥΠΕΠΘ η συντριπτική πλειονότητα των
μαθητών των εσπερινών σχολείων (περίπου 80%) βρίσκεται στην ομάδα ηλικιών
14-24 ετών και αποτελεί το 6%, περίπου, στο σύνολο των απασχολούμενων νέων της
παραπάνω ηλικιακής ομάδας.

Σήμερα στα 126 Εσπερινά Γυμνάσια και Λύκεια και στα 43 Εσπερινά Τεχνικά
Επαγγελματικά Εκπαιδευτήρια (ΤΕΕ) φοιτούν συνολικά 28.000, περίπου, μαθητές,
εκ των οποίων οι 10.500 φοιτούν στο Γυμνάσιο, 8.500 στο Λύκειο και 9.000
περίπου στα ΤΕΕ (πίνακες 1 και 2). Τα κορίτσια αποτελούν το 27,8% του
συνολικού μαθητικού πληθυσμού που φοιτά στα δημόσια και ιδιωτικά Εσπερινά
Γυμνάσια, Λύκεια και ΤΕΕ της χώρας.

Δημόσια Εσπερινά Γυμνάσια δεν υπάρχουν στους Ν. Άρτας, Γρεβενών, Ευρυτανίας,
Ζακύνθου, Καστοριάς, Κεφαλληνίας, Κιλκίς, Κυκλάδων, Λασιθίου, Λευκάδας,
Πέλλας, Πρέβεζας, Ρεθύμνου, Ροδόπης, Σάμου, Φωκίδας, Χαλκιδικής, Χανίων. Οι
υπόλοιποι νομοί έχουν από ένα εσπερινό, εκτός των Ν. Αχαΐας, Βοιωτίας,
Δωδεκανήσου και Ηλείας που έχουν από 2 και του Λεκανοπεδίου το οποίο έχει 18.

Δημόσια Εσπερινά Λύκεια δεν υπάρχουν στους Ν. Αρκαδίας, Άρτας, Γρεβενών,
Δράμας, Έβρου, Ευρυτανίας, Ζακύνθου, Καβάλας, Καστοριάς, Κεφαλληνίας, Κιλκίς,
Κορινθίας, Κυκλάδων, Λάρισας, Λασιθίου, Λευκάδας, Πέλλας, Πρέβεζας, Ρεθύμνου,
Ροδόπης, Σάμου, Φωκίδας, Χαλκιδικής, Χανίων, ενώ στο Λεκανοπέδιο εδρεύουν 23.

Δημόσια Εσπερινά ΤΕΕ εδρεύουν σε ελάχιστους νομούς (Αχαΐας, Ευβοίας,
Ηρακλείου, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Καβάλας, Κοζάνης, Κορινθίας, Λάρισας,
Μαγνησίας, Φθιώτιδας, Αθήνας και Πειραιά).

Οι μαθητές που φοιτούν στα εσπερινά σχολεία έχουν στη συντριπτική τους
πλειονότητα μια μακρά εκπαιδευτική ιστορία αποτυχιών και απορρίψεων στα
ημερήσια Δημοτικά και Γυμνάσια. Στο πλαίσιο αυτό είναι φανερό ότι τα εσπερινά
σχολεία δίνουν τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της φοίτησης στην υποχρεωτική
εκπαίδευση και συνέχισή της στο Λύκειο. Έτσι η απουσία εσπερινής εκπαίδευσης
(πίνακας 3) σε περιοχές με πολύ υψηλά ποσοστά διαρροής από το υποχρεωτικό
σχολείο (Ν. Λασιθίου, Ν. Ροδόπης, Ν. Κυκλάδων, Ν. Ευρυτανίας, Ν. Ρεθύμνης, Ν.
Ζακύνθου κ.λπ.) «αφοπλίζει» δεκάδες χιλιάδες εφήβους και νέους από τη
δυνατότητα να συνεχίσουν τις σπουδές τους χωρίς να εγκαταλείψουν την εργασία
τους.

Σε εμπειρική κοινωνιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στα εσπερινά Γυμνάσια
της Αττικής από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) σε συνεργασία με το
Πανεπιστήμιο Πειραιά και με επιστημονικό υπεύθυνο τον ερευνητή κ. Νίκο Φακιολά
επισημαίνεται ότι δύο βασικοί λόγοι ενθαρρύνουν τους μαθητές να επιστρέψουν
στο εσπερινό Γυμνάσιο: Ο πρώτος, για ποσοστό 53,1% των μαθητών, είναι η
αναγκαιότητα του απολυτηρίου Γυμνασίου που κατανόησαν στην πορεία και ο
δεύτερος, η δυνατότητα επαγγελματικής απασχόλησης με ταυτόχρονη φοίτηση σε
εσπερινό σχολείο, με μεγαλύτερη ελαστικότητα στα μαθήματα.

Το «προφίλ» και τα προβλήματα των εσπερινών μαθητών

Ας δούμε, όμως, τώρα τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποιήσαμε στη
διάρκεια του σχολικού έτους 1999/2000 με τη μορφή προφορικών συνεντεύξεων αλλά
και γραπτών απαντήσεων σε συγκεκριμένα ερωτήματα, με τα οποία έγινε προσπάθεια
να ανιχνευθεί το προφίλ 50 εργαζόμενων μαθητών που φοιτούσαν στο Εσπερινό
Γυμνάσιο Καλλιθέας.

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά το 1992, η σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού
των εσπερινών Γυμνασίων άλλαξε σημαντικά, καθώς παλιννοστούντες και αλλοδαποί
μαθητές αποτελούν ένα αρκετά μεγάλο τμήμα του. Η Καλλιθέα, μια από τις
περιοχές που φιλοξενούν μεγάλο μέρος Ποντίων μεταναστών από την πρώην ΕΣΣΔ,
τροφοδοτεί τα σχολεία της, καθώς και εκείνα της ευρύτερης περιοχής με
εκατοντάδες Πόντιους μαθητές. Ένα μέρος από αυτά τα παιδιά, αφού φοιτούν
όπως-όπως στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού, εγγράφονται στο ημερήσιο
Γυμνάσιο και ύστερα από μια πορεία αποκλεισμών και απορρίψεων σ’ αυτό,
«καταφεύγουν» στο Εσπερινό Γυμνάσιο της Καλλιθέας.

Από τις απαντήσεις των μαθητών (πίνακας 4) σχετικά με το επάγγελμα του γονέα –
κηδεμόνα τους διαπιστώνουμε ότι αυτοί εξασκούν στη συντριπτική τους
πλειονότητα χειρωνακτικά επαγγέλματα (εργάτες-τριες, οικοδόμοι κ.λπ.).

Από τις απαντήσεις των μαθητών φαίνεται, επίσης, ότι ένας στους πέντε
αναγκάστηκε από πολύ νωρίς, σε ηλικία που αντιστοιχεί ακόμη και με τον πρώτο
κύκλο εκπαίδευσης (Δημοτικό), να ενταχθεί στο εργατικό δυναμικό.

Ποια είναι τα επαγγέλματα που εξασκούν οι μαθητές: όσον αφορά το είδος της
εργασίας, από τις απαντήσεις γίνεται φανερό ότι εργάζονται στις πιο βαριές
χειρωνακτικές εργασίες, με ωράριο που σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνάει τις 50
ώρες εβδομαδιαίως.

Συνεργεία αυτοκινήτων και μηχανών, μηχανουργεία, βενζινάδικα, εξωτερικές
δουλειές και μεταφορές σε πιτσαρίες και καταστήματα έτοιμου φαγητού,
οικοδομές, λαϊκές και παζάρια κ.λπ. (πίνακας 5).

Όπως γίνεται κατανοητό τα προβλήματα των εσπερινών μαθητών έχουν έναν διπλό
χαρακτήρα καθώς και οι ίδιοι έχουν τη διπλή ιδιότητα του εργαζομένου και του
μαθητή. Στα εργασιακά συνοψίζονται στη δυσκολία να βρουν μόνιμη εργασία με
ωράριο που να ανταποκρίνεται στην μαθητική τους ιδιότητα, παρά το γεγονός ότι
υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο που προβλέπει ελαφρύνσεις (ωράριο, άδειες κ.λπ.).
Παράλληλα εντοπίζονται προβλήματα τόσο με τις αμοιβές όσο και με την ασφάλιση.

Στα εκπαιδευτικά, οι εσπερινοί μαθητές αναφέρονται στα αναλυτικά προγράμματα
και τα βιβλία που δεν έχουν ­ στις περισσότερες περιπτώσεις ­ σχέση με τις
πραγματικές τους ανάγκες, στις ελλείψεις υποδομής των εσπερινών σχολείων, στην
απουσία εξειδικευμένου προσωπικού (ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί κ.λπ.),
καθώς και στο έλλειμμα απαραίτητων ειδικών γνώσεων που πρέπει να διαθέτει το
εκπαιδευτικό προσωπικό για την αντιμετώπιση των ειδικών προβλημάτων τους.